Στην κόψη του ξυραφιού ακροβατεί ο ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος σπαράσσεται από εσωτερικές έριδες, με τις δημοσκοπήσεις να δείχνουν ότι χάνει την επαφή του με την κοινωνία.
Αντώνης Κατωπόδης
Το ερώτημα που θέτουν οι περισσότεροι έχει σχέση με το πώς το κόμμα που κυβέρνησε την Ελλάδα την εποχή των μνημονίων οδηγείται καθημερινά στην απαξίωση.
Η απάντηση δεν είναι απλή και σε κάθε περίπτωση σχετίζεται με τη δομή και τη λειτουργία ενός κόμματος που κάποτε έδειχνε ότι ήρθε για να μείνει, αλλά τελικά διέψευσε τις προσδοκίες που καλλιέργησε.
Για να κατανοήσει κανείς τη σημερινή εικόνα του ΣΥΡΙΖΑ και γιατί επέστρεψε εις τα εξ ων συνετέθη, πρέπει να γυρίσει το ρολόι της ιστορίας αρκετά χρόνια πίσω.
Μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του 2000, ο τότε Συνασπισμός και στη συνέχεια ο ΣΥΡΙΖΑ κινούνταν στο 3%, αποτελώντας μια δύναμη της ριζοσπαστικής Αριστεράς με περιορισμένη επιρροή στην κοινωνία.
Η μεγάλη ανατροπή ήρθε μέσα από τη βαθιά οικονομική κρίση και την περίοδο των μνημονίων. Είναι η εποχή, που μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αναζήτησαν μια εναλλακτική πολιτική πρόταση τόσο απέναντι στα μνημόνια όσο και στο παραδοσιακό πολιτικό σύστημα.
Καθοριστικός παράγοντας σε αυτή τη μετάβαση υπήρξε ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος ως νέο και άφθαρτο πρόσωπο οδήγησε το ΠΑΣΟΚ στην πολιτική περιθωριοποίηση.
Η έντονη επικοινωνιακή παρουσία και την ικανότητα να εκφράσει την κοινωνική δυσαρέσκεια της εποχής, κατάφερε να μετατρέψει ένα μικρό κόμμα διαμαρτυρίας σε δύναμη εξουσίας.
Η εκτόξευση
Μέσα σε λίγα χρόνια, ο ΣΥΡΙΖΑ εκτοξεύθηκε εκλογικά, κατάφερε να γίνει αξιωματική αντιπολίτευση και τελικά να αναλάβει τη διακυβέρνηση της χώρας το 2015.
Η άνοδος αυτή, ωστόσο, δεν συνοδεύτηκε από αντίστοιχη οργανωτική και πολιτική ενοποίηση.
Ο ΣΥΡΙΖΑ παρέμεινε μια σύνθεση διαφορετικών ιδεολογικών ρευμάτων, ομάδων και εσωκομματικών τάσεων που πολλές φορές λειτουργούσαν περισσότερο ανταγωνιστικά παρά συμπληρωματικά.
Οι διαφορετικές αντιλήψεις για την οικονομία, τη στρατηγική του κόμματος και τις πολιτικές συμμαχίες όχι μόνον δεν εξαφανίστηκαν αλλά παρέμειναν στο παρασκήνιο όσο το κόμμα βρισκόταν στην εξουσία.
Το μοιραίο λάθος
Το μοιραίο λάθος, που «χρεώνεται» κυρίως στον Αλέξη Τσίπρα, έγινε μετά τις εκλογές του 2019, όταν παρά την ήττα, ο ΣΥΡΙΖΑ κατάφερε να πάρει ποσοστό της τάξης του 31,5%
Ο κ. Τσίπρας, αντί να τα αλλάξει όλα ανοίγοντας μια ουσιαστική συζήτηση για την επόμενη ημέρα, συνέχισε να λειτουργεί το κόμμα με τις ίδιες εσωτερικές αντιθέσεις.
Ο τότε πρόεδρος του ΣΥΡΙΖΑ:
-βασίστηκε στα ίδια φθαρμένα πρόσωπα και
-απέφυγε να κάνει πράξη την ουσιαστική διεύρυνση προς την Κεντροαριστερά, δίνοντας σαφές πολιτικό στίγμα στο κόμμα του.
Το αποτέλεσμα ήταν να στέλνει λάθος μηνύματα, ενώ η συνύπαρξη παλαιών στελεχών και νέων προσώπων δεν εξελίχθηκε ποτέ σε μια πραγματικά ενιαία πολιτική πρόταση.
Το σημείο καμπής
Όσοι γνωρίζουν πρόσωπα και καταστάσεις, λένε ότι το σημείο καμπής ήταν η δεύτερη συνεχόμενη εκλογική ήττα του ΣΥΡΙΖΑ το 2023, που έφερε τα πάνω κάτω.
Η παραίτηση του Αλέξη Τσίπρα από την ηγεσία έκλεισε έναν ιστορικό κύκλο για τον ΣΥΡΙΖΑ, καθώς μετά από σχεδόν δεκαπέντε χρόνια, το κόμμα έχασε τον άνθρωπο που ήταν ο βασικός παράγοντας συνοχής του.
Ανεξάρτητα από την αποτίμηση της κυβερνητικής του θητείας, ο κ. Τσίπρας κατάφερνε να ισορροπεί μεταξύ των διαφορετικών τάσεων και να διατηρεί μια σχετική ενότητα.
Οι συγκρούσεις
Μετά την αποχώρησή του, οι εσωτερικές αντιθέσεις βγήκαν στην επιφάνεια με πρωτοφανή ένταση, ιδίως από τη στιγμή που την ηγεσία ανέλαβε ο Στέφανος Κασσελάκης.
Οι συγκρούσεις για την ηγεσία, οι δημόσιες αντιπαραθέσεις στελεχών, οι αποχωρήσεις βουλευτών και ιστορικών μελών, έδιναν την εικόνα ενός κόμματος που αδυνατούσε να διαχειριστεί τις εσωτερικές του διαφωνίες.
Οι πολίτες παρακολουθούσαν έναν διαρκή κύκλο εσωστρέφειας, με τις πολιτικές προτάσεις να περνούν σε δεύτερη μοίρα.
Αντί ο δημόσιος διάλογος να επικεντρώνεται στις θέσεις του κόμματος για την οικονομία, την ακρίβεια, την υγεία ή την παιδεία, κυριαρχούσαν οι προσωπικές αντιπαραθέσεις και οι εσωκομματικές συγκρούσεις.
Χωρίς αφήγημα
Παράλληλα, ο ΣΥΡΙΖΑ δεν κατάφερε να διαμορφώσει ένα νέο αφήγημα για την επόμενη ημέρα.
Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες είχαν αλλάξει, αλλά το κόμμα είτε δυσκολευόταν είτε αδυνατούσε να προσαρμοστεί στις νέες απαιτήσεις της εποχής.
Την ίδια στιγμή, η εικόνα συνεχών διασπάσεων αποδυνάμωσε περαιτέρω την αξιοπιστία του.
Οι δημοσκοπήσεις άρχισαν να καταγράφουν σταθερή πτώση των ποσοστών του, φτάνοντας σε επίπεδα που πριν από λίγα χρόνια θα θεωρούνταν αδιανόητα για ένα κόμμα που είχε κυβερνήσει τη χώρα.
Η πορεία αυτή δεν μπορεί να αποδοθεί αποκλειστικά σε έναν παράγοντα, καθώς συνδέεται με:
-την απώλειας της ηγετικής φυσιογνωμίας που κρατούσε ενωμένο το κόμμα,
-την αδυναμία διαχείρισης των εσωκομματικών φραξιών,
-την έλλειψη σαφούς στρατηγικής μετά την αποχώρηση από την εξουσία και της δυσκολίας προσαρμογής στις νέες πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες.
«Καρφιά»
Ουδείς σήμερα πιστεύει ότι ο ΣΥΡΙΖΑ μπορεί να ανακάμψει, από τη στιγμή που δημοσκοπικά είναι στα όρια του 1% και ο ιστορικός του ηγέτης Αλέξης Τσίπρας, έφτιαξε το δικό του κόμμα, την ΕΛ.ΑΣ.
Το τέλος εποχής για τον ΣΥΡΙΖΑ πλησιάζει με την ηγεσία και την εσωκομματική αντιπολίτευση να ανταλλάσσουν «καρφιά» για το ποιος φταίει περισσότερο.