Νέα δεδομένα επιχειρεί να διαμορφώσει η κυβέρνηση στις συντάξεις, καθώς η χώρα έχει εισέλθει σε παρατεταμένη προεκλογική περίοδο και θέλει να χτίσει σχέσεις εμπιστοσύνης με την κοινωνία.
Αντώνης Κατωπόδης
Οι επερχόμενες αλλαγές αφορούν τόσο τις αποδοχές των σημερινών συνταξιούχων όσο και τις προϋποθέσεις για τη συνταξιοδότηση των μελλοντικών δικαιούχων. Με δεδομένο ότι οι συνταξιούχοι είναι μια κρίσιμη εκλογική μάζα, η οποία στήριξε τον Κυριάκο Μητσοτάκη στις εκλογές του 2019 και του 2023, θεωρείται βέβαιη η στήριξή τους.
Στο πλαίσιο αυτό, η κυβέρνηση προωθεί κρίσιμες παρεμβάσεις, που σχετίζονται με:
- αυξήσεις στις συντάξεις,
- την προσωπική διαφορά,
- την ενίσχυση του εισοδήματος μέσω επιδομάτων,
- τα πλασματικά έτη ασφάλισης,
- την προσωρινή σύνταξη και
- τις συντάξεις χηρείας.
Το συγκεκριμένο «πακέτο» έχει ως βασικό στόχο την ενίσχυση του εισοδήματος των συνταξιούχων, ιδιαίτερα σε μια περίοδο όπου το κόστος ζωής παραμένει υψηλό. Κυβερνητικά στελέχη τονίζουν ότι ήρθε η ώρα για να απλοποιηθούν οι διαδικασίες που επί χρόνια προκαλούσαν καθυστερήσεις και αδικίες, σε βάρος των συνταξιούχων
Βασικοί άξονες του νέου σχεδιασμού της κυβέρνησης είναι η κατάργηση των στρεβλώσεων, η επιτάχυνση απονομής συντάξεων και η ενίσχυση ευάλωτων κοινωνικών ομάδων.
Βαρύτητα δίνεται και στη δημιουργία ενός πιο δίκαιου και σταθερού ασφαλιστικού συστήματος, που θα ανταποκρίνεται στις ανάγκες της κοινωνίας χωρίς να επιβαρύνει υπερβολικά τα δημόσια οικονομικά.
Οι αλλαγές που εξετάζονται αναμένεται να επηρεάσουν θετικά χιλιάδες δικαιούχους, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις θα οδηγήσουν σε ουσιαστικές αυξήσεις εισοδημάτων.
Αυξήσεις
Η πρώτη μεγάλη αλλαγή που θα δουν οι συνταξιούχοι από τις πρώτες ημέρες του 2027 είναι η αύξηση στις αποδοχές τους που υπολογίζεται στο 2,6%. Η αύξηση αυτή εντάσσεται στο πλαίσιο της ετήσιας αναπροσαρμογής των συντάξεων με βάση τον πληθωρισμό και την ανάπτυξη της οικονομίας.
Μετά από μια μακρά περίοδο παγώματος ή περιορισμένων αυξήσεων, οι συνταξιούχοι θα δουν μια επιπλέον οικονομική ανάσα, η οποία αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της συνεχούς αύξησης του κόστους διαβίωσης.
Η αύξηση θα αφορά το μεγαλύτερο μέρος των κύριων συντάξεων και θα εφαρμοστεί οριζόντια.
Κυβερνητικά στελέχη αναγνωρίζουν ότι το ποσοστό δεν είναι υψηλό, σημειώνουν όμως ότι δίνεται για άλλη μια χρονιά, μια σταθερή ενίσχυση του μηνιαίου εισοδήματος. Για πολλούς συνταξιούχους άλλωστε, ακόμη και μια μικρή αύξηση, μπορεί να αποδειχθεί σημαντική για την κάλυψη βασικών αναγκών, όπως τρόφιμα, λογαριασμοί ενέργειας και φαρμακευτική περίθαλψη.
Για παράδειγμα, συνταξιούχος που λαμβάνει κύρια σύνταξη 800 ευρώ θα δει αύξηση περίπου 20,8 ευρώ τον μήνα και σε ετήσια βάση, το ποσό αυτό μεταφράζεται σε περίπου 250 ευρώ επιπλέον εισόδημα.
Συνταξιούχος με αποδοχές 1.200 ευρώ θα λάβει αύξηση περίπου 31 ευρώ μηνιαίως, ενώ για σύνταξη 1.500 ευρώ η αύξηση θα προσεγγίζει τα 39 ευρώ.
Η συγκεκριμένη μεταβολή θα επηρεάσει θετικά και την ψυχολογία των συνταξιούχων, οι οποίοι τα προηγούμενα χρόνια βρέθηκαν αντιμέτωποι με μειώσεις, φορολογικές επιβαρύνσεις και αυξημένες ανάγκες.
Κυβερνητικά στελέχη τονίζουν ότι η ενίσχυση του διαθέσιμου εισοδήματος θα έχει θετικό αντίκτυπο και στην κατανάλωση, συμβάλλοντας έμμεσα στην οικονομική δραστηριότητα.
Αυτή βέβαια είναι η μια όψη του νομίσματος, καθώς ή άλλη έχει σχέση με το ότι οι συγκεκριμένες αυξήσεις δεν επαρκούν για να καλύψουν τις πραγματικές ανατιμήσεις στην αγορά.
Σε κάθε περίπτωση, η προβλεπόμενη αύξηση του 2,6% αποτελεί ακόμη ένα βήμα προς τη σταδιακή αποκατάσταση των απωλειών που υπέστησαν οι συντάξεις την προηγούμενη δεκαετία.
Προσωρινή σύνταξη
Σημαντικές είναι οι αλλαγές προωθούνται και στο καθεστώς της προσωρινής σύνταξης, η οποία σύμφωνα με όλες τις ενδείξεις οδηγείται σε οριστική κατάργηση. Η προσωρινή σύνταξη θεσπίστηκε προκειμένου να εξασφαλίζεται ένα βασικό εισόδημα στους ασφαλισμένους μέχρι να ολοκληρωθεί η απονομή της οριστικής σύνταξης.
Ωστόσο, στην πράξη δημιουργήθηκαν αρκετά προβλήματα, καθώς πολλές φορές τα ποσά ήταν χαμηλά ή υπήρχαν μεγάλες αποκλίσεις σε σχέση με την τελική σύνταξη.
Με τη νέα προσέγγιση, στόχος είναι η πολύ ταχύτερη απονομή της οριστικής σύνταξης, ώστε να μην απαιτείται ενδιάμεσο στάδιο προσωρινής παροχής.
Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών και η διασύνδεση των ασφαλιστικών δεδομένων αναμένεται να επιτρέψουν την έκδοση των συντάξεων σε σημαντικά μικρότερο χρονικό διάστημα.
Μέσω της κατάργησης της προσωρινής σύνταξης:
– θα περιοριστεί η γραφειοκρατία και θα μειωθούν τα διοικητικά βάρη για τις υπηρεσίες και
-οι συνταξιούχοι δεν θα χρειάζεται να περιμένουν διορθώσεις ή επανυπολογισμούς μετά την έκδοση της οριστικής απόφασης.
Σε αρκετές περιπτώσεις, οι δικαιούχοι λάμβαναν προσωρινή σύνταξη που τελικά ήταν χαμηλότερη από την κανονική, γεγονός που δημιουργούσε οικονομικές δυσκολίες.
Υπήρχαν όμως και περιπτώσεις όπου είχαν καταβληθεί μεγαλύτερα ποσά, τα οποία στη συνέχεια ζητούνταν πίσω από τους συνταξιούχους ως αχρεωστήτως καταβληθέντα.
Η μετάβαση σε ένα σύστημα άμεσης απονομής κύριας σύνταξης:
-θα βελτιώσει σημαντικά την καθημερινότητα των ασφαλισμένων και
-θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη προς τις ασφαλιστικές υπηρεσίες.
Η εκτίμηση που κυριαρχεί είναι ότι η επιτυχία του νέου μοντέλου, θα εξαρτηθεί από την αποτελεσματική λειτουργία των ψηφιακών συστημάτων και τη στελέχωση των υπηρεσιών.
Χηρείας
Με τη νέα νομοθετική ρύθμιση, οι δικαιούχοι σύνταξης χηρείας συνεχίζουν να λαμβάνουν το 70% της σύνταξης του θανόντος και μετά την πάροδο της τριετίας, χωρίς τη μείωση στο 35% που προέβλεπε το προηγούμενο καθεστώς.
Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι χαρακτηριστικά
Α. Έστω ότι ο θανών λάμβανε κύρια σύνταξη ύψους 1.000 ευρώ. Η σύνταξη χηρείας αντιστοιχεί στο 70% του ποσού αυτού, δηλαδή σε 700 ευρώ. Με βάση το προηγούμενο καθεστώς, ο δικαιούχος λάμβανε τα 700 ευρώ για τα τρία πρώτα χρόνια μετά τον θάνατο. Από το τέταρτο έτος και μετά, εφόσον συνέτρεχαν οι νόμιμες προϋποθέσεις, η σύνταξη μειωνόταν στο 35% της σύνταξης του θανόντος, δηλαδή στα 350 ευρώ. Με τη νέα ρύθμιση, ο δικαιούχος εξακολουθεί να λαμβάνει 700 ευρώ και μετά την τριετία, χωρίς καμία περικοπή.
Β. Έστω ότι ο δικαιούχος λαμβάνει σύνταξη χηρείας ύψους 1.000 ευρώ, η οποία αντιστοιχεί στο 70% σύνταξης του θανόντος περίπου 1.430 ευρώ, ενώ παράλληλα εργάζεται ή λαμβάνει δική του κύρια σύνταξη. Μετά την παρέλευση της τριετίας, η σύνταξη χηρείας μειωνόταν κατά 50%, από 1.000 ευρώ σε 500 ευρώ, λόγω της ταυτόχρονης λήψης εισοδήματος από εργασία ή άλλης σύνταξης. Με το νέο καθεστώς, ο δικαιούχος συνεχίζει να λαμβάνει ολόκληρη τη σύνταξη χηρείας των 1.000 ευρώ, ενώ ταυτόχρονα διατηρεί στο ακέραιο και τον μισθό του ή τη δική του κύρια σύνταξη.
Γ. Έστω ότι ο θανών λάμβανε σύνταξη 1.200 ευρώ. Η σύνταξη χηρείας ανέρχεται στο 70%, δηλαδή στα 840 ευρώ. Μετά την τριετία εφαρμοζόταν η προβλεπόμενη περικοπή και η σύνταξη μειωνόταν στο 35%, δηλαδή στα 420 ευρώ. Με τη νέα ρύθμιση, η σύνταξη επανέρχεται και διατηρείται στα 840 ευρώ, χωρίς περικοπή μετά την τριετία.
Δ. Έστω ότι ένας δικαιούχος λαμβάνει κύρια σύνταξη γήρατος 600 ευρώ και σύνταξη χηρείας 500 ευρώ. Μετά την παρέλευση της τριετίας, η σύνταξη χηρείας μειωνόταν κατά 50%, ενώ παράλληλα εφαρμοζόταν περικοπή στη μία από τις δύο εθνικές συντάξεις, μειώνοντας το συνολικό εισόδημα του δικαιούχου. Με το νέο καθεστώς, ο δικαιούχος εξακολουθεί να λαμβάνει ολόκληρη τη σύνταξη γήρατος των 600 ευρώ και ολόκληρη τη σύνταξη χηρείας των 500 ευρώ, χωρίς περικοπή μετά την τριετία και χωρίς μείωση στις εθνικές συντάξεις.
Προσωπική διαφορά
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές που σχεδιάζονται αφορά την πλήρη κατάργηση της προσωπικής διαφοράς από το νέο έτος.
Η προσωπική διαφορά δημιουργήθηκε κατά τον επανυπολογισμό των συντάξεων, προκειμένου να μην υπάρξουν άμεσες μειώσεις στις αποδοχές των παλαιών συνταξιούχων. Ωστόσο, στην πράξη λειτούργησε ως εμπόδιο για την καταβολή αυξήσεων, καθώς πολλοί συνταξιούχοι δεν έβλεπαν πραγματική βελτίωση στο εισόδημά τους.
Με την κατάργηση της προσωπικής διαφοράς, οι αυξήσεις στις συντάξεις θα περνούν πλέον απευθείας στην τσέπη των δικαιούχων. Αυτό σημαίνει ότι χιλιάδες συνταξιούχοι που μέχρι σήμερα λάμβαναν μόνο λογιστικές αυξήσεις χωρίς πραγματική μεταβολή στις αποδοχές τους, θα αρχίσουν να βλέπουν ουσιαστική διαφορά.
Παράγοντες της κοινωνικής ασφάλισης τονίζουν ότι η αλλαγή αυτή:
-είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους παλαιούς συνταξιούχους, οι οποίοι είχαν αποκλειστεί για χρόνια από τις αυξήσεις λόγω της ύπαρξης προσωπικής διαφοράς,
-δημιουργεί ένα πιο ενιαίο και διαφανές σύστημα υπολογισμού των συντάξεων, χωρίς εξαιρέσεις και ειδικές κατηγορίες.
Η κατάργηση της προσωπικής διαφοράς αναμένεται επίσης να περιορίσει τις ανισότητες μεταξύ συνταξιούχων με παρόμοια ασφαλιστικά χαρακτηριστικά αλλά διαφορετικές ημερομηνίες συνταξιοδότησης.
Έως τώρα, υπήρχαν περιπτώσεις όπου δύο συνταξιούχοι με ίδια χρόνια εργασίας και ίδιες εισφορές λάμβαναν διαφορετικές αυξήσεις εξαιτίας του μηχανισμού της προσωπικής διαφοράς.
Η εκτίμηση που κυριαρχεί, είναι ότι αυτή η σημαντική και αναγκαία μεταρρύθμιση, θα αποκαταστήσει αδικίες και θα ενισχύσει την εμπιστοσύνη των πολιτών προς το ασφαλιστικό σύστημα.
Μόνιμο επίδομα
Σημαντική ενίσχυση προβλέπεται και για τους χαμηλοσυνταξιούχους και τους δικαιούχους κοινωνικών επιδομάτων μέσω της αύξησης του μόνιμου επιδόματος. Το οικονομικό επιτελείο εξετάζει την αύξηση της ενίσχυσης που καταβάλλεται κάθε Νοέμβριο σε περίπου 1,7 εκατομμύρια συνταξιούχους.
Το βασικό σενάριο προβλέπει αύξηση του ποσού από τα 300 ευρώ στα 350 έως 400 ευρώ και δικαιούχοι θα είναι όσοι έχουν συμπληρώσει το 65ο έτος της ηλικίας τους έως τον Δεκέμβριο του 2025.
Το επίδομα θα αφορά κυρίως χαμηλοσυνταξιούχους, ανασφάλιστους υπερήλικες και δικαιούχους παροχών του ΟΠΕΚΑ.
Η ενίσχυση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια περίοδο όπου οι αυξήσεις στις τιμές βασικών αγαθών και υπηρεσιών πιέζουν σημαντικά τα νοικοκυριά με χαμηλά εισοδήματα. Για πολλούς ηλικιωμένους, το συγκεκριμένο βοήθημα αποτελεί ουσιαστική στήριξη για την κάλυψη βασικών αναγκών.
Το αυξημένο επίδομα:
- μπορεί να χρησιμοποιηθεί για αγορά τροφίμων, φαρμάκων, πληρωμή λογαριασμών ή άλλων καθημερινών εξόδων,
- θα λειτουργήσει ως μέτρο κοινωνικής προστασίας απέναντι στον κίνδυνο φτώχειας και κοινωνικού αποκλεισμού.
Η μονιμοποίηση του επιδόματος θεωρείται επίσης σημαντική, καθώς τα προηγούμενα χρόνια οι ενισχύσεις δίνονταν συχνά έκτακτα και χωρίς σταθερό προγραμματισμό. Με τη νέα ρύθμιση, οι δικαιούχοι θα γνωρίζουν εκ των προτέρων ότι θα λαμβάνουν τη συγκεκριμένη οικονομική ενίσχυση σε μόνιμη βάση.
Εκτιμάται ότι χιλιάδες οικογένειες θα επωφεληθούν από την αύξηση του επιδόματος, γεγονός που θα συμβάλει και στη διατήρηση της κοινωνικής συνοχής.
Επιπλέον, η ενίσχυση αυτή μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στις οικονομικές πιέσεις που δημιουργεί ο πληθωρισμός.
Παρά τις θετικές επιπτώσεις, αρκετοί κοινωνικοί φορείς ζητούν περαιτέρω αύξηση του ποσού και διεύρυνση των εισοδηματικών κριτηρίων, ώστε να καλυφθούν περισσότεροι δικαιούχοι. Σε κάθε περίπτωση, η αύξηση στα 300 ευρώ αποτελεί ένα ακόμη μέτρο στήριξης των πιο αδύναμων κοινωνικών ομάδων.
Πλασματικά – επικουρική
Σημαντική θεωρείται και η παρέμβαση που αφορά στη νομοθετική ρύθμιση για την εξαγορά πλασματικών ετών ασφάλισης και τις αλλαγές στην επικουρική σύνταξη.
Η εξαγορά πλασματικών ετών αποτελεί σημαντικό εργαλείο για πολλούς ασφαλισμένους που επιθυμούν να συμπληρώσουν τα απαιτούμενα έτη ασφάλισης και να κατοχυρώσουν νωρίτερα συνταξιοδοτικό δικαίωμα.
Τα πλασματικά έτη μπορεί να αφορούν στρατιωτική θητεία, σπουδές, ανατροφή παιδιών ή περιόδους ανεργίας.
Μέσω της νέας ρύθμισης εξετάζεται η απλοποίηση των διαδικασιών και η δυνατότητα πιο ευνοϊκής εξόφλησης του κόστους εξαγοράς.
Στόχος είναι να διευκολυνθούν οι ασφαλισμένοι που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αλλά δεν διαθέτουν τα απαραίτητα ένσημα.
Επίσης, σχεδιάζονται παρεμβάσεις και για την επικουρική σύνταξη, με στόχο τη μείωση των καθυστερήσεων στην απονομή της.
Τα τελευταία χρόνια άλλωστε, παρατηρήθηκαν σοβαρές εκκρεμότητες στην έκδοση επικουρικών συντάξεων, με αποτέλεσμα πολλοί δικαιούχοι να περιμένουν για μεγάλα χρονικά διαστήματα.
Η νέα νομοθετική παρέμβαση επιδιώκει:
- να επιταχύνει τις διαδικασίες μέσω ψηφιοποίησης και απλοποίησης των ελέγχων,
- να δώσει τη δυνατότητα ενιαίας αντιμετώπισης περιπτώσεων που μέχρι σήμερα απαιτούσαν διαφορετικές διαδικασίες ανά ασφαλιστικό ταμείο.
Η εξαγορά πλασματικών ετών θα δώσει λύσεις σε εργαζόμενους που είχαν διακεκομμένη ασφαλιστική πορεία ή επηρεάστηκαν από τις συνθήκες της αγοράς εργασίας τα προηγούμενα χρόνια.
Από την άλλη πλευρά, η επιτάχυνση στην απονομή επικουρικών συντάξεων θα ενισχύσει την αξιοπιστία του ασφαλιστικού μηχανισμού και θα μειώσει την ταλαιπωρία των πολιτών.