Οι μειώσεις ΦΠΑ μπορούν να λειτουργήσουν ως μέτρο ανακούφισης των καταναλωτών, καθώς πλέον περνούν σε μεγάλο βαθμό στις τελικές τιμές, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ.
Το ενημερωτικό σημείωμα του Ινστιτούτου, με τίτλο «Βαθμός μετακύλισης της μεταβολής των συντελεστών του ΦΠΑ στις τιμές και επιπτώσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών», εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στους συντελεστές ΦΠΑ επηρεάζουν τις τιμές καταναλωτή και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Μετακύλιση έως 100% στις τιμές
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2022-2023, στο πλαίσιο των μέτρων για την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό, μετακυλίστηκαν σχεδόν πλήρως στις τελικές τιμές.
Το ποσοστό μετακύλισης κυμάνθηκε από 90% έως 100%, διαφοροποιώντας σημαντικά την εικόνα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.
Έως και το 2020, ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή εκτιμάτο περίπου στο 50%, γεγονός που τροφοδοτούσε τον σκεπτικισμό για την αποτελεσματικότητα του μέτρου.
Τι δείχνει η ανάλυση
Η μελέτη βασίζεται στην εξέταση 32 εμπειρικών ερευνών, που καλύπτουν 69 περιπτώσεις μεταβολών συντελεστών ΦΠΑ.
Αντίθετα με τις μειώσεις, στις περιπτώσεις αύξησης των συντελεστών ΦΠΑ η μετακύλιση στις τιμές παραμένει ατελής. Το μέσο ποσοστό υπολογίζεται στο 74%, καθώς οι επιχειρήσεις συχνά απορροφούν μέρος του πρόσθετου κόστους για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Ο ρόλος των μικρών επιχειρήσεων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις μικρές και ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας.
Σύμφωνα με το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, στις επιχειρήσεις αυτές το επιχειρηματικό κέρδος συνδέεται άμεσα με το εισόδημα του νοικοκυριού. Έτσι, ακόμη και όταν μέρος της μείωσης του ΦΠΑ δεν περνά αμέσως στις τελικές τιμές, δεν χάνεται από την οικονομία, αλλά επιστρέφει έμμεσα μέσω της αυτοαπασχόλησης, των επενδύσεων και της απασχόλησης.
Κρίσιμη η δομή της αγοράς
Το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι ο βαθμός μετακύλισης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δομή κάθε αγοράς.
Σε πιο ανταγωνιστικές αγορές, οι μειώσεις ΦΠΑ περνούν ευκολότερα στις τιμές. Αντίθετα, σε αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά, η μεταφορά του οφέλους προς τον καταναλωτή είναι πιο περιορισμένη.
Θετικά λειτουργούν επίσης η δημοσιότητα που συνοδεύει τα μέτρα και ο συντονισμός μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνικών εταίρων.
Θετική επίδραση στο εισόδημα
Σε ό,τι αφορά τα νοικοκυριά, το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ καταλήγει ότι η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ έχει συνολικά θετική επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα.
Ωστόσο, λόγω του οριζόντιου χαρακτήρα της, η αποτελεσματικότητά της θεωρείται χαμηλότερη σε σχέση με πιο στοχευμένες παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Οι μειώσεις ΦΠΑ μπορούν να λειτουργήσουν ως μέτρο ανακούφισης των καταναλωτών, καθώς πλέον περνούν σε μεγάλο βαθμό στις τελικές τιμές, σύμφωνα με στοιχεία που παρουσίασε το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ.
Το ενημερωτικό σημείωμα του Ινστιτούτου, με τίτλο «Βαθμός μετακύλισης της μεταβολής των συντελεστών του ΦΠΑ στις τιμές και επιπτώσεις στο εισόδημα των νοικοκυριών», εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο οι αλλαγές στους συντελεστές ΦΠΑ επηρεάζουν τις τιμές καταναλωτή και το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών.
Μετακύλιση έως 100% στις τιμές
Σύμφωνα με τα ευρήματα, οι μειώσεις ΦΠΑ που εφαρμόστηκαν στην Ευρωπαϊκή Ένωση την περίοδο 2022-2023, στο πλαίσιο των μέτρων για την ενεργειακή κρίση και τον πληθωρισμό, μετακυλίστηκαν σχεδόν πλήρως στις τελικές τιμές.
Το ποσοστό μετακύλισης κυμάνθηκε από 90% έως 100%, διαφοροποιώντας σημαντικά την εικόνα σε σχέση με προηγούμενες περιόδους.
Έως και το 2020, ο μέσος βαθμός μετακύλισης των μειώσεων ΦΠΑ στις τιμές καταναλωτή εκτιμάτο περίπου στο 50%, γεγονός που τροφοδοτούσε τον σκεπτικισμό για την αποτελεσματικότητα του μέτρου.
Τι δείχνει η ανάλυση
Η μελέτη βασίζεται στην εξέταση 32 εμπειρικών ερευνών, που καλύπτουν 69 περιπτώσεις μεταβολών συντελεστών ΦΠΑ.
Αντίθετα με τις μειώσεις, στις περιπτώσεις αύξησης των συντελεστών ΦΠΑ η μετακύλιση στις τιμές παραμένει ατελής. Το μέσο ποσοστό υπολογίζεται στο 74%, καθώς οι επιχειρήσεις συχνά απορροφούν μέρος του πρόσθετου κόστους για να διατηρήσουν την ανταγωνιστικότητά τους.
Ο ρόλος των μικρών επιχειρήσεων
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις μικρές και ατομικές επιχειρήσεις, οι οποίες αποτελούν βασικό πυλώνα της ελληνικής οικονομίας.
Σύμφωνα με το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ, στις επιχειρήσεις αυτές το επιχειρηματικό κέρδος συνδέεται άμεσα με το εισόδημα του νοικοκυριού. Έτσι, ακόμη και όταν μέρος της μείωσης του ΦΠΑ δεν περνά αμέσως στις τελικές τιμές, δεν χάνεται από την οικονομία, αλλά επιστρέφει έμμεσα μέσω της αυτοαπασχόλησης, των επενδύσεων και της απασχόλησης.
Κρίσιμη η δομή της αγοράς
Το Ινστιτούτο επισημαίνει ότι ο βαθμός μετακύλισης εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τη δομή κάθε αγοράς.
Σε πιο ανταγωνιστικές αγορές, οι μειώσεις ΦΠΑ περνούν ευκολότερα στις τιμές. Αντίθετα, σε αγορές με ολιγοπωλιακά χαρακτηριστικά, η μεταφορά του οφέλους προς τον καταναλωτή είναι πιο περιορισμένη.
Θετικά λειτουργούν επίσης η δημοσιότητα που συνοδεύει τα μέτρα και ο συντονισμός μεταξύ κυβέρνησης και κοινωνικών εταίρων.
Θετική επίδραση στο εισόδημα
Σε ό,τι αφορά τα νοικοκυριά, το ΙΜΕ ΓΣΕΒΕΕ καταλήγει ότι η μείωση των συντελεστών ΦΠΑ έχει συνολικά θετική επίδραση στο διαθέσιμο εισόδημα.
Ωστόσο, λόγω του οριζόντιου χαρακτήρα της, η αποτελεσματικότητά της θεωρείται χαμηλότερη σε σχέση με πιο στοχευμένες παρεμβάσεις εισοδηματικής στήριξης προς τις ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.