Ένα οδοιπορικό στη σύγχρονη ελληνική πολιτική ιστορία μέσα από τα αποτελέσματα των βουλευτικών εκλογών από το 1956 έως και το 2023.
Το βίντεο αποτυπώνει την εναλλαγή των κομμάτων στην εξουσία, τα ποσοστά των επικεφαλής των παρατάξεων, καθώς και τη διαμόρφωση του πολιτικού χάρτη και της Βουλής των Ελλήνων ανά τις δεκαετίες.
Από την εποχή του Κωνσταντίνου Καραμανλή και του Γεωργίου Παπανδρέου, στη Μεταπολίτευση, την κυριαρχία του ΠΑΣΟΚ και της Νέας Δημοκρατίας, μέχρι τις ανατροπές της δεκαετίας των μνημονίων και τις πρόσφατες αναμετρήσεις, το οπτικοποιημένο αυτό χρονολόγιο προσφέρει μια καθαρή και συνοπτική εικόνα για το πώς εξελίχθηκε η εκλογική συμπεριφορά και οι πολιτικές ισορροπίες στη χώρα.
Σημαντικοί σταθμοί
Μεταπολεμική περίοδος 1946-1961
Στις 19 Φεβρουαρίου 1956 η νεοσύστατη ΕΡΕ του Κωνσταντίνου Καραμανλή κερδίζει την αυτοδυναμία (167 έδρες), χάρη στο λεγόμενο «τριφασικό» εκλογικό σύστημα, παρόλο που υστέρησε σε συνολικές ψήφους (47,38%) έναντι της Δημοκρατικής Ένωσης (48,15%).
Στις 11 Μαΐου 1958 η ΕΔΑ υπό τον Ιωάννη Πασσαλίδη κάνει την έκπληξη και αναδεικνύεται αξιωματική αντιπολίτευση με ποσοστό 24,42%, ενώ ο Κωνσταντίνος Καραμανλής σχηματίζει ξανά αυτοδύναμη κυβέρνηση με την ΕΡΕ.
Στις 29 Οκτωβρίου 1961 οι αναμετρήσεις έμειναν στην ιστορία ως «εκλογές βίας και νοθείας» μετά από έντονες καταγγελίες της αντιπολίτευσης. Νικήτρια αναδείχθηκε ξανά η ΕΡΕ με ποσοστό 50,80%.
Πριν την έλευση της Δικτατορίας 1961-1967
Μετά τον «Ανένδοτο Αγώνα», στις 3 Νοεμβρίου 1963 η Ένωση Κέντρου παίρνει την πρωτιά με 42,04% (139 έδρες) και η ΕΡΕ περνάει στην αντιπολίτευση. Ωστόσο, η έλλειψη αυτοδυναμίας οδηγεί σύντομα τη χώρα ξανά στις κάλπες.
Στις τελευταίες εκλογές πριν από τη Χούντα, στις 16 Φεβρουαρίου 1964 ο Γεώργιος Παπανδρέου πετυχαίνει έναν ιστορικό εκλογικό θρίαμβο, συγκεντρώνοντας το 52,7% των ψήφων και μια ίσχυρη πλειοψηφία 180 εδρών.
Μεταπολίτευση 1974-1981
Οι πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης διεξάγονται ακριβώς έναν χρόνο μετά την εξέγερση του Πολυτεχνείου και την πτώση της Δικτατορίας στις 17 Νοεμβρίου 1974. Ο Κωνσταντίνος Καραμανλής πετυχαίνει έναν ιστορικό θρίαμβο με τη νεοϊδρυθείσα Νέα Δημοκρατία, συγκεντρώνοντας το 54,37% των ψήφων και 219 έδρες.
Στις εκλογές της 20ής Νοεμβρίου 1977 η Νέα Δημοκρατία διατηρεί την κυβέρνηση με 41,84%, αλλά η μεγάλη ανατροπή έρχεται από το ΠΑΣΟΚ του Ανδρέα Παπανδρέου, το οποίο σχεδόν διπλασιάζει τα ποσοστά του (25,34%) και εκτοπίζει την παραδοσιακή κεντρώα παράταξη (ΕΔΗΚ).
Η «αλλαγή» 1981-1996
Το ΠΑΣΟΚ κερδίζει για πρώτη φορά την εξουσία με το εμβληματικό σύνθημα της «Αλλαγής», συγκεντρώνοντας το 48,07% των ψήφων (172 έδρες) στις 18 Οκτωβρίου 1981. Παράλληλα, το ΚΚΕ καταγράφει το υψηλότερο ποσοστό του στη Μεταπολίτευση με 10,93%.
Ο Ανδρέας Παπανδρέου διατηρεί τα ηνία της χώρας εξασφαλίζοντας μια νέα, καθαρή αυτοδυναμία με 45,82% (161 έδρες) στις εκλογές της 2ας Ιουνίου 1985, παρά την άνοδο της Νέας Δημοκρατίας που αγγίζει το 40,84%.
Η χώρα εισέρχεται σε περίοδο έντονης πολιτικής αστάθειας, καθώς το εκλογικό σύστημα δεν επιτρέπει στη ΝΔ να σχηματίσει αυτοδύναμη κυβέρνηση, παρά το 44,25% που συγκέντρωσε στις 18 Ιουνίου 1989. Μπροστά στο αδιέξοδο, οι Μητσοτάκης, Παπανδρέου και Φλωράκης συμφωνούν στον σχηματισμό Οικουμενικής Κυβέρνησης υπό τον καθηγητή Ξενοφώντα Ζολώτα.
Στην τρίτη διαδοχική εκλογική αναμέτρηση μέσα σε έναν χρόνο, στις 8 Απριλίου 1990 η ΝΔ αγγίζει το 46,89% αλλά εκλέγει ακριβώς 150 βουλευτές. Το πολιτικό αδιέξοδο λύνεται με τη στήριξη του μοναδικού βουλευτή της ΔΗΑΝΑ (Θεόδωρου Κατσίκη), επιτρέποντας στον Κωνσταντίνο Μητσοτάκη να ορκιστεί πρωθυπουργός.
Το ΠΑΣΟΚ επανέρχεται θριαμβευτικά στην εξουσία στις 10 Οκτωβρίου 1993 με 46,88% και 170 έδρες. Αυτή είναι η τελευταία εκλογική νίκη του Ανδρέα Παπανδρέου, ο οποίος θα παραμείνει στην πρωθυπουργία μέχρι τις αρχές του 1996, όταν η κλονισμένη υγεία του θα οδηγήσει στην ανάδειξη του Κώστα Σημίτη.
Η περίοδος Σημίτη 1996 – 2004
Στις πρώτες εκλογές της «μετά-Παπανδρέου» εποχής, στις 22 Σεπτεμβρίου 1996 ο Κώστας Σημίτης επιβεβαιώνει την κυριαρχία του εξασφαλίζοντας άνετη αυτοδυναμία για το ΠΑΣΟΚ με 41,49% (162 έδρες). Στη Βουλή μπαίνει για πρώτη φορά και το ΔΗΚΚΙ του Δημήτρη Τσοβόλα.
Η πρώτη δεκαετία του 2000 ξεκίνησε με την κορύφωση του παραδοσιακού δικομματισμού (όπου ΝΔ και ΠΑΣΟΚ συγκέντρωναν μαζί πάνω από το 85% των ψήφων) και κατέληξε στις πρώτες σοβαρές ρωγμές του, ακριβώς στις πύλες της μεγάλης οικονομικής κρίσης.
Η πιο οριακή αναμέτρηση της σύγχρονης ιστορίας, με τα τηλεοπτικά exit polls να δείχνουν αρχικά νίκη της Νέας Δημοκρατίας και τα τελικά αποτελέσματα της νύχτας να ανατρέπουν την εικόνα έγινε στις 9 Απριλίου 2000. Ο Κώστας Σημίτης επανεκλέγεται οριακά με 43,79% έναντι 42,74% του Κώστα Καραμανλή.
Ύστερα από 11 χρόνια στην αντιπολίτευση, η Νέα Δημοκρατία υπό τον Κώστα Καραμανλή έρχεται στην εξουσία με μια καθαρή νίκη (45,36% και 165 έδρες), επικρατώντας του ΠΑΣΟΚ που είχε αναδείξει πρόσφατα ως αρχηγό τον Γιώργο Παπανδρέου στις 7 Μαρτίου 2004.
«Χρεοκοπία» 2004-2012
Ο Κώστας Καραμανλής εξασφαλίζει δεύτερη θητεία, αλλά με οριακή πλειοψηφία 152 εδρών λόγω του εκλογικού νόμου στις 16 Σεπτεμβρίου 2007, οπότε και σημειώνεται το πρώτο ρήγμα στον δικομματισμό. Το ΠΑΣΟΚ υποχωρεί στο 38,10%, η Αριστερά (ΚΚΕ και ο νεοεμφανιζόμενος ΣΥΡΙΖΑ) ενισχύεται, ενώ ο ΛΑ.Ο.Σ. του Γιώργου Καρατζαφέρη μπαίνει για πρώτη φορά στη Βουλή.
Με το σύνθημα «Λεφτά υπάρχουν», ο Γιώργος Παπανδρέου οδηγεί το ΠΑΣΟΚ σε θρίαμβο (43,92% και 160 έδρες) στις 4 Οκτωβρίου 2009. Αντίθετα, η ΝΔ καταγράφει το χαμηλότερο ποσοστό της έως τότε (33,48%), γεγονός που οδηγεί τον Κώστα Καραμανλή σε άμεση παραίτηση από την ηγεσία του κόμματος.
Οι εκλογές του 2009 ήταν οι τελευταίες εκλογές της «παλιάς Ελλάδας». Λίγους μήνες μετά, η χώρα θα έμπαινε στο καθεστώς των μνημονίων, γεγονός που διέλυσε πλήρως τον πολιτικό χάρτη όπως τον γνωρίζαμε από τη Μεταπολίτευση
Η εποχή των μνημονίων 2012-2018
Μέσα σε αυτή την ενδεκαετία, το παραδοσιακό κομματικό σύστημα κατέρρευσε κάτω από το βάρος της οικονομικής κρίσης, η Αριστερά ανέλαβε για πρώτη φορά τη διακυβέρνηση, και τελικά η χώρα επέστρεψε σε μια νέα μορφή πολιτικής κανονικότητας.
Η είσοδος της χώρας στα μνημόνια διέλυσε τον παραδοσιακό δικομματισμό ΝΔ-ΠΑΣΟΚ (που το 2009 συγκέντρωνε μαζί 77%).
Η ΝΔ καταγράφει το ιστορικό χαμηλό του 18,85% και το ΠΑΣΟΚ κατακρημνίζεται στο 13,18% στις 6 Μαΐου 2012. Ο ΣΥΡΙΖΑ εκτινάσσεται στη δεύτερη θέση (16,78%), ενώ η νεοναζιστική Χρυσή Αυγή μπαίνει στη Βουλή με σχεδόν 7%. Η αδυναμία σχηματισμού κυβέρνησης οδηγεί σε υπηρεσιακή κυβέρνηση υπό τον Παναγιώτη Πικραμμένο.
Έναν μήνα μετά, στις 17 Ιουνίου 2012 ο φόβος της εξόδου από το ευρώ ενισχύει τα δύο πρώτα κόμματα. Η ΝΔ ανεβαίνει στο 29,66% και ο ΣΥΡΙΖΑ στο 26,89%. Σχηματίζεται η τρικομματική κυβέρνηση συνεργασίας ΝΔ – ΠΑΣΟΚ – ΔΗΜΑΡ με πρωθυπουργό τον Αντώνη Σαμαρά.
Μετά την αδυναμία εκλογής Προέδρου της Δημοκρατίας στα τέλη του 2014, η χώρα οδηγείται σε διπλές κάλπες μέσα στο ίδιο έτος, με φόντο τη σκληρή αντιμνημονιακή ρητορική.
Ο ΣΥΡΙΖΑ κερδίζει τις εκλογές με 36,34% (149 έδρες) στις 25 Ιανουαρίου 2015 (Πρώτη Φορά Αριστερά). Καθώς του λείπουν δύο έδρες για την αυτοδυναμία, ο Αλέξης Τσίπρας σχηματίζει κυβέρνηση συνεργασίας με τους Ανεξάρτητους Έλληνες (ΑΝΕΛ) του Πάνου Καμμένου.
Έπειτα από ένα δραματικό εξάμηνο, το δημοψήφισμα του Ιουλίου και την υπογραφή του 3ου Μνημονίου, ο ΣΥΡΙΖΑ διασπάται. Ο Αλέξης Τσίπρας προσφεύγει εκ νέου στις κάλπες στις 20 Σεπτεμβρίου 2015 και κερδίζει ξανά με 35,46%, ανανεώνοντας τη συγκυβέρνηση με τους ΑΝΕΛ. Η αποχή χτυπά ιστορικό ρεκόρ (43,4%).
Σήμερα – Μεταμνημονιακή εποχή
Η μεταμνημονιακή εποχή χαρακτηρίζεται από την επιστροφή των μονοκομματικών κυβερνήσεων και τη σταδιακή υποχώρηση των δυνάμεων που γιγαντώθηκαν στην κρίση.
Η Νέα Δημοκρατία, υπό την ηγεσία του Κυριάκου Μητσοτάκη, κερδίζει καθαρή αυτοδυναμία με 39,85% (158 έδρες) στις 7 Ιουλίου 2019. Ο ΣΥΡΙΖΑ υποχωρεί στο 31,53% αλλά εδραιώνεται ως ο βασικός πόλος της Κεντροαριστεράς, ενώ κόμματα όπως η Χρυσή Αυγή και οι ΑΝΕΛ μένουν εκτός Κοινοβουλίου.
Στις 21 Μαΐου 2023 οι εκλογές διεξάγονται με το σύστημα της απλής αναλογικής. Η ΝΔ πετυχαίνει μια απρόσμενα μεγάλη νίκη με 40,79%, ενώ ο ΣΥΡΙΖΑ καταρρέει στο 20,07%.
Λόγω του εκλογικού συστήματος δεν προκύπτει αυτοδυναμία και, μετά από άκαρπες διερευνητικές εντολές, ορίζεται υπηρεσιακός πρωθυπουργός ο Ιωάννης Σαρμάς για να οδηγήσει τη χώρα σε νέες εκλογές.
Οι επαναληπτικές κάλπες της 25ης Ιουνίου 2023 έκλεισαν οριστικά τον μακρύ εκλογικό κύκλο εκείνης της χρονιάς, επαναφέροντας το σύστημα της ενισχυμένης αναλογικής (το οποίο πριμοδοτεί το πρώτο κόμμα με κλιμακωτό bonus έως και 50 εδρών).
Η αναμετάδοση των αποτελεσμάτων επιβεβαίωσε την πολιτική κυριαρχία της Νέας Δημοκρατίας, προκάλεσε περαιτέρω υποχώρηση των ποσοστών του ΣΥΡΙΖΑ και οδήγησε σε μια εξαιρετικά κατακερματισμένη, οκτακομματική Βουλή.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο ήταν η αποχή-ρεκόρ (46,26%), καθώς σχεδόν ένας στους δύο Έλληνες επέλεξε να μην προσέλθει στις κάλπες.