Σε βάθος πενταετίας αναμένεται να υλοποιηθεί το σχέδιο της κυβέρνησης για την ενίσχυση των συλλογικών συμβάσεων εργασίας, το οποίο περιλαμβάνει και την Κοινωνική Συμφωνία. Η παρακολούθηση της εφαρμογής του Σχεδίου Δράσης για την προώθηση των συλλογικών συμβάσεων θα ξεκινήσει το πρώτο τρίμηνο του 2028, με ετήσιες εκθέσεις και στοχευμένους ελέγχους.
Το υπουργείο Εργασίας παρουσίασε το Σχέδιο Δράσης 2026–2030, με στόχο την αύξηση της κάλυψης των εργαζομένων από συλλογικές συμβάσεις, η οποία σήμερα κινείται μόλις μεταξύ 20% και 28%. Βασική επιδίωξη είναι η ανατροπή αυτής της εικόνας μέσω θεσμικών παρεμβάσεων, ψηφιακής αναβάθμισης και ενισχυμένης εποπτείας.
Αλλαγές στον «πυρήνα» των συλλογικών συμβάσεων
Κεντρική αλλαγή που επηρεάζει άμεσα εργαζόμενους και επιχειρήσεις αποτελεί η πλήρης επαναφορά της μετενέργειας. Με το νέο πλαίσιο, όλοι οι κανονιστικοί όροι μιας συλλογικής σύμβασης εξακολουθούν να ισχύουν και μετά τη λήξη της τρίμηνης παράτασής της, έως ότου υπογραφεί νέα συλλογική ή ακόμη και ατομική σύμβαση.
Η ρύθμιση αυτή καταργεί το καθεστώς των αυτόματων απωλειών δικαιωμάτων μετά τη λήξη μιας σύμβασης και μειώνει την αβεβαιότητα στο εργασιακό περιβάλλον. Παράλληλα, προβλέπεται ότι και οι εργαζόμενοι που προσλαμβάνονται κατά τη διάρκεια της τρίμηνης παράτασης καλύπτονται από τους όρους της σύμβασης. Ωστόσο, παραμένει ανοιχτό το ζήτημα της αναδρομικότητας της μετενέργειας και από ποιο χρονικό σημείο θα ισχύει, ενώ η μετενέργεια παύει με την υπογραφή ατομικών συμβάσεων.
Ένα ακόμη «αγκάθι» αποτελεί η ρήτρα εξαίρεσης επιχειρήσεων που αντιμετωπίζουν σοβαρά οικονομικά προβλήματα, βάσει του άρθρου 53 του νόμου 4635/2019. Η δυνατότητα εξαίρεσης επιχειρήσεων που βρίσκονται σε προπτωχευτική ή εξυγιαντική διαδικασία θεωρείται ότι ενδέχεται να περιορίσει την αποτελεσματικότητα του σχεδίου.
2026: Αλλαγή κανόνων και διεύρυνση των κλαδικών συμβάσεων
Εντός του πρώτου τριμήνου του 2026 προγραμματίζεται η νομοθέτηση των βασικών ρυθμίσεων που απορρέουν από την Κοινωνική Συμφωνία, αλλάζοντας τον πυρήνα του συστήματος συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Η σημαντικότερη τομή αφορά την επέκταση των κλαδικών συλλογικών συμβάσεων. Το απαιτούμενο ποσοστό κάλυψης για να επεκταθεί μια σύμβαση στο σύνολο του κλάδου μειώνεται από το 50% στο 40%, καθιστώντας ευκολότερη τη γενίκευσή της. Παράλληλα, όταν μια σύμβαση συνυπογράφεται από εθνικούς κοινωνικούς εταίρους, το ποσοτικό κριτήριο του 40% δεν εξετάζεται, γεγονός που αποτρέπει μπλοκαρίσματα σε κλάδους με χαμηλή συνδικαλιστική πυκνότητα.
Την ίδια περίοδο ενισχύεται ο ρόλος της ΓΣΕΕ, η οποία αποκτά τη δυνατότητα να συνάπτει ή να συνυπογράφει κλαδικές συλλογικές συμβάσεις επικουρικά, εφόσον προσκληθεί από μέλος της, καλύπτοντας κενά εκπροσώπησης.
ΟΜΕΔ και επίλυση διαφορών
Αλλαγές προβλέπονται και στον μηχανισμό επίλυσης συλλογικών διαφορών. Θεσπίζεται προέλεγχος για τις μονομερείς προσφυγές στη μεσολάβηση και τη διαιτησία μέσω νέας τριμελούς επιτροπής στον ΟΜΕΔ, ενώ καταργείται ο δεύτερος βαθμός διαιτησίας.
2026–2027: Παρακολούθηση και ψηφιακή μετάβαση
Από το δεύτερο τρίμηνο του 2026 ξεκινά η δεύτερη φάση του Σχεδίου Δράσης. Συγκροτείται ειδική Ομάδα Εργασίας στο υπουργείο Εργασίας, με τριμερή σύνθεση και πενταετή διάρκεια, η οποία θα παρακολουθεί συστηματικά την εφαρμογή της πολιτικής ενίσχυσης των συλλογικών διαπραγματεύσεων και θα υποβάλλει προτάσεις βελτίωσης.
Παράλληλα, από το δεύτερο τρίμηνο του 2026 έως το δεύτερο τρίμηνο του 2027 υλοποιείται η ψηφιακή υποδομή του νέου συστήματος. Οι συλλογικές συμβάσεις θα κατατίθενται ηλεκτρονικά μέσω του ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και θα δημιουργηθεί Ψηφιακό Μητρώο Συλλογικών Ρυθμίσεων, συγκεντρώνοντας για πρώτη φορά σε ενιαία βάση δεδομένων όλα τα στοιχεία για συμβάσεις, κάλυψη εργαζομένων και όρους αμοιβής.
Στο ίδιο πλαίσιο απλοποιούνται τα μητρώα συνδικαλιστικών και εργοδοτικών οργανώσεων, περιορίζονται τα απαιτούμενα στοιχεία εγγραφής και η μη εγγραφή δεν συνεπάγεται πλέον γενική αναστολή συνδικαλιστικών δικαιωμάτων.
Από το 2028: Έλεγχος και αξιολόγηση
Η τελική φάση ξεκινά το 2028 και εστιάζει στην εφαρμογή και τον έλεγχο. Καθιερώνονται ετήσιες εκθέσεις αξιολόγησης για την πορεία των συλλογικών συμβάσεων, ενώ η Επιθεώρηση Εργασίας αναλαμβάνει στοχευμένους ελέγχους για την τήρηση των όρων τους.
Το πρώτο τρίμηνο κάθε έτους, με αφετηρία το 2028, η Ομάδα Εργασίας θα συντάσσει ετήσια έκθεση παρακολούθησης και αξιολόγησης, η οποία θα υποβάλλεται στον υπουργό Εργασίας. Η έκθεση θα περιλαμβάνει στοιχεία για την πρόοδο της κάλυψης από συλλογικές συμβάσεις, την αποτελεσματικότητα των παρεμβάσεων, τις δυσχέρειες εφαρμογής, καθώς και τις απόψεις των κοινωνικών εταίρων.
Στόχος της διαδικασίας είναι η διασφάλιση της διαφάνειας, της κοινωνικής λογοδοσίας και η συνεχής προσαρμογή του Σχεδίου Δράσης στις ανάγκες της αγοράς εργασίας και της ελληνικής οικονομίας.