Ανάσα σε χιλιάδες φορολογούμενος με ληξιπρόθεσμα χρέη δίνει η κυβέρνηση για να φέρει κοντά της τα μεσαία και λαϊκά εισοδήματα που αδυνατούν να ανταπεξέλθουν στις υποχρεώσεις τους.
Αντώνης Κατωπόδης
-
Η ελάχιστη δόση και το επιτόκιο
-
Αναλυτικά παραδείγματα για τα οφέλη
-
Παρεμβάσεις στον εξωδικαστικό μηχανισμό
-
Τι αλλάζει με την άρση των κατασχέσεων
Το υψηλό κόστος ζωής, σε συνδυασμό με τα πολλά προβλήματα που έχει πυροδοτήσει ο πόλεμος ΗΠΑ – Ιράν αλλάζει άρδην τα δεδομένα, καθώς η χώρα εισέρχεται σε μακρά προεκλογική περίοδο.
Πρώτο βήμα προς την κατεύθυνση αυτή είναι η ρύθμιση των 72 δόσεων, που αφορά περίπου 1,5 εκατομμύριο οφειλέτες οι οποίοι αναζητούν ανάσα ρευστότητας.
Στόχος της ρύθμισης, είναι οι οφειλέτες να αρχίσουν να «σβήνουν» τα χρέη τους, προκειμένου να βγάλουν τη «θηλιά» από το λαιμό τους και να μπορέσουν να αναπνεύσουν οικονομικά.
Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν έρχεται σε τυχαία χρονική στιγμή, καθώς τα τελευταία χρόνια, η συσσώρευση ληξιπρόθεσμων οφειλών προς το Δημόσιο έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις.
Χιλιάδες είναι οι φορολογούμενοι και οι επιχειρήσεις που βρίσκονται αντιμέτωποι με αυξημένες πιέσεις και ενώ θέλουν να αρχίσουν να πληρώνουν δεν έχουν στη διάθεσή τους τα κατάλληλα εργαλεία.
Οι διαδοχικές κρίσεις – υγειονομικές, ενεργειακές και γεωπολιτικές – έχουν περιορίσει τα διαθέσιμα εισοδήματα, ενώ το αυξημένο κόστος ζωής, έχει εξανεμίσει τη δυνατότητα αποταμίευσης.
Σε αυτό το περιβάλλον, η ανάγκη για μια νέα, πιο ευέλικτη και κυρίως πιο ρεαλιστική προσέγγιση στη διαχείριση των οφειλών κρίνεται ως επιτακτική.
Η ρύθμιση των 72 δόσεων:
– επιχειρεί να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των απαιτήσεων του Δημοσίου και των πραγματικών δυνατοτήτων των πολιτών,
-λειτουργεί ως εργαλείο επανένταξης των οφειλετών στην οικονομική δραστηριότητα.
Στην ουσία δηλαδή, οι οφειλέτες μπορούν να αποκτήσουν εκ νέου πρόσβαση σε τραπεζικές υπηρεσίες, να προχωρήσουν σε επενδύσεις ή ακόμη και να διατηρήσουν τη λειτουργία των επιχειρήσεών τους.
Σε κάθε περίπτωση δεν πρόκειται αποκλειστικά και μόνο για μια τεχνική ρύθμιση χρεών, αλλά για μια ευρύτερη πολιτική επιλογή που έχει σαφές κοινωνικό και οικονομικό αποτύπωμα.
Νέα ευκαιρία
Η ρύθμιση των 72 δόσεων αποτελεί μια «δεύτερη ευκαιρία» για όσους βρέθηκαν εκτός προηγούμενων ρυθμίσεων ή δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις υποχρεώσεις τους. Πρόκειται για οφειλές που έγιναν ληξιπρόθεσμες έως το τέλος του 2023, καλύπτοντας ένα μεγάλο χρονικό διάστημα κατά το οποίο η οικονομική αβεβαιότητα ήταν έντονη.
Η ρύθμιση, η οποία αναμένεται να τεθεί σε εφαρμογή τον Ιούνιο, προβλέπει ελάχιστη μηνιαία δόση 30 ευρώ και επιτόκιο 5,84% σε ετήσια βάση. Βασική προϋπόθεση για την υπαγωγή είναι είτε η εξόφληση είτε η ένταξη σε πάγια ρύθμιση όλων των οφειλών που δημιουργήθηκαν μετά την 1η Ιανουαρίου 2024.
Η υπαγωγή στη ρύθμιση ενεργοποιεί σημαντικές δικλείδες προστασίας για τους οφειλέτες, όπως η αναστολή:
- ποινικών διώξεων για χρέη άνω των 100.000 ευρώ που παραμένουν ληξιπρόθεσμα για διάστημα μεγαλύτερο των τεσσάρων μηνών και
- εκτέλεσης ποινών σε περιπτώσεις όπου έχουν ήδη εκδοθεί δικαστικές αποφάσεις.
Για πολλούς πολίτες, τα χρέη αυτά δεν δημιουργήθηκαν από αμέλεια, αλλά από πραγματική αδυναμία πληρωμής, με αποτέλεσμα να έχουν κηρύξει μια ιδιότυπη στάση πληρωμών.
Οι οφειλέτες αυτής της κατηγορίας αντιμετωπίζουν συχνά πολλαπλά προβλήματα, καθώς εκτός από το ίδιο το χρέος, βρίσκονται αντιμέτωποι με κινδύνους που είναι οι εξής:
-κατασχέσεις,
-δεσμεύσεις λογαριασμών και
-πλειστηριασμούς.
Επίσης, «παγώνουν» τα μέτρα αναγκαστικής είσπραξης, όπως κατασχέσεις εισοδημάτων, τραπεζικών καταθέσεων και περιουσιακών στοιχείων, ενώ αναστέλλονται και οι πλειστηριασμοί ακινήτων. Οι οφειλέτες αποκτούν επίσης τη δυνατότητα έκδοσης φορολογικς και ασφαλιστικής ενημερότητας περιορισμένης διάρκειας έως ενός μήνα.
Φαύλος κύκλος
Πρόκειται όπως γίνεται αντιληπτό για έναν εφιάλτη που δεν τους δίνει τη δυνατότητα ούτε να ανακάμψουν οικονομικά, ούτε και να κάνουν έναν στοιχειώδη προγραμματισμό στη ζωή τους.
Η νέα ρύθμιση των 72 δόσεων επιχειρεί να σπάσει αυτόν τον φαύλο κύκλο, με χαμηλή ελάχιστη μηνιαία καταβολή, δίνει στους οφειλέτες τον απαραίτητο χρόνο για να οργανώσουν τα οικονομικά τους.
Το επιτόκιο, θεωρείται διαχειρίσιμο σε σχέση με άλλες μορφές δανεισμού, ενώ η ένταξη στη ρύθμιση συνοδεύεται από σημαντικά «αντίβαρα», όπως η αναστολή αναγκαστικών μέτρων είσπραξης.
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η ρύθμιση συνδέεται με τη συνολική φορολογική εικόνα του οφειλέτη. Κι αυτό γιατί έχει ως βασική προϋπόθεση την τακτοποίηση των νεότερων οφειλών, ενθαρρύνοντας έτσι μια πιο συνεπή συμπεριφορά στο μέλλον, ώστε να μη δημιουργηθεί μια νέα γενιά στρατηγικών κακοπληρωτών.
Παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών εξηγούν ότι δεν πρόκειται μόνον για δημοσιονομικό εργαλείο, αλλά και έναν τρόπο να οικοδομηθεί μια πιο σταθερή σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ κράτους και πολιτών.
Η πολιτική διάσταση της παρέμβασης είναι εμφανής, καθώς η διεύρυνση των ευνοϊκών ρυθμίσεων προς μια μεγάλη κατηγορία πολιτών λειτουργεί ως μήνυμα «ανοίγματος» προς τα μεσαία και χαμηλά εισοδήματα.
Σε μια περίοδο έντονης πολιτικής κινητικότητας, τέτοιες πρωτοβουλίες είναι βέβαιο ότι αποκτούν ιδιαίτερο βάρος, καθώς επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα εκατομμυρίων ψηφοφόρων.
Εξωδικαστικός
Εξίσου σημαντική είναι η παρέμβαση που γίνεται στον εξωδικαστικό μηχανισμό ρύθμισης οφειλών, ο οποίος αποκτά πλέον πιο ευέλικτα χαρακτηριστικά για τους οφειλέτες. Η μείωση του κατώτατου ορίου ένταξης ανοίγει την πόρτα της ένταξης σε χιλιάδες νέους οφειλέτες, οι οποίοι μέχρι σήμερα δεν πληρούσαν τα κριτήρια.
Σύμφωνα με παράγοντες του υπουργείου Οικονομικών, πρόκειται ως επί το πλείστον για μικροοφειλέτες, οι οποίοι, αν και έχουν χαμηλότερα χρέη, αντιμετωπίζουν δυσανάλογα μεγάλες πιέσεις.
Η διεύρυνση αυτή δεν είναι απλώς ποσοτική, αλλά και ποιοτική, καθώς αναγνωρίζει ότι ακόμη και σχετικά μικρά ποσά μπορούν να αποτελέσουν σοβαρό εμπόδιο για νοικοκυριά με περιορισμένα εισοδήματα.
Επιπλέον, ενισχύει τη φιλοσοφία της πρόληψης, δίνοντας τη δυνατότητα έγκαιρης ρύθμισης πριν τα χρέη διογκωθούν ανεξέλεγκτα.
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός προσφέρει πιο γενναιόδωρους όρους αποπληρωμής, με δυνατότητα έως 240 δόσεων. Αυτό σημαίνει ότι οι οφειλέτες μπορούν να κατανείμουν το βάρος σε βάθος χρόνου, προσαρμόζοντας τις υποχρεώσεις τους στις πραγματικές οικονομικές τους δυνατότητες.
Παράλληλα, η πρόβλεψη για διαγραφή προσαυξήσεων και τόκων – ακόμη και σε πολύ υψηλά ποσοστά – λειτουργεί ως ισχυρό κίνητρο συμμετοχής. Ωστόσο, η ένταξη στον μηχανισμό συνοδεύεται από αυξημένες απαιτήσεις διαφάνειας.
Κι αυτό γιατί η άρση τραπεζικού και φορολογικού απορρήτου επιτρέπει στις αρχές να έχουν πλήρη εικόνα της οικονομικής κατάστασης του οφειλέτη. Στόχος σε αυτή την περίπτωση δεν είναι άλλος από τη διασφάλιση ότι οι ρυθμίσεις θα είναι στοχευμένες και δίκαιες, αποφεύγοντας καταχρήσεις.
Η συγκεκριμένη αλλαγή αντανακλά μια πιο σύγχρονη προσέγγιση στη διαχείριση του ιδιωτικού χρέους.
Ειδικότερα:
-αντί για οριζόντια μέτρα, προωθείται μια πιο εξατομικευμένη διαδικασία, που λαμβάνει υπόψη τις ιδιαιτερότητες κάθε περίπτωσης,
-αυξάνονται οι πιθανότητες επιτυχούς αποπληρωμής, προς όφελος τόσο των οφειλετών όσο και του Δημοσίου.
Άρση κατασχέσεων
Ένα από τα πιο κρίσιμα ζητήματα για τους οφειλέτες είναι η δέσμευση τραπεζικών λογαριασμών, που είναι ένα μέτρο πίεσης, αλλά πολύ συχνά οδηγεί σε πλήρη οικονομική ασφυξία.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι όταν δεν υπάρχει πρόσβαση σε «ζεστό» χρήμα οι πολίτες αδυνατούν να καλύψουν είτε τις βασικές τους ανάγκες, είτε να διατηρήσουν επαγγελματική δραστηριότητα.
Η νέα ρύθμιση εισάγει μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση και δίνει τη δυνατότητα άρσης της κατάσχεσης υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις με πολύ ισχυρά κίνητρα συμμόρφωσης. Η καταβολή ενός σημαντικού μέρους της οφειλής και η τακτοποίηση του υπολοίπου αποτελούν προϋποθέσεις που διασφαλίζουν ότι η ελάφρυνση δεν θα δοθεί χωρίς αντίκρισμα.
Η άρση της κατάσχεσης έχει πολλαπλασιαστικά οφέλη, λόγω του ότι:
-επιτρέπει την επανένταξη των οφειλετών στο τραπεζικό σύστημα,
-διευκολύνει τις συναλλαγές και
-ενισχύει τη ρευστότητα στην αγορά.
Ειδικά για τις επιχειρήσεις, η αποδέσμευση των λογαριασμών μπορεί να έχει ευεργετικά αποτελέσματα καθώς θα συμβάλει στην επιβίωσή τους σε μια εξαιρετικά δύσκολη συγκυρία όπως η σημερινή.
Επίσης, η πρόβλεψη ότι η δυνατότητα αυτή παρέχεται μόνο μία φορά λειτουργεί ως μηχανισμός πειθαρχίας, καθώς οι οφειλέτες:
– καλούνται να αξιοποιήσουν τη δεύτερη ευκαιρία με υπευθυνότητα, αποφεύγοντας τη δημιουργία νέων χρεών,
-σε διαφορετική περίπτωση, θα βρεθούν αντιμέτωποι με αυστηρές συνέπειες.
Η αλλαγή αυτή αντανακλά μια πιο ρεαλιστική κατανόηση της οικονομικής πραγματικότητας. Αντί για τιμωρητική λογική, υιοθετείται μια προσέγγιση που επιδιώκει την επαναφορά των οφειλετών στην κανονικότητα, χωρίς να αγνοεί την ανάγκη για δημοσιονομική πειθαρχία.
Παραδείγματα
Τα παραδείγματα που ακολουθούν είναι χαρακτηριστικά για να γίνει πιο κατανοητή η σημασία των νέων ρυθμίσεων.
Ένας μισθωτός με οφειλές 6.000 ευρώ που αδυνατούσε να ενταχθεί σε προηγούμενα σχήματα, μπορεί πλέον να ρυθμίσει το χρέος του σε πολλές δόσεις με χαμηλή μηνιαία επιβάρυνση. Αυτό του επιτρέπει να καλύπτει τις βασικές του ανάγκες χωρίς τον φόβο κατασχέσεων.
Αντίστοιχα, ένας ελεύθερος επαγγελματίας με χρέη 25.000 ευρώ μπορεί να επωφεληθεί τόσο από τη ρύθμιση των 72 δόσεων όσο και από τον εξωδικαστικό μηχανισμό. Η δυνατότητα διαγραφής προσαυξήσεων μειώνει σημαντικά το συνολικό βάρος, ενώ η επιμήκυνση της αποπληρωμής καθιστά το χρέος διαχειρίσιμο.
Για μια μικρή επιχείρηση με δεσμευμένο λογαριασμό, η άρση της κατάσχεσης μπορεί να επιτρέψει την επανεκκίνηση της δραστηριότητάς της. Η πρόσβαση σε κεφάλαια σημαίνει δυνατότητα πληρωμής προμηθευτών, κάλυψης μισθών και γενικότερα επαναφοράς σε κανονικούς ρυθμούς λειτουργίας.
Ακόμη και για μεγαλύτερους οφειλέτες, τα οφέλη είναι σημαντικά. Η αναστολή ποινικών διώξεων και η παύση πλειστηριασμών δημιουργούν ένα περιβάλλον ασφάλειας, μέσα στο οποίο μπορούν να αναζητήσουν βιώσιμες λύσεις.
Αυτό δεν σημαίνει απαλλαγή από τις υποχρεώσεις, αλλά μια πιο ανθρώπινη και ρεαλιστική προσέγγιση.
Εκτός ρύθμισης
Παρά το ευρύ πεδίο εφαρμογής των μέτρων, υπάρχουν και κατηγορίες οφειλετών που δεν θα επωφεληθούν, καθώς η ρύθμιση αφορά οφειλές έως το τέλος του 2023.
Για να μπει όμως κάποιος στη νέα ρύθμιση πρέπει να έχει τακτοποιήσει όλα τα νεότερα χρέη, κάτι που σημαίνει ότι όσοι έχουν οφειλές μετά το 2024 πρέπει να τις εξοφλήσουν ή να τις εντάξουν σε άλλη ρύθμιση. Εάν δεν το πράξουν μένουν εκτός ρύθμισης και επί της ουσίας οι συγκεκριμένοι οφειλέτες θα πρέπει να αναζητήσουν άλλες λύσεις.
Επιπλέον, δεν επιτρέπεται η μεταφορά υφιστάμενων ρυθμίσεων στο νέο καθεστώς, γεγονός που περιορίζει τη δυνατότητα επιλογής για ορισμένους φορολογούμενους.
Όσοι έχουν ήδη ενταχθεί σε παλαιότερες ρυθμίσεις καλούνται να τις τηρήσουν, χωρίς να μπορούν να επωφεληθούν από ενδεχομένως πιο ευνοϊκούς όρους.
Αυστηροί είναι οι όροι για όσους δημιουργήσουν νέα χρέη μετά την ένταξη, καθώς η απώλεια των ευεργετημάτων μπορεί να είναι άμεση, γεγονός που απαιτεί συνεχή συνέπεια.
Νέα δεδομένα
Τόσο η εισαγωγή της ρύθμισης των 72 δόσεων όσο και οι αλλαγές στον εξωδικαστικό μηχανισμό, είναι βέβαιο ότι θα διαμορφώσουν ένα νέο τοπίο στην ελληνική οικονομία.
Από τη μία δίνεται ουσιαστική στήριξη σε οφειλέτες, ενισχύοντας τη ρευστότητα και την κατανάλωση και από την άλλη, δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για πιο αποτελεσματική είσπραξη των δημοσίων εσόδων.
Σε κάθε περίπτωση, η επιτυχία των μέτρων θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη συμμετοχή των οφειλετών και τη συνέπειά τους.
Κι αυτό γιατί:
-εάν αξιοποιηθούν σωστά, μπορούν να συμβάλουν στη μείωση του ιδιωτικού χρέους και στην ενίσχυση της οικονομικής σταθερότητας,
-σε διαφορετική περίπτωση, υπάρχει ο κίνδυνος να αποτελέσουν μια προσωρινή μόνο ανάσα.
Η νέα παρέμβαση σηματοδοτεί την αλλαγή φιλοσοφίας, από την αυστηρή επιβολή μέτρων, σε μια πιο ισορροπημένη προσέγγιση που συνδυάζει τη δημοσιονομική πειθαρχία και κοινωνική ευαισθησία.
Η εκτίμηση που κυριαρχεί είναι ότι η ρύθμιση των 72 δόσεων σε μια περίοδο αυξημένων προκλήσεων, αποτελεί ένα κρίσιμο στοίχημα τόσο για την οικονομία, όσο και για την κοινωνία συνολικά.