Χριστίνα Κατωπόδη
Γιατί η ιστορία των λεσβιών είναι η ιστορία που λείπει από τη συλλογική μνήμη του queer κινήματος
Αν η ιστορία του σύγχρονου LGBTQI+ κινήματος γραφόταν αποκλειστικά μέσα από τους μύθους του, θα ξεκινούσε πιθανότατα ένα καλοκαιρινό βράδυ του 1969 έξω από το Stonewall Inn. Εκεί όπου μια ακόμη αστυνομική επιδρομή σε ένα γκέι μπαρ εξελίχθηκε σε πολυήμερη εξέγερση και πέρασε στην ιστορία ως η στιγμή που μια κοινότητα αποφάσισε να σταματήσει να απολογείται για την ύπαρξή της. Για περισσότερα από πενήντα χρόνια, το Stonewall λειτούργησε ως η πιο αναγνωρίσιμη αφετηρία της queer ιστορίας, το σημείο από το οποίο ξεκινούν σχεδόν όλα τα ντοκιμαντέρ, τα αφιερώματα και οι επετειακές αναδρομές.
Οι πραγματικές ιστορίες, όμως, σπάνια αρχίζουν εκεί όπου αρχίζουν οι μύθοι. Μέχρι να ξεσπάσουν οι ταραχές στο Greenwich Village, υπήρχαν ήδη άνθρωποι που είχαν περάσει δεκαετίες ολόκληρες προσπαθώντας να επιβιώσουν σε έναν κόσμο που αρνιόταν ακόμη και να τους αναγνωρίσει. Ανάμεσά τους βρίσκονταν χιλιάδες γυναίκες των οποίων η ιστορία έμελλε να παραμείνει για πολύ καιρό στην άκρη του κάδρου, σαν φιγούρες που εμφανίζονται διαρκώς στις παλιές φωτογραφίες αλλά σπανίως κατονομάζονται.
Η εμπειρία των λεσβιών στον δυτικό κόσμο του 20ού αιώνα διέφερε σε ένα κρίσιμο σημείο από εκείνη των γκέι ανδρών. Η ανδρική ομοφυλοφιλία υπήρξε αντικείμενο εμμονής για κράτη, εκκλησίες, ψυχιάτρους και δικαστές. Την ποινικοποίησαν, τη δαιμονοποίησαν, τη μελέτησαν, τη θεώρησαν κοινωνική απειλή. Οι λεσβίες, αντίθετα, βρέθηκαν συχνά αντιμέτωπες με κάτι εξίσου βίαιο αλλά λιγότερο ορατό: την εξαφάνιση. Σε μια κοινωνία που όριζε τις γυναίκες μέσα από τη σχέση τους με τους άνδρες, η ιδέα ότι δύο γυναίκες μπορούσαν να συγκροτήσουν μια αυτόνομη ερωτική και συναισθηματική ζωή συχνά θεωρούνταν αδιανόητη.
Η αορατότητα αυτή είχε βαθιές συνέπειες. Σε πολλές χώρες οι νόμοι που τιμωρούσαν την ομοφυλοφιλία αφορούσαν αποκλειστικά τους άνδρες, όχι επειδή οι γυναίκες απολάμβαναν μεγαλύτερη ελευθερία, αλλά επειδή οι νομοθέτες δυσκολεύονταν ακόμη και να περιγράψουν αυτό που ήθελαν να απαγορεύσουν. Η λεσβιακή επιθυμία αντιμετωπιζόταν σαν κάτι που δεν υπήρχε ή σαν μια παροδική παρέκκλιση που θα «διορθωνόταν» μέσω γάμου και μητρότητας. Το αποτέλεσμα ήταν μια βαθιά εμπειρία κοινωνικής απομόνωσης.
Πολλές γυναίκες περνούσαν ολόκληρη τη ζωή τους χωρίς να γνωρίζουν αν υπήρχαν άλλοι άνθρωποι σαν αυτές. Σε μια εποχή πριν από το διαδίκτυο και τα κοινωνικά δίκτυα, η μοναξιά δεν ήταν μεταφορά αλλά ήταν καθημερινή πραγματικότητα. Κι όμως, ακόμη και μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι κοινότητες άρχισαν να σχηματίζονται. Στις μεγάλες αμερικανικές πόλεις των δεκαετιών του 1940 και του 1950 εμφανίστηκαν μικροί χώροι συνάντησης που λειτουργούσαν σαν νησίδες ελευθερίας μέσα σε έναν εχθρικό κόσμο. Τα λεσβιακά μπαρ δεν ήταν απλώς χώροι διασκέδασης, αλλά τόποι αναγνώρισης. Για πολλές γυναίκες ήταν η πρώτη φορά που έβλεπαν δημόσια ανθρώπους σαν τις ίδιες. Η ύπαρξή τους είχε τίμημα. Οι αστυνομικές επιδρομές ήταν συχνές, ενώ η αποκάλυψη μπορούσε να οδηγήσει σε απόλυση ή κοινωνικό αποκλεισμό. Η περίοδος του Ψυχρού Πολέμου στις ΗΠΑ ενίσχυσε το κλίμα φόβου μέσα από τη λεγόμενη Lavender Scare, μια εκστρατεία απομάκρυνσης ομοφυλόφιλων από δημόσιες θέσεις.
Μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα γεννήθηκε το 1955 στο Σαν Φρανσίσκο η Daughters of Bilitis, η πρώτη μεγάλη λεσβιακή οργάνωση στις ΗΠΑ. Από έναν αρχικό πυρήνα ανάγκης για ασφάλεια, εξελίχθηκε σταδιακά σε πολιτική συνείδηση. Λίγο αργότερα δημιούργησε το περιοδικό The Ladder, το πρώτο εθνικής εμβέλειας λεσβιακό έντυπο της χώρας, που λειτούργησε ως δίκτυο ορατότητας και επικοινωνίας.
Σε πολλές περιοχές του κόσμου, ιδιαίτερα όπου κυριαρχούν πατριαρχικές και ομοφοβικές κοινωνικές δομές, οι λεσβίες και γενικότερα οι LGBTQI+ γυναίκες έχουν βρεθεί αντιμέτωπες με μια εξαιρετικά βίαιη μορφή έμφυλης και σεξουαλικής κακοποίησης που είναι γνωστή ως «διορθωτικός βιασμός». Ο όρος περιγράφει τη συστηματική σεξουαλική βία που ασκείται με την ψευδή και εγκληματική αντίληψη ότι μπορεί να «αλλάξει» ή να «διορθώσει» τον σεξουαλικό προσανατολισμό ή την ταυτότητα φύλου ενός ατόμου. Στην πραγματικότητα, δεν πρόκειται για καμία μορφή «διόρθωσης», αλλά για έγκλημα μίσους που βασίζεται σε βαθιά ριζωμένες προκαταλήψεις, έλεγχο και τιμωρία της αυτονομίας των γυναικών και των queer ατόμων.
Η πρακτική αυτή δεν είναι μεμονωμένη ή «παρεκκλίνουσα», αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο έμφυλης βίας, όπου η σεξουαλικότητα και το σώμα χρησιμοποιούνται ως εργαλεία πειθαρχίας. Στόχος της είναι η επιβολή κοινωνικής «κανονικότητας» μέσω του φόβου και της ταπείνωσης. Διεθνείς οργανισμοί ανθρωπίνων δικαιωμάτων έχουν επανειλημμένα καταδικάσει τον διορθωτικό βιασμό ως μορφή βασανιστηρίου και σοβαρή παραβίαση θεμελιωδών δικαιωμάτων. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές κοινωνίες η αναφορά του παραμένει δύσκολη, είτε λόγω στίγματος είτε λόγω έλλειψης θεσμικής προστασίας.
Η ύπαρξή του υπενθυμίζει ότι η λεσβιακή και γενικότερα queer ορατότητα δεν είναι μόνο ζήτημα πολιτισμικής εκπροσώπησης ή πολιτικής αναγνώρισης, αλλά και ζήτημα σωματικής ασφάλειας. Η βία αυτή αποτελεί την πιο ακραία μορφή της ίδιας λογικής που ιστορικά αντιμετώπισε τη λεσβιακή επιθυμία ως κάτι που πρέπει να εξαλειφθεί.
Ανατρέχοντας σήμερα σε εκείνη την περίοδο, είναι εύκολο να τη δει κανείς μόνο ως προοίμιο όσων θα ακολουθούσαν. Όμως κάτι ουσιαστικό γεννήθηκε ήδη τότε. Οι λεσβίες των δεκαετιών του 1950 και του 1960 έμαθαν να οργανώνονται χωρίς θεσμούς, χωρίς χρηματοδότηση, χωρίς κοινωνική νομιμοποίηση και σχεδόν χωρίς δημόσια ορατότητα. Έμαθαν να δημιουργούν δίκτυα εμπιστοσύνης, να μοιράζονται πληροφορίες, να προστατεύουν η μία την άλλη και να επινοούν τρόπους επιβίωσης μέσα σε ένα περιβάλλον που δεν τις χωρούσε.
Όταν η δεκαετία του 1960 πλησίαζε στο τέλος της και το Stonewall επρόκειτο να αλλάξει για πάντα τη δημόσια εικόνα της ομοφυλοφιλίας, οι λεσβίες δεν ξεκινούσαν από το μηδέν. Κουβαλούσαν ήδη πίσω τους χρόνια οργάνωσης, αόρατης εργασίας και συλλογικής εμπειρίας. Κι όμως, η νέα εποχή που άνοιγε μπροστά τους επρόκειτο να φέρει μια απροσδόκητη ειρωνεία. Τη στιγμή ακριβώς που το κίνημα της απελευθέρωσης άρχιζε να αποκτά φωνή, πολλές από αυτές τις γυναίκες θα ανακάλυπταν ότι εξακολουθούσαν να μην χωρούν πουθενά. Ούτε στον κόσμο που τις απέρριπτε ούτε, πολλές φορές, στα κινήματα που υπόσχονταν να τον αλλάξουν. Αυτή η σύγκρουση θα διαμόρφωνε ολόκληρη τη δεκαετία που ακολούθησε και θα έδινε ζωή σε μία από τις πιο ριζοσπαστικές πολιτικές παραδόσεις του σύγχρονου φεμινισμού.
Η εικόνα που έχει επικρατήσει για τη δεκαετία του 1970 είναι συχνά εκείνη μιας περιόδου απελευθέρωσης. Και σε μεγάλο βαθμό είναι αλήθεια. Το Stonewall είχε λειτουργήσει σαν σεισμικό γεγονός για την αμερικανική κοινωνία. Μέσα σε λίγα χρόνια εμφανίστηκαν νέες οργανώσεις, νέα έντυπα, νέες πολιτικές γλώσσες. Άνθρωποι που μέχρι τότε ζούσαν σχεδόν αποκλειστικά στη σκιά άρχισαν να διεκδικούν δημόσιο χώρο. Ωστόσο, όπως συμβαίνει σχεδόν πάντα στην ιστορία των κοινωνικών κινημάτων, η απελευθέρωση δεν ήρθε ταυτόχρονα για όλους. Για πολλές λεσβίες, η δεκαετία που ακολούθησε ήταν γεμάτη αντιφάσεις. Από τη μία πλευρά υπήρχε η αίσθηση ότι κάτι ιστορικό είχε αρχίσει να συμβαίνει. Από την άλλη, γινόταν ολοένα και πιο εμφανές ότι το νέο κίνημα αναπαρήγαγε αρκετές από τις παλιές ιεραρχίες που υποτίθεται ότι ήθελε να γκρεμίσει. Οι περισσότερες ηγετικές θέσεις βρίσκονταν στα χέρια ανδρών. Οι πολιτικές προτεραιότητες καθορίζονταν κυρίως από ανδρικές εμπειρίες. Ακόμη και η ίδια η έννοια της ομοφυλοφιλικής απελευθέρωσης έμοιαζε πολλές φορές να περιγράφει κυρίως τη ζωή των γκέι ανδρών.
Την ίδια στιγμή, οι λεσβίες ανακάλυπταν ότι δεν ήταν απολύτως ευπρόσδεκτες ούτε στο αναπτυσσόμενο φεμινιστικό κίνημα. Η σύγκρουση αυτή αποτελεί σήμερα ένα από τα πιο ενδιαφέροντα και λιγότερο γνωστά κεφάλαια της σύγχρονης κοινωνικής ιστορίας. Το δεύτερο κύμα του φεμινισμού είχε ανοίξει πρωτοφανείς συζητήσεις για την εργασία, τη σεξουαλικότητα, την οικογένεια και την πολιτική εκπροσώπηση των γυναικών. Ωστόσο, αρκετές από τις ηγετικές μορφές του κινήματος φοβούνταν ότι η σύνδεση με τις λεσβίες θα μπορούσε να αποδυναμώσει τη δημόσια αποδοχή των φεμινιστικών αιτημάτων.
Η πιο διάσημη έκφραση αυτού του φόβου ήταν ο όρος «Lavender Menace». Η φράση αποδίδεται στην Betty Friedan, η οποία ανησυχούσε ότι η δημόσια σύνδεση του φεμινιστικού κινήματος με τις λεσβίες θα χρησιμοποιούνταν από τους αντιπάλους του για να το απαξιώσουν. Η ειρωνεία είναι ότι η προσπάθεια αποκλεισμού λειτούργησε τελικά ως καταλύτης. Το 1970, μια ομάδα λεσβιών ακτιβιστριών αποφάσισε να οικειοποιηθεί τον χαρακτηρισμό και να τον μετατρέψει σε πολιτική ταυτότητα. Οι Radicalesbians, όπως ονομάστηκαν, εμφανίστηκαν σε συνέδριο γυναικείων οργανώσεων στη Νέα Υόρκη φορώντας μπλουζάκια με τη φράση «Lavender Menace» και μοίρασαν το μανιφέστο τους, ένα κείμενο που έμελλε να γίνει ιδρυτικό ντοκουμέντο του λεσβιακού φεμινισμού.
Σήμερα, μισό αιώνα αργότερα, είναι εύκολο να ξεχάσουμε πόσο ριζοσπαστικές ακούγονταν εκείνες οι ιδέες. Οι γυναίκες αυτές δεν ζητούσαν απλώς να γίνουν αποδεκτές. Υποστήριζαν ότι η λεσβιακή εμπειρία αποκάλυπτε κάτι θεμελιώδες για τις σχέσεις εξουσίας ανάμεσα στα φύλα. Δεν ήθελαν μόνο να συμμετέχουν στο φεμινιστικό κίνημα. Ήθελαν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο το ίδιο το κίνημα κατανοούσε την έννοια της γυναικείας ελευθερίας.
Από αυτή τη σύγκρουση γεννήθηκε μια ολόκληρη πολιτική και πολιτισμική παράδοση. Τη δεκαετία του 1970 εμφανίζονται λεσβιακά βιβλιοπωλεία, ανεξάρτητοι εκδοτικοί οίκοι, μουσικά φεστιβάλ, συλλογικές κατοικίες και κοινοτικά εγχειρήματα. Για πρώτη φορά δημιουργείται ένας διακριτός λεσβιακός δημόσιος χώρος. Πρόκειται για μια προσπάθεια κατασκευής ενός ολόκληρου κόσμου. Οι κοινότητες αυτές λειτουργούν ως εργαστήρια ιδεών, ως δίκτυα αλληλοβοήθειας και ως χώροι πολιτισμικής παραγωγής. Δημιουργούν τρόπους συνύπαρξης που αμφισβητούν όχι μόνο την ετεροκανονικότητα αλλά και τις κυρίαρχες αντιλήψεις για την οικογένεια, την εργασία και τις προσωπικές σχέσεις.
Και όμως, όσο εντυπωσιακή κι αν ήταν αυτή η πολιτισμική άνθηση, ελάχιστοι μπορούσαν να προβλέψουν ότι μέσα σε λίγα χρόνια ολόκληρη η κοινότητα θα βρισκόταν αντιμέτωπη με μια κρίση πρωτοφανών διαστάσεων. Στις αρχές της δεκαετίας του 1980 άρχισαν να εμφανίζονται τα πρώτα δημοσιεύματα για μια μυστηριώδη ασθένεια που χτυπούσε κυρίως γκέι άνδρες. Αρχικά, οι περισσότεροι δεν μπορούσαν να αντιληφθούν τι ακριβώς συνέβαινε. Κανείς δεν γνώριζε ακόμη ότι επρόκειτο για την απαρχή μιας επιδημίας που θα άλλαζε για πάντα την ιστορία της queer κοινότητας. Εκείνη τη στιγμή, οι λεσβιακές οργανώσεις που είχαν οικοδομηθεί μέσα από τις συγκρούσεις της προηγούμενης δεκαετίας επρόκειτο να βρεθούν μπροστά σε ένα νέο ερώτημα. Όχι πια πώς θα γίνουν ορατές. Αλλά πώς θα βοηθήσουν μια κοινότητα να επιβιώσει.
Η επιδημία του AIDS δεν άλλαξε μόνο τη δημογραφία της queer κοινότητας. Άλλαξε και τον τρόπο με τον οποίο η κοινότητα αντιλαμβανόταν τον εαυτό της. Μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1980, οι πολιτικές και κοινωνικές διαδρομές των λεσβιών και των γκέι ανδρών δεν συνέπιπταν πάντοτε. Οι συγκρούσεις που είχαν προηγηθεί κατά τη δεκαετία του 1970, είτε μέσα στους χώρους της ομοφυλοφιλικής απελευθέρωσης είτε στο εσωτερικό του φεμινιστικού κινήματος, είχαν αφήσει βαθιά ίχνη. Υπήρχαν διαφορετικές προτεραιότητες, διαφορετικές πολιτικές αναφορές και συχνά διαφορετικές αντιλήψεις για το τι σήμαινε συλλογική δράση. Όταν όμως η επιδημία άρχισε να εξαπλώνεται, οι διαχωρισμοί αυτοί βρέθηκαν αντιμέτωποι με μια πραγματικότητα πολύ πιο πιεστική από οποιαδήποτε ιδεολογική διαφωνία. Καθώς τα νοσοκομεία της Νέας Υόρκης, του Σαν Φρανσίσκο και άλλων μεγάλων πόλεων γέμιζαν με ασθενείς, ένα μεγάλο μέρος της φροντίδας μεταφέρθηκε εκτός θεσμών. Η κρίση αποκάλυψε με οδυνηρό τρόπο τα όρια του κράτους πρόνοιας αλλά και τις προκαταλήψεις μιας κοινωνίας που αντιμετώπιζε την ασθένεια μέσα από το πρίσμα του φόβου και της ηθικολογίας. Σε αυτό το κενό εμφανίστηκαν εκατοντάδες άτυπα δίκτυα αλληλοβοήθειας, ομάδες εθελοντών, συλλογικές κουζίνες, τηλεφωνικές γραμμές υποστήριξης και οργανώσεις που προσπαθούσαν να καλύψουν ανάγκες τις οποίες οι δημόσιες υπηρεσίες αδυνατούσαν ή δεν επιθυμούσαν να καλύψουν. Οι λεσβίες βρέθηκαν στον πυρήνα πολλών από αυτές τις πρωτοβουλίες, όχι μόνο επειδή διέθεταν ήδη εμπειρία από τις δομές αυτοοργάνωσης που είχαν αναπτύξει τα προηγούμενα χρόνια, αλλά και επειδή αντιλαμβάνονταν την κρίση ως μια δοκιμασία που αφορούσε ολόκληρη την κοινότητα.
Η ιστορικός και ακτιβίστρια Sarah Schulman έχει υποστηρίξει ότι η συμβολή των λεσβιών στην περίοδο του AIDS υπήρξε πολύ μεγαλύτερη από όσο αποτυπώθηκε στις κυρίαρχες αφηγήσεις των επόμενων δεκαετιών. Σε πολλές περιπτώσεις ήταν εκείνες που στελέχωσαν δομές υποστήριξης, που συνόδευαν ασθενείς στα νοσοκομεία, που αναλάμβαναν τη γραφειοκρατική διαχείριση υποθέσεων, που οργάνωναν εκστρατείες ενημέρωσης και που συχνά παρέμεναν δίπλα σε ανθρώπους τους οποίους ακόμη και οι οικογένειές τους είχαν εγκαταλείψει. Η φροντίδα, σε αυτή την περίπτωση, δεν αποτελούσε μια ιδιωτική ή συναισθηματική δραστηριότητα. Αποτελούσε πολιτική πράξη.
Όσο η κρίση κλιμακωνόταν, η αλληλεγγύη δεν αρκούσε πλέον. Η κοινότητα χρειαζόταν και μια διαφορετική μορφή παρέμβασης: δημόσια πίεση, πολιτική σύγκρουση και διεκδίκηση. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον γεννήθηκε η ACT UP, μια οργάνωση που έμελλε να αλλάξει ριζικά όχι μόνο την ιστορία του AIDS αλλά και τη φυσιογνωμία του σύγχρονου ακτιβισμού. Οι θεαματικές παρεμβάσεις της, οι καταλήψεις δημόσιων χώρων, οι κινητοποιήσεις απέναντι σε κυβερνητικούς φορείς και φαρμακευτικές εταιρείες και η αδιάκοπη πίεση για ταχύτερη πρόσβαση σε θεραπείες διαμόρφωσαν ένα νέο μοντέλο πολιτικής δράσης. Ανάμεσα στα πιο δραστήρια μέλη της βρίσκονταν πολλές λεσβίες ακτιβίστριες, οι οποίες μετέφεραν στο κίνημα την οργανωτική εμπειρία και την πολιτική κουλτούρα που είχαν αποκτήσει μέσα από τους αγώνες της προηγούμενης δεκαετίας.
Κάπου εκεί αρχίζει να διαμορφώνεται και μια από τις πιο ανθεκτικές μνήμες της σύγχρονης LGBTQI+ ιστορίας. Η ιστορία των Blood Sisters, είτε ως ακριβές ιστορικό γεγονός είτε ως συλλογικός μύθος που συμπύκνωσε πολλές διαφορετικές εμπειρίες αλληλεγγύης, απέκτησε συμβολική σημασία επειδή εξέφραζε την πεποίθηση ότι μια κοινότητα μπορεί να συγκροτηθεί όχι μόνο γύρω από κοινές ταυτότητες αλλά και γύρω από κοινές ευθύνες. Σε μια περίοδο όπου ο φόβος κυριαρχούσε στον δημόσιο λόγο, η εικόνα των λεσβιών που οργανώνονταν για να στηρίξουν ανθρώπους αποκλεισμένους από τους θεσμούς λειτούργησε ως σύμβολο μιας διαφορετικής πολιτικής ηθικής. Ίσως γι’ αυτό η ιστορία αυτή συνεχίζει να επιστρέφει στις αφηγήσεις της περιόδου, όχι επειδή εξηγεί μόνη της όσα συνέβησαν, αλλά επειδή συμπυκνώνει τον τρόπο με τον οποίο μια ολόκληρη γενιά θυμήθηκε εκείνα τα χρόνια.
Για χρόνια η πιο απλή εκδοχή της ιστορίας έλεγε ότι το L μπήκε πρώτο στο LGBTQI+ ως μια μορφή αναγνώρισης. Ότι η κοινότητα, έχοντας περάσει μέσα από την εμπειρία του AIDS, αναγνώρισε τη συμβολή των λεσβιών στη φροντίδα, στην οργάνωση, στην επιβίωση και τελικά αναπροσδιόρισε τη σειρά των γραμμάτων ως μια πράξη αποκατάστασης. Το ακρωνύμιο LGBTQI+ δεν προέκυψε ποτέ από μία απόφαση, ούτε από ένα συγκεκριμένο ιστορικό σημείο. Διαμορφώθηκε σταδιακά, μέσα από δεκαετίες πολιτικής διαπραγμάτευσης, τοπικών κινημάτων, ακτιβιστικών οργανώσεων και διαφορετικών κοινοτικών αναγκών. Η σειρά των γραμμάτων δεν υπήρξε ποτέ ουδέτερη. Ήταν πάντα πολιτική.
Και το γεγονός ότι το “L” βρίσκεται σήμερα στην αρχή σε πολλές εκδοχές δεν είναι απλώς γλωσσική λεπτομέρεια. Είναι το αποτύπωμα μιας ιστορικής διαδικασίας μέσα στην οποία διαφορετικές εμπειρίες διεκδίκησαν χώρο, αναγνώριση και προτεραιότητα. Η εξήγηση που το συνδέει αποκλειστικά με την κρίση του AIDS είναι ελκυστική γιατί προσφέρει ένα καθαρό ηθικό αφήγημα, ότι η φροντίδα αναγνωρίστηκε, ότι η αλληλεγγύη ανταμείφθηκε, ότι η ιστορία αποκατέστησε μια ανισορροπία. Όμως η πραγματικότητα είναι πιο διάχυτη και λιγότερο γραμμική.
Για να καταλάβει κανείς πώς φτάσαμε εδώ, πρέπει να επιστρέψει σε όσα προηγήθηκαν χωρίς να τα αντιμετωπίσει ως απλή πρόλογο. Η λεσβιακή αορατότητα των δεκαετιών του 1950 και του 1960, η προσπάθεια συγκρότησης κοινοτήτων μέσα από οργανώσεις όπως οι Daughters of Bilitis, η δημιουργία εντύπων όπως το The Ladder, η σύγκρουση και ταυτόχρονη συνύπαρξη με το φεμινιστικό κίνημα, η ριζοσπαστικοποίηση της δεκαετίας του 1970 μέσα από το lesbian feminism και το λεγόμενο Lavender Menace, όλα αυτά δεν αποτελούν απλώς στάδια μιας γραμμικής εξέλιξης. Αποτελούν διαφορετικούς τρόπους ύπαρξης μέσα σε έναν κόσμο που δεν είχε ακόμη αποφασίσει πώς να ονομάσει αυτές τις εμπειρίες.
Όταν έρχεται η δεκαετία του AIDS, αυτό το υπόβαθρο δεν εξαφανίζεται. Αντίθετα, ενεργοποιείται με τρόπο σχεδόν υλικό. Οι λεσβίες που συμμετέχουν στα δίκτυα φροντίδας, στις οργανώσεις υποστήριξης, στην καθημερινή διαχείριση της κρίσης και αργότερα στην πολιτική ριζοσπαστικοποίηση της ACT UP δεν εμφανίζονται ως νέα υποκείμενα αλλά ως φορείς μιας ήδη υπάρχουσας πολιτικής εμπειρίας. Η φροντίδα που παρείχαν δεν ήταν απλώς συναισθηματική ανταπόκριση στην κρίση, ήταν συνέχεια μιας μακράς παράδοσης αυτοοργάνωσης που είχε διαμορφωθεί πολύ πριν την εμφάνιση του HIV.
Σε αυτό το σημείο, η ιστορικός και συγγραφέας Sarah Schulman έχει υποστηρίξει ότι η κυρίαρχη αφήγηση για την εποχή του AIDS απέτυχε για χρόνια να αποδώσει τη δομική συμβολή των λεσβιών, ακριβώς επειδή αυτή δεν συγκεντρωνόταν εύκολα σε εμβληματικές μορφές ή σε κεντρικές ηγεσίες. Ίσως γι’ αυτό η πιο ενδιαφέρουσα ανάγνωση δεν είναι ότι το L μπήκε πρώτο αλλά ότι η ίδια η ανάγκη να τεθεί αυτό το ερώτημα αποκαλύπτει την αγωνία μιας κοινότητας να συμφιλιώσει την ιστορία της με τη μνήμη της. Να βρει έναν τρόπο να χωρέσει στο ίδιο αφήγημα τόσο τις ορατές μορφές της πολιτικής σύγκρουσης όσο και τις αθέατες μορφές της φροντίδας που την κράτησαν ζωντανή.