Ανησυχία, ένα κουρασμένο βλέμμα στο ρολόι, ένα γρήγορο πέρασμα από το προφίλ στο e-banking και ύστερα το στρίμωγμα στο μετρό ή το κομφούζιο στην Κηφισίας.
Αικατερίνη Στάμου
Ο σύγχρονος δυτικός τρόπος ζωής, όπως τον βιώνουμε οι περισσότεροι, έρχεται σε μεγάλο βαθμό σε αντίθεση με τις συνήθειες μακροζωίας και ευεξίας που ακούμε εδώ και εκεί. Ό,τι και αν βλέπουμε από influencers στα social media ή διαβάζουμε σκόρπια στο διαδίκτυο, μήπως ήρθε η στιγμή να αντιμετωπίσουμε την πραγματικότητα στα ίσα;
Μεγάλος ντόρος έχει επικρατήσει για τις λεγόμενες «Μπλε Ζώνες» – τις περιοχές στις οποίες ζουν οι περισσότεροι αιωνόβιοι. Βιβλία και ντοκιμαντέρ έχουν αναδείξει 9 χαρακτηριστικά – μυστικά, τα οποία μοιράζονται ως επί το πλείστον οι κάτοικοι αυτών των περιοχών.
Ένα από τα 9 της λίστας, σύμφωνα με άρθρο του Harvard, είναι «η δημιουργία σταθερών και διευρυμένων οικογενειακών δομών, όπως η συγκατοίκηση νεότερων και γηραιότερων συγγενών».
Στην Ελλάδα, αυτή η μορφή ήταν παραδοσιακά η κυρίαρχη και ακόμα και σήμερα κρατά γερά, εν μέρει λόγω και της οικονομικής κρίσης και του σημαντικού ρόλου της ευρύτερης οικογένειας στη στήριξη σε δύσκολες περιόδους.
Μπορεί, πράγματι, η εκτεταμένη οικογένεια να παίζει τόσο σημαντικό ρόλο για την ευεξία μας; Θα λέγαμε ότι βασικό ρόλο παίζει η ποιότητα και όχι η ποσότητα.
Επρός… ΠΙΣΩ
Όπως αναφέρεται και στο άρθρο τα μυστικά των μπλε ζωνών δεν έχουν να κάνουν με μια νέα ανακάλυψη, αλλά με την διατήρηση ενός παλαιότερου τρόπου ζωής ή την επιστροφή σε αυτόν.
Ο Δρ. Willett αναφέρει ότι «αυτές οι κοινότητες ξεχωρίζουν επειδή πολλές έχουν μείνει “παγωμένες στον χρόνο”. “Ο τρόπος ζωής τους είναι παρόμοιος με τον τρόπο που ζούσαν οι άνθρωποι σε πολλούς πολιτισμούς, συμπεριλαμβανομένου του δικού μας, κατά τους περασμένους αιώνες”».
Το τρακτέρ αντικατέστησε την τσάπα
Για παράδειγμα οι άνθρωποι στη Μεσόγειο στο παρελθόν περπατούσαν για τις μετακινήσεις τους και έκαναν χειρωνακτικές αγροτικές εργασίες. Όλοι θυμόμαστε τον παππού που περπατούσε για ώρες για να πάει στο σχολείο και μάζευε τις ελιές από τα 6 του. Τώρα υπάρχουν αυτοκίνητα, τρακτέρ και πολλές άλλες διευκολύνσεις. Παράλληλα, ο σύγχρονος τρόπος γρήγορης μετακίνησης, τα κινητά, οι τηλεοράσεις και οι νέοι τρόποι διασκέδασης συχνά μας απομακρύνουν, αντί να μας φέρνουν σε επαφή.
Ριζικές αλλαγές σημειώνονται και στη διατροφή, όπου, πλέον κυριαρχεί το έτοιμο φαγητό και τα επεξεργασμένα τρόφιμα. Η γιαγιά μου και η μαμά μου είχαν κάνει το φαγητό καθημερινή ιεροτελεστία, ενώ εγώ μετά βίας έχω χρόνο να βράσω μακαρόνια. Αυτός που με σώζει καθημερινά είναι ο θείος μου που μένει στο επάνω διαμέρισμα και μου φέρνει κάπου – κάπου ένα πιάτο φαΐ της προκοπής.
Ένα μεγάλο θετικό της εκτεταμένης οικογένειες είναι η στήριξη σε τέτοια πρακτικά ζητήματα που ανακύπτουν. Ωστόσο, όσο και να θέλω να κάνω εδώ ένα point για τους οικογενειακούς δεσμούς… οφείλω να πω ότι η εκτεταμένη οικογένεια μπορεί να έχει ιδιαιτέρως πολλά σημαντικά ελαττώματα, όπως την έλλειψη ιδιωτικότητας και αυτονομίας.
Δεν αρκεί να μένεις στην ίδια πολυκατοικία με τους συγγενείς σου για να ζήσεις 100 χρόνια. Αν η συγκατοίκηση φέρνει γκρίνια και έλεγχο, θα ζήσεις λιγότερο. Αυτό που μετράει στις Μπλε Ζώνες είναι η ουσιαστική σύνδεση, η αλληλοϋποστήριξη και η κοινότητα.
Ακόμη, στην Ελλάδα τουλάχιστον, συνήθως μια γυναίκα φορτώνεται όλες τις εργασίες υποφέροντας από έλλειψη ύπνου, προβλήματα υγείας, στρες και κατάθλιψη. Παράλληλα, πρέπει να σημειωθεί, ότι οι συνεχείς συγκρούσεις και τα τοξικά περιβάλλοντα δεν ισοδυναμούν με καλύτερη υγεία, αλλά, προφανώς το αντίθετο. Η πίεση από συγγενείς, η συνεχής άσκηση κριτικής, ο έλεγχος και οι συγκρούσεις μεταξύ γενεών είναι βασικοί παράγοντες φθοράς της υγείας.
Πλήθος μελετών έχουν αναδείξει το πλήγμα στη ψυχική ή και σωματική υγεία, που επιφέρουν προβληματικές δομές που οδηγούν στη σύγχυση ρόλων, αλλά και τη διάχυση του πατριαρχικού μοντέλου οικογένειας – (γνωστού στη βιβλιογραφία ως dominator model), – το οποίο βασίζεται στην ιεραρχία, τον έλεγχο και την κυριαρχία κατά τη διαπαιδαγώγηση, συνήθως από έναν ισχυρότερο γονέα.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, ωστόσο, οι διευρυμένες οικογένειες μπορούν να προσφέρουν συναισθηματική στήριξη, που με τη σειρά της οδηγεί σε καλύτερη υγεία. Η στήριξη αυτή συνδέεται με χαμηλότερα επίπεδα άγχους και κατάθλιψης. Η οικογένεια μπορεί να βοηθήσει σε στιγμές στρες, ασθενείας και κρίσεων, ενώ, μπορεί να ισχυροποιεί την αίσθηση του «ανήκειν». Την ίδια στιγμή, περισσότερα μέλη της οικογένειας μπορούν να προσφέρουν μεγαλύτερη πρακτική στήριξη στην ανατροφή των παιδιών, στα οικονομικά και σε άλλες ανάγκες, ενώ, δύναται να προσφέρουν ένα περιβάλλον μέσα στο οποίο τα ηλικιωμένα μέλη μπορούν να μείνουν ενεργά.
Το παραπάνω, όμως, είναι σημαντικό να το δούμε σε ένα ευρύτερο πλαίσιο ισχυρών κοινωνικών δεσμών – ένα οικοσύστημα σχέσεων που περιλαμβάνει το μοίρασμα γευμάτων, τη συμμετοχή στην κοινή ζωή και την προσφορά, όχι μόνο στην οικογένεια, αλλά σε ολόκληρη την κοινότητα και τους γείτονες.
Άραγε έχουν νόημα έννοιες όπως «εθελοντισμός» σε περιοχές όπως την Ικαρία και τη Σαρδηνία, την ώρα που οι άνθρωποι έχουν ενσωματώσει την αλληλοϋποστήριξη στην καθημερινότητά τους ως βάση της ζωής τους; Σε μια εποχή που οι τάσεις μας θέλουν απομακρυσμένους το να κάνουμε τη διαφορά αγκαλιάζοντας παλαιότερες συνήθειες και τον συνάνθρωπό μας, μπορεί να αλλάξει δραστικά τη ζωή μας.
Τελικώς, αυτό που μετρά είναι μόνο η ποιότητα των σχέσεων μας και όχι ο αριθμός. Ιδανικό είναι ένα περιβάλλον στο οποίο όλες οι 9 καλές συνήθειες μπορούν να βιωθούν από κοινού.