Ο hantavirus επανήλθε στο προσκήνιο μετά τη συρροή κρουσμάτων σε κρουαζερόπλοιο που απέπλευσε από την Αργεντινή, περιοχή όπου ο ιός είναι ενδημικός, ιδιαίτερα το στέλεχος των Άνδεων. Σύμφωνα με τον δρα Χαράλαμπο Γώγο, καθηγητή Λοιμωξιολογίας και διευθυντή της Παθολογικής-Λοιμωξιολογικής Κλινικής του Metropolitan General, στη συγκεκριμένη έξαρση καταγράφηκαν τουλάχιστον οκτώ κρούσματα και τρεις θάνατοι.
Ο hantavirus είναι γνωστός από τον πόλεμο της Κορέας, όταν προκάλεσε αιμορραγικούς πυρετούς και πήρε το όνομά του από τον ποταμό Hantan, όπου απομονώθηκε. Ανήκει στην οικογένεια των Bunyaviridae και μπορεί να προκαλέσει σοβαρές επιπλοκές, όπως το καρδιοπνευμονικό σύνδρομο από hantavirus και τον αιμορραγικό πυρετό με νεφρικό σύνδρομο.
Πώς μεταδίδεται ο hantavirus
Η μετάδοση του hantavirus γίνεται κυρίως μέσω των τρωκτικών, ιδιαίτερα των αρουραίων. Οι άνθρωποι μολύνονται συνήθως όταν εισπνέουν σκόνη που έχει μολυνθεί από ούρα, κόπρανα ή σάλιο τρωκτικών.
Η μόλυνση μπορεί επίσης να προκύψει από άμεση επαφή με μολυσμένα τρωκτικά ή τα εκκρίματά τους, ενώ σπανιότερα μπορεί να μεταδοθεί έπειτα από δάγκωμα μολυσμένου τρωκτικού.
Η μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο θεωρείται πολύ σπάνια και έχει καταγραφεί μόνο σε μόλυνση από το στέλεχος των Άνδεων, ύστερα από πολύ στενή και παρατεταμένη επαφή με ασθενή.
Τα πρώτα συμπτώματα
Τα συμπτώματα εμφανίζονται μετά από περίοδο επώασης που συνήθως διαρκεί δύο έως τρεις εβδομάδες, αλλά μπορεί να κυμανθεί από μία έως οκτώ εβδομάδες μετά την έκθεση.
Στα αρχικά στάδια, η λοίμωξη μοιάζει με γρίπη. Τα πρώιμα συμπτώματα περιλαμβάνουν κόπωση, πυρετό, μυαλγίες, πονοκέφαλο, ζάλη, ναυτία, κοιλιακό πόνο και διάρροια.
Στη συνέχεια, περίπου δύο έως επτά ημέρες μετά τα πρώτα συμπτώματα, η νόσος μπορεί να εξελιχθεί σε σοβαρότερη μορφή, ανάλογα με το στέλεχος του ιού.
Οι σοβαρές επιπλοκές
Ο hantavirus μπορεί να προκαλέσει δύο βασικές μορφές νόσου. Η πρώτη είναι το καρδιοπνευμονικό σύνδρομο από hantavirus, που συνδέεται κυρίως με τα στελέχη Andes και Sin Nombre στην Αμερική. Πρόκειται για τη σοβαρότερη μορφή, καθώς μπορεί να προκαλέσει βαριά καρδιακή και πνευμονική νόσο, σοβαρή καρδιοαναπνευστική ανεπάρκεια και υψηλή θνητότητα.
Η δεύτερη μορφή είναι ο αιμορραγικός πυρετός με νεφρικό σύνδρομο, που σχετίζεται με στελέχη όπως Hantaan, Puumala και Dobrava, τα οποία εντοπίζονται κυρίως στην Ευρώπη και την Ασία. Η μορφή αυτή προσβάλλει κυρίως τους νεφρούς, προκαλώντας αιμορραγίες και νεφρική ανεπάρκεια, αλλά έχει γενικά καλύτερη πρόγνωση.
Τι ισχύει στην Ευρώπη και στην Ελλάδα
Σύμφωνα με τον κ. Γώγο, στην Ευρώπη και στην Ελλάδα επικρατούν στελέχη που συνδέονται με ηπιότερη νόσο και καλύτερη έκβαση.
Αντίθετα, στην πρόσφατη έξαρση στο κρουαζερόπλοιο απομονώθηκε ο ιός των Άνδεων, ο οποίος μπορεί να προκαλέσει σοβαρό καρδιοπνευμονικό σύνδρομο. Αυτό εξηγεί, σύμφωνα με τον ειδικό, τη βαρύτητα των περιστατικών και τον αριθμό των θανάτων.
Το πρώτο κρούσμα πιθανόν να προήλθε από επαφή με τρωκτικά πριν από την επιβίβαση, ενώ στη συνέχεια, λόγω του συγκεκριμένου στελέχους, δεν αποκλείεται να υπήρξε μετάδοση μέσα στο περιβάλλον του κρουαζερόπλοιου μέσω στενής και παρατεταμένης επαφής.
Για τον λόγο αυτό, κρίνεται αναγκαία η παρακολούθηση των επιβατών και η ιχνηλάτηση των επαφών τους για περίπου έξι εβδομάδες.
Διάγνωση και αντιμετώπιση
Η διάγνωση της λοίμωξης από hantavirus βασίζεται στην κλινική εικόνα, στην επιδημιολογική αξιολόγηση και κυρίως σε ειδικές ορολογικές και μοριακές εξετάσεις. Οι εξετάσεις αυτές ανιχνεύουν αντισώματα έναντι του ιού ή το γενετικό του υλικό και είναι απαραίτητες για την ασφαλή διάγνωση και τον αποκλεισμό άλλων νοσημάτων με παρόμοια συμπτώματα.
Ειδική θεραπεία για τον hantavirus δεν υπάρχει. Η αντιμετώπιση είναι υποστηρικτική και, σε σοβαρές περιπτώσεις, απαιτείται νοσηλεία. Αν χρειαστεί, ο ασθενής εισάγεται σε Μονάδα Εντατικής Θεραπείας, είτε για αναπνευστική υποστήριξη με οξυγόνο ή μηχανικό αερισμό είτε για νεφρική υποστήριξη και αντιμετώπιση αιμορραγικών επιπλοκών.
Τα μέτρα πρόληψης
Η πρόληψη θεωρείται καθοριστική, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου υπάρχει αυξημένη παρουσία τρωκτικών.
Βασικό μέτρο προστασίας είναι ο έλεγχος των τρωκτικών σε χώρους διαβίωσης και εργασίας. Αυτό περιλαμβάνει μυοκτονία, σφράγιση πιθανών εισόδων, καθαριότητα και απολύμανση χώρων όπου μπορεί να υπάρχουν τρωκτικά.
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται κατά τον καθαρισμό πιθανώς μολυσμένων περιοχών, όπου συνιστάται η χρήση προστατευτικού εξοπλισμού, όπως γάντια και μάσκα.
Σημαντική είναι επίσης η ενημέρωση του κοινού, ειδικά των ανθρώπων που εργάζονται σε γεωργικές ή δασικές περιοχές και ενδέχεται να έχουν μεγαλύτερη έκθεση σε τρωκτικά.
Προς το παρόν δεν υπάρχει εμβόλιο εγκεκριμένο από τις ευρωπαϊκές και τις αμερικανικές αρχές.
Γιατί είναι κρίσιμη η ενημέρωση
Ο hantavirus δεν συνδέεται με επιδημίες ή πανδημίες, ωστόσο μπορεί υπό ειδικές συνθήκες να προκαλέσει συρροές κρουσμάτων. Η έγκαιρη διάγνωση, η επιδημιολογική επιτήρηση και η ιχνηλάτηση των επαφών είναι απαραίτητες για τον περιορισμό της μετάδοσης.
Με δεδομένο ότι δεν υπάρχει ειδική αντιϊκή θεραπεία, η κατανόηση των τρόπων μετάδοσης και η τήρηση των μέτρων πρόληψης αποτελούν το βασικότερο μέσο προστασίας της δημόσιας υγείας.