Το 2025 καταγράφεται ως έτος-ορόσημο στη μάχη κατά της φοροδιαφυγής, με τα ψηφιακά εργαλεία ελέγχου να κυριαρχούν και να αποδεικνύουν τη θεαματική αποτελεσματικότητά τους. Η καθολική εφαρμογή των ηλεκτρονικών βιβλίων myDATA, οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι της ΑΑΔΕ και ο δραστικός περιορισμός των μετρητών μετέφεραν μεγάλο μέρος της «αόρατης» οικονομίας στην επίσημη οικονομική δραστηριότητα.
Σύμφωνα με την πρόσφατη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για το «κενό ΦΠΑ» (VAT Gap 2025), το ελληνικό Δημόσιο χάνει πλέον έως και 7 δισ. ευρώ λιγότερα έσοδα από ΦΠΑ κάθε χρόνο σε σύγκριση με το παρελθόν. Η βελτίωση θεωρείται εντυπωσιακή και συνδέεται άμεσα με την ψηφιοποίηση των συναλλαγών και των ελέγχων.
Εκρηκτικά αποτελέσματα από τα POS και τις ηλεκτρονικές πληρωμές
Μέσα σε μόλις έναν χρόνο, το 2024, ένα μόνο μέτρο –η καθολική επέκταση της αποδοχής πληρωμών με κάρτες– εκτιμάται ότι απέφερε επιπλέον 400 εκατ. ευρώ έσοδα ΦΠΑ, σύμφωνα με μελέτη του ΙΟΒΕ. Το όφελος αναμένεται να αποτυπωθεί ακόμη μεγαλύτερο το 2025, καθώς ήταν η πρώτη χρονιά πλήρους εφαρμογής του μέτρου σε όλους τους επαγγελματίες και σε όλη τη διάρκεια του έτους.
Τα στοιχεία των φορολογικών δηλώσεων του 2025 επιβεβαίωσαν τη στροφή: καταγράφηκε ρεκόρ αύξησης στα ακαθάριστα έσοδα που δήλωσαν οι ελεύθεροι επαγγελματίες για το 2024, με ολόκληρους κλάδους –ιδίως της «νύχτας» και της οικοδομής– να εμφανίζουν αυξήσεις τζίρου από 10% έως 15%.
Ενδεικτικά, οι ιδιοκτήτες μπαρ δήλωσαν αύξηση τζίρου 15,2%, οι εκμεταλλευτές ΤΑΞΙ 14,2%, οι ηλεκτρολόγοι 11,2%, οι υδραυλικοί 9,8% και οι μαραγκοί 8,1%, σε σχέση με το 2023.
Το «θαύμα» της τεχνολογίας και τα χαμένα δισ. της κρίσης
Σε σύγκριση με μόλις ένα έτος πριν, τα μέτρα του 2025 εκτιμάται ότι απέφεραν επιπλέον 2,7 δισ. ευρώ έσοδα από φόρους που μέχρι πρότινος «χάνονταν» λόγω φοροδιαφυγής. Ωστόσο, η σύγκριση με το παρελθόν αναδεικνύει το μέγεθος του προβλήματος: στην 15ετία της κρίσης (2010–2024) η Ελλάδα έχασε συνολικά πάνω από 73 δισ. ευρώ μόνο από τη φοροδιαφυγή στον ΦΠΑ.
Τα στοιχεία της Κομισιόν δείχνουν ότι το 2009 οι απώλειες από ΦΠΑ έφταναν τα 7,5 δισ. ευρώ, εκτοξεύθηκαν πάνω από τα 9,2 δισ. το 2011 και για χρόνια κινούνταν μεταξύ 5 και 7 δισ. ετησίως. Από το 2019 και μετά, οι απώλειες μειώνονται σταθερά, φτάνοντας τα 2,1 δισ. ευρώ το 2024.
Το αποτέλεσμα αυτής της περιόδου ήταν μνημόνια, περικοπές μισθών και συντάξεων, αυξημένη πίεση στους συνεπείς φορολογούμενους και αθέμιτος ανταγωνισμός εις βάρος των νόμιμων επιχειρήσεων.
Τα εργαλεία που άλλαξαν το παιχνίδι
Η μεγάλη στροφή ξεκίνησε το 2019 με την ενεργοποίηση των myDATA και ένα συντονισμένο πλέγμα μέτρων. Τα ηλεκτρονικά βιβλία, πλήρως υποχρεωτικά από τα τέλη του 2023, καταγράφουν πλέον σε πραγματικό χρόνο όλα τα τιμολόγια και τις αποδείξεις, διαμορφώνοντας αυτόματα τις δηλώσεις ΦΠΑ.
Παράλληλα, η καθολική εφαρμογή των POS και η διασύνδεσή τους με τις ταμειακές μηχανές εξάλειψαν τα «κενά» μεταξύ εισπράξεων και δηλώσεων. Οι άμεσες τραπεζικές μεταφορές IRIS άφησαν επιπλέον ψηφιακό αποτύπωμα, ενώ από το 2025 και μετά το πλαίσιο ενισχύεται με το Ψηφιακό Δελτίο Αποστολής και από το 2026 με το Ψηφιακό Τιμολόγιο, σε συνδυασμό με ελέγχους μέσω τεχνητής νοημοσύνης.
Κλειδί η «αυτοσυμμόρφωση»
Κομβικό ρόλο παίζει πλέον και η «αυτοσυμμόρφωση». Από το 2024, η ΑΑΔΕ υπολογίζει και ανακοινώνει τον μέσο ετήσιο τζίρο ανά ΚΑΔ, ενσωματώνοντάς τον στον προσδιορισμό του τεκμαρτού εισοδήματος. Έτσι, επιχειρήσεις και επαγγελματίες με δηλώσεις σημαντικά χαμηλότερες από τον μέσο όρο του κλάδου τους γνωρίζουν ότι αποκλίνουν από τα δεδομένα των ηλεκτρονικών βιβλίων και ενδέχεται να βρεθούν στο στόχαστρο μελλοντικών ελέγχων.
Το 2025, όπως όλα δείχνουν, δεν ήταν απλώς μια ακόμη χρονιά. Ήταν το σημείο καμπής όπου η τεχνολογία άλλαξε οριστικά τους κανόνες στο πεδίο της φορολογικής συμμόρφωσης.