Σημαντικές διαστάσεις εξακολουθεί να λαμβάνει η φοροδιαφυγή στην Ελλάδα, όπως προκύπτει από τη σύγκριση των δηλωθέντων εισοδημάτων με την πραγματική καταναλωτική δαπάνη των νοικοκυριών. Τα εισοδήματα που δηλώθηκαν στην εφορία για το 2024 ανήλθαν σε 112 δισ. ευρώ, ενώ η κατανάλωση έφτασε τα 163,6 δισ. ευρώ, αποκαλύπτοντας απόκλιση ύψους 51 δισ. ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περίπου 22% του ΑΕΠ, ποσοστό αισθητά υψηλότερο από τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που διαμορφώνεται στο 17,6%.
Παρότι η εικόνα εμφανίζεται οριακά βελτιωμένη σε σχέση με το 2019, όταν το αντίστοιχο «κενό» ξεπερνούσε τα 53 δισ. ευρώ, τα στοιχεία καταδεικνύουν ότι η φοροδιαφυγή παραμένει ένα βαθιά ριζωμένο και δομικό πρόβλημα της ελληνικής οικονομίας.
Ψηφιακή αντεπίθεση της ΑΑΔΕ
Απέναντι σε αυτή την πραγματικότητα, η Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων σχεδιάζει για το 2026 μια συνολική αναδιάρθρωση των μηχανισμών ελέγχου και πρόληψης της φοροδιαφυγής, με βασικό «όπλο» την τεχνολογία και την αξιοποίηση δεδομένων σε πραγματικό χρόνο.
Κεντρικός άξονας του σχεδίου είναι η πλήρης ψηφιοποίηση των συναλλαγών. Προβλέπεται η καθιέρωση της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής τιμολόγησης, η ψηφιακή καταχώριση των δελτίων αποστολής, καθώς και η δημιουργία ψηφιακών μητρώων πελατών για μεγάλες συναλλαγές με μετρητά. Παράλληλα, εξελιγμένα συστήματα ανάλυσης δεδομένων και Business Intelligence θα επιτρέπουν συνεχή έλεγχο των οικονομικών στοιχείων των επιχειρήσεων και έγκαιρο εντοπισμό ύποπτων κινήσεων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στο Μητρώο Ιδιοκτησίας και Διαχείρισης Ακινήτων, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2026. Το μητρώο θα προσφέρει στη φορολογική διοίκηση πλήρη εικόνα για κάθε ακίνητο, τη χρήση του και τα εισοδήματα που αποφέρει, με στόχο τον εντοπισμό αδήλωτων κατοικιών και μη καταγεγραμμένων μισθώσεων, που αποτελούν διαχρονική εστία φοροδιαφυγής.
Στο ίδιο πλαίσιο, στο μικροσκόπιο της ΑΑΔΕ μπαίνουν και τα κρυπτονομίσματα, με τη θέσπιση σαφούς φορολογικού πλαισίου, εναρμονισμένου με την ευρωπαϊκή νομοθεσία.
Επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα
Με το νέο αυτό μοντέλο, η φορολογική διοίκηση φιλοδοξεί από το 2026 να περιορίσει ουσιαστικά την αδήλωτη οικονομία. Ωστόσο, παρά τις φιλόδοξες εξαγγελίες και τον εκτεταμένο ψηφιακό μετασχηματισμό, δεν λείπουν οι επιφυλάξεις για το κατά πόσο η τεχνολογία από μόνη της μπορεί να αντιμετωπίσει ένα πολυπαραγοντικό φαινόμενο.
Η εμπειρία των προηγούμενων ετών δείχνει ότι η φοροδιαφυγή δεν συνδέεται μόνο με ελλιπή ελεγκτικά εργαλεία, αλλά και με τη δομή της οικονομίας και τη φορολογική κουλτούρα, παράγοντες που απαιτούν βαθύτερες και μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις.