-
Μελέτη-ορόσημο στο περιοδικό The Lancet αποκαλύπτει ότι 1,2 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως υποφέρουν από ψυχικές διαταραχές
-
Στην Ελλάδα, τα έτη υγιούς ζωής που χάνονται λόγω αναπηρίας σημείωσαν τρομακτική αύξηση κατά 135,5% από το 1990
-
Οι αγχώδεις διαταραχές και η κατάθλιψη αποτελούν πλέον την 5η κυριότερη αιτία συνολικής επιβάρυνσης της υγείας στη χώρα μας
-
Στο μικροσκόπιο οι έφηβοι 15-19 ετών και οι γυναίκες, που καταγράφουν τη μεγαλύτερη επιβάρυνση
Μια πρωτοφανής κρίση ψυχικής υγείας εξελίσσεται αθόρυβα στην Ελλάδα και τον υπόλοιπο κόσμο, με τις αγχώδεις διαταραχές και την κατάθλιψη να χτυπούν πλέον με πρωτοφανή σφοδρότητα τον πληθυσμό, ιδιαίτερα μετά τα χρόνια της πανδημίας.
Η πιο ολοκληρωμένη παγκόσμια μελέτη που έχει γίνει ποτέ, από το ινστιτούτο Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME) του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο του Κουίνσλαντ, αποκαλύπτει ότι οι ψυχικές διαταραχές έχουν σχεδόν διπλασιαστεί παγκοσμίως από το 1990, επηρεάζοντας 1,2 δισεκατομμύρια ανθρώπους.
Η έρευνα, η οποία εξέτασε στοιχεία από 204 χώρες για την περίοδο 1990-2023, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για την Ελλάδα, όπου οι δείκτες ψυχικής επιβάρυνσης ξεπερνούν πλέον τόσο τον παγκόσμιο μέσο όρο όσο και τον μέσο όρο της υπόλοιπης Δυτικής Ευρώπης.
Η ακτινογραφία της αύξησης στην Ελλάδα
Τα στοιχεία για τη χώρα μας δείχνουν μια ξεκάθαρη και ανησυχητική ανοδική πορεία:
Ο αριθμός των ανθρώπων με ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα εκτινάχθηκε από 14.156 κρούσματα ανά 100.000 κατοίκους το 1990, σε 19.551 ανά 100.000 το 2023.
Το 2023, οι ψυχικές παθήσεις συνέβαλαν σε 325.000 DALYs (δείκτης που μετρά τα χαμένα χρόνια υγιούς ζωής λόγω αναπηρίας ή πρόωρου θανάτου) στον ελληνικό πληθυσμό. Το νούμερο αυτό μεταφράζεται σε μια τρομακτική αύξηση της τάξης του 135,5% σε σχέση με το 1990.
Η σύγκριση με την Ευρώπη: Ο δείκτης DALY για τις ψυχικές διαταραχές στην Ελλάδα διαμορφώθηκε σε 3.005,1 ανά 100.000 κατοίκους, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της Δυτικής Ευρώπης (2.744,5) και αφήνοντας πολύ πίσω τον παγκόσμιο μέσο όρο (2.070,5).
«Οι ψυχικές διαταραχές αποτέλεσαν μία από τις κυριότερες αιτίες επιβάρυνσης της υγείας στην Ελλάδα», επισημαίνει η Αλίζε Φεράρι, επίκουρη καθηγήτρια στο IHME, τονίζοντας ότι οι αγχώδεις διαταραχές και η μείζων κατάθλιψη ευθύνονται για τη μερίδα του λέοντος αυτών των χαμένων χρόνων.
Από το lockdown στην έκρηξη του άγχους
Η μελέτη καταδεικνύει ότι η πανδημία λειτούργησε ως καταλύτης. Σε παγκόσμιο επίπεδο, από το 2019 και μετά, η εμφάνιση της μείζονος κατάθλιψης αυξήθηκε κατά περίπου 24%, ενώ οι αγχώδεις διαταραχές σημείωσαν κατακόρυφη άνοδο κατά περισσότερο από 47%, φτάνοντας στο αποκορύφωμά τους στα χρόνια που ακολούθησαν την COVID-19.
Η επιβάρυνση αυτή δεν μοιράζεται ισομερώς. Τη μεγαλύτερη πίεση δέχονται οι έφηβοι ηλικίας 15-19 ετών και οι γυναίκες όλων των ηλικιών. Επιπλέον, η φύση των διαταραχών αλλάζει ανάλογα με την ηλικία: στην πρώιμη παιδική ηλικία κυριαρχούν ο αυτισμός και η ΔΕΠΥ, αλλά με την είσοδο στην εφηβεία το άγχος και η κατάθλιψη γίνονται οι κυρίαρχοι εχθροί.
Η μεγαλύτερη αιτία αναπηρίας παγκοσμίως
Η δραματική αυτή αύξηση έχει μετατρέψει τις ψυχικές διαταραχές στην κυριότερη αιτία αναπηρίας στον πλανήτη, ξεπερνώντας παραδοσιακές σωματικές ασθένειες όπως τα καρδιαγγειακά νοσήματα, ο καρκίνος και οι μυοσκελετικές παθήσεις.
Παρά τη σοβαρότητα της κατάστασης, τα συστήματα υγείας αδυνατούν να ανταποκριθούν. Μόλις το 9% των ανθρώπων με βαριά κατάθλιψη παγκοσμίως λαμβάνει μια στοιχειωδώς επαρκή θεραπεία, ενώ σε 90 χώρες το ποσοστό αυτό πέφτει κάτω από το 5%. Ακόμη και σε πλούσιες χώρες όπως η Αυστραλία, ο Καναδάς και η Ολλανδία, η κάλυψη της θεραπείας μόλις που ξεπερνά το 30%, αναδεικνύοντας τα τεράστια κενά στη φροντίδα και την ανάγκη για άμεσες επενδύσεις.
Ένα μεγάλο παράδοξο
Στις κλασικές οικονομικές έρευνες, η ικανοποίηση από τη ζωή συμβαδίζει απόλυτα με τον πλούτο. Όταν τα δεδομένα αποτυπώνονται σε λογαριθμική κλίμακα, η τάση είναι ξεκάθαρη: όσο αυξάνεται το κατά κεφαλήν ΑΕΠ μιας χώρας, τόσο αυξάνεται και η μέση ευτυχία των πολιτών της.
Ωστόσο, η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS) εντόπισε μια εντυπωσιακή εξαίρεση σε 19 μικρές, αυτόχθονες κοινωνίες.
Είναι σημαντικό να σκεφτούμε ότι αυτές οι κοινωνίες βρίσκονται πολύ μακρυά από το δυτικό οικονομικό μοντέλο και δεν βρίσκονται στη σφαίρα επιρροής του χρήματος.
Τα κύρια ευρήματα της έρευνας
-
Το όριο των $1.000: Οι κοινότητες που εξετάστηκαν (σε περιοχές όπως η Γκάνα, το Νεπάλ, η Μαδαγασκάρη και η Χιλή) έχουν εκτιμώμενο ετήσιο εισόδημα μικρότερο από 1.000 δολάρια ανά άτομο.
-
Η βαθμολογία της ευτυχίας: Παρά την υλική φτώχεια, ο μέσος όρος ικανοποίησης από τη ζωή άγγιξε το 6,8 στα 10.
-
Το δυτικό ισοδύναμο: Στις δυτικές κοινωνίες, για να φτάσει μια χώρα στο 6,8, απαιτείται κατά κεφαλήν ΑΕΠ που να ξεπερνά τα 40.000 δολάρια τον χρόνο.
Γιατί είναι τόσο ευτυχισμένες αυτές οι κοινωνίες;
Οι ανθρωπολόγοι και οι ερευνητές επισημαίνουν τρεις βασικούς πυλώνες στους οποίους στηρίζεται η ευτυχία αυτών των ανθρώπων, τους οποίους ο δυτικός πολιτισμός συχνά παραμερίζει:
1. Η έλλειψη χρήματος προστατεύει τις απλές απολαύσεις
Σε κοινωνίες όπου το χρήμα δεν είναι το κύριο μέσο συναλλαγής, οι άνθρωποι δεν μετρούν την αυτοαξία τους με βάση τα υλικά αγαθά. Η ευτυχία πηγάζει από απλές δραστηριότητες, όπως το να ακούν μουσική, να χαλαρώνουν ή να κάνουν έναν περίπατο.
2. Ισχυρή κοινωνική συνοχή
Οι στενοί δεσμοί με την οικογένεια και τους φίλους λειτουργούν ως ένα πανίσχυρο δίχτυ συναισθηματικής ασφάλειας. Η κοινωνικοποίηση δεν είναι ένα «ραντεβού» σε ένα γεμάτο πρόγραμμα, αλλά η ίδια η καθημερινότητα.
3. Απόλυτη σύνδεση με τη φύση
Η διαβίωση σε παρθένα, φυσικά περιβάλλοντα προσφέρει συνεχή επαφή με το ύπαιθρο. Πλήθος ερευνών επιβεβαιώνει ότι ο χρόνος στη φύση μειώνει το στρες, βελτιώνει την υγεία και σταθεροποιεί την ψυχική ευεξία.
Τι συμβαίνει όταν μπαίνει στη μέση το χρήμα;
Η ερευνητική ομάδα από τη Βαρκελώνη και τον Καναδά κατέγραψε και μια σημαντική προειδοποίηση. Όταν αυτές οι παραδοσιακές κοινωνίες αρχίζουν να υιοθετούν το δυτικό οικονομικό μοντέλο και το χρήμα αποκτά μεγαλύτερο ρόλο, οι κινητήριες δυνάμεις της ευτυχίας αλλάζουν δραματικά.
Αντί οι άνθρωποι να αντλούν χαρά από τις δωρεάν, βιωματικές δραστηριότητες και τη φύση, αρχίζουν να δίνουν προτεραιότητα στην κοινωνική και οικονομική τους θέση. Η εσωτερική αξία των απλών απολαύσεων αντικαθίσταται από την ανάγκη για υλική συσσώρευση.
Το τελικό συμπέρασμα; Η υψηλή κατανάλωση υλικών αγαθών δεν αποτελεί βιολογική προϋπόθεση για μια γεμάτη και ευτυχισμένη ζωή. Από τη στιγμή που καλύπτονται οι βασικές ανάγκες επιβίωσης (τροφή, στέγη, ασφάλεια), η ανθρώπινη ευτυχία ανθίζει καλύτερα μέσα από την ανθρώπινη επαφή, την κοινότητα και τον φυσικό κόσμο.