Σημαντικές αλλαγές στη διαχείριση του μεταναστευτικού προβλέπει το νέο νομοσχέδιο του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου, με το οποίο η Ελλάδα ενσωματώνει το νέο Ευρωπαϊκό Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση. Στο επίκεντρο των παρεμβάσεων βρίσκονται οι επιστροφές παράτυπων μεταναστών, οι διαδικασίες ασύλου, η προστασία των εξωτερικών συνόρων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και η δημιουργία των λεγόμενων «κόμβων επιστροφής» (return hubs).
Σύμφωνα με τον υπουργό Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνο Πλεύρη, οι νέες ρυθμίσεις εντάσσονται σε μια ευρωπαϊκή στρατηγική που στοχεύει στην αποτελεσματικότερη διαχείριση όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία και παραμένουν στην Ευρώπη μετά την απόρριψη των αιτήσεων ασύλου τους.
Return hubs σε τρίτες χώρες
Κεντρικό στοιχείο του νέου πλαισίου αποτελούν τα return hubs, δηλαδή κέντρα που θα λειτουργούν σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Εκεί θα μεταφέρονται πολίτες τρίτων χωρών των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά και οι χώρες καταγωγής τους αρνούνται ή καθυστερούν να δεχθούν τον επαναπατρισμό τους.
Όπως εξηγεί ο κ. Πλεύρης, τα κέντρα αυτά θα δημιουργηθούν μέσω συμφωνιών της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τρίτες χώρες και θα λειτουργούν υπό τις προβλέψεις του ευρωπαϊκού και διεθνούς δικαίου.
Η Ελλάδα συμμετέχει ενεργά στην πρωτοβουλία μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία. Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις με χώρες της Αφρικής και της Ασίας, με στόχο οι πρώτες συμφωνίες να ολοκληρωθούν μέσα στο 2026 και τα πρώτα κέντρα να τεθούν σε λειτουργία από το 2027.
Αυστηρότερο πλαίσιο επιστροφών και κράτησης
Το νομοσχέδιο προβλέπει αυστηροποίηση του πλαισίου για όσους δεν διαθέτουν δικαίωμα παραμονής στην Ελλάδα.
Οι νέες διατάξεις περιλαμβάνουν ενίσχυση της διοικητικής κράτησης, αυξημένη παρακολούθηση των ατόμων που βρίσκονται σε διαδικασία επιστροφής, ταχύτερη εφαρμογή μέτρων απομάκρυνσης και στενότερη συνεργασία με τη Frontex και τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Σύμφωνα με τον υπουργό, ήδη καταγράφονται αποτελέσματα, καθώς οι οικειοθελείς επιστροφές μέσω του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης αυξήθηκαν κατά 25% μετά την ψήφιση του νέου πλαισίου, ενώ εκατοντάδες άτομα έχουν εκδηλώσει πρόθεση επιστροφής στις χώρες προέλευσής τους.
Υποχρεωτικός προέλεγχος στα εξωτερικά σύνορα
Το νέο πλαίσιο εισάγει και το υποχρεωτικό σύστημα screening για όλους τους υπηκόους τρίτων χωρών που εισέρχονται παράτυπα στα εξωτερικά σύνορα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Κατά τη διαδικασία αυτή θα πραγματοποιείται εξακρίβωση στοιχείων ταυτότητας, λήψη βιομετρικών δεδομένων, έλεγχος ασφαλείας, υγειονομικός έλεγχος και διασταύρωση στοιχείων με τις ευρωπαϊκές βάσεις δεδομένων.
Καθοριστικό ρόλο θα έχει το αναβαθμισμένο σύστημα Eurodac, το οποίο αποκτά νέες δυνατότητες καταγραφής και παρακολούθησης των μετακινήσεων μεταναστών εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Ταχύτερες διαδικασίες ασύλου
Παράλληλα, το νομοσχέδιο προβλέπει fast-track διαδικασίες για την εξέταση αιτήσεων ασύλου.
Οι αλλαγές περιλαμβάνουν αυστηρότερα χρονοδιαγράμματα, συνοριακές διαδικασίες ταχείας αξιολόγησης, γρηγορότερη απόρριψη αιτήσεων που κρίνονται προδήλως αβάσιμες και ειδική μεταχείριση αιτημάτων που προέρχονται από χώρες με χαμηλά ποσοστά αναγνώρισης διεθνούς προστασίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο υπουργός, οι εκκρεμείς αιτήσεις ασύλου έχουν μειωθεί από περίπου 142.000 το 2019 σε περίπου 28.000 σήμερα, ενώ οι παράνομες αφίξεις από το 2019 έως σήμερα ανέρχονται σε 197.651, έναντι 1.215.280 την περίοδο 2015-2019. Επιπλέον, κατά το πρώτο πεντάμηνο του 2026 καταγράφεται μείωση 31% στις μεταναστευτικές ροές, ενώ στο Αιγαίο η μείωση φτάνει το 65%.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η επιτάχυνση των διαδικασιών ασύλου, η ενίσχυση των επιστροφών και η αυξημένη προστασία των συνόρων αποτελούν τους βασικούς άξονες της νέας μεταναστευτικής πολιτικής που προωθείται σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο.