Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται από τα ξημερώματα της 31ης Ιανουαρίου 1996, όταν η κρίση στα Ίμια κορυφώθηκε με τον πιο τραγικό τρόπο. Οι αξιωματικοί του Πολεμικού Ναυτικού Χριστόδουλος Καραθανάσης, Παναγιώτης Βλαχάκος και Έκτορας Γιαλοψός έχασαν τη ζωή τους, όταν το ελικόπτερο στο οποίο επέβαιναν συνετρίβη στη θαλάσσια περιοχή των Ιμίων, κατά τη διάρκεια αποστολής αναγνώρισης.
Η επέτειος επαναφέρει στη δημόσια μνήμη τα δραματικά γεγονότα εκείνης της νύχτας του Ιανουαρίου, που άφησαν ανεξίτηλο αποτύπωμα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις και στην ιστορία του σύγχρονου ελληνικού κράτους.
Το χρονικό της κρίσης
Η αφετηρία της κρίσης εντοπίζεται ανήμερα των Χριστουγέννων του 1995. Στις 25 Δεκεμβρίου, το τουρκικό φορτηγό πλοίο «Φιγκέν Ακάτ» προσάραξε στην Ανατολική Ίμια. Ο πλοίαρχος αρνήθηκε τη βοήθεια του ελληνικού Λιμενικού, υποστηρίζοντας ότι βρίσκεται σε τουρκικά χωρικά ύδατα. Η Άγκυρα έκανε λόγο για τουρκικό έδαφος, ισχυρισμό που απορρίφθηκε κατηγορηματικά από την Αθήνα.
Η ένταση κλιμακώθηκε στις 25 Ιανουαρίου 1996, όταν ο τότε δήμαρχος Καλύμνου Δημήτρης Διακομιχάλης ύψωσε την ελληνική σημαία στη Μικρή Ίμια. Δύο ημέρες αργότερα, Τούρκοι δημοσιογράφοι της εφημερίδας Χουριέτ αποβιβάστηκαν με ελικόπτερο στη βραχονησίδα, υπέστειλαν την ελληνική σημαία και ύψωσαν την τουρκική, σε ζωντανή τηλεοπτική μετάδοση.
Ο «πόλεμος των σημαιών» συνεχίστηκε και στις 28 Ιανουαρίου, όταν το ελληνικό περιπολικό «Αντωνίου» υποστέλλει την τουρκική σημαία και υψώνει εκ νέου την ελληνική. Το ίδιο βράδυ, Έλληνες βατραχάνθρωποι της Μονάδας Υποβρυχίων Καταστροφών αποβιβάζονται στη Μεγάλη Ίμια, σε μια από τις πιο κρίσιμες φάσεις της αντιπαράθεσης.
Η πτώση του ελικοπτέρου και το εθνικό πένθος
Η νύχτα της 30ής προς 31η Ιανουαρίου 1996 εξελίχθηκε σε εθνικό δράμα. Τα ξημερώματα, εν μέσω κακοκαιρίας, ελικόπτερο του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού απογειώθηκε από τη φρεγάτα «Ναβαρίνο» με αποστολή αναγνώρισης. Το πλήρωμα επιβεβαίωσε την παρουσία τουρκικών δυνάμεων στη δυτική βραχονησίδα του συμπλέγματος των Ιμίων.
Κατά την επιστροφή του, το ελικόπτερο συνετρίβη στη θάλασσα, με αποτέλεσμα τον θάνατο των τριών αξιωματικών. Οι έρευνες για τον εντοπισμό του ξεκίνησαν άμεσα, με τις εικόνες και τις μαρτυρίες να αποτυπώνουν το μέγεθος της τραγωδίας.
«No ships, no troops, no flags»
Το πρωί της 31ης Ιανουαρίου, έπειτα από έντονο διπλωματικό παρασκήνιο της κυβέρνησης Σημίτη με την Ουάσιγκτον, η κρίση εκτονώθηκε με τη μεσολάβηση των Ηνωμένων Πολιτειών και τη φόρμουλα «No ships, no troops, no flags» – χωρίς πλοία, χωρίς στρατεύματα, χωρίς σημαίες.
Η Βουλή των Ελλήνων τίμησε τους τρεις πεσόντες αξιωματικούς με ενός λεπτού σιγή, στέλνοντας το μήνυμα ότι το Αιγαίο δεν επιδέχεται αμφισβητήσεις ούτε αναθεωρητικές διεκδικήσεις.
Τριάντα χρόνια μετά, τα Ίμια παραμένουν ένα από τα πιο ηχηρά σύμβολα εθνικής μνήμης και υπενθύμιση του κόστους που μπορεί να έχει η ένταση στο πεδίο της εξωτερικής πολιτικής και της άμυνας.