«Άνθρωπος χωρίς όνομα»: Στη σκηνή όπου η φιλοδοξία και η ανθρωπιά συναντιούνται
Ο ηθοποιός αποκαλύπτει τη μαγεία και τα μαθήματα ζωής που κρύβει ο χαρακτήρας του μέσα στην παράσταση.
Στη σκηνή του θεάτρου, κάθε ρόλος φέρει το δικό του βάρος, αλλά και τη δική του αλήθεια. Ο Φώτης Κουτρουβίδης , πρωταγωνιστώντας στην παράσταση «Άνθρωπος χωρίς όνομα», μας ξεναγεί στις λεπτομέρειες της ψυχολογίας του χαρακτήρα του, του γραμματέα Ντερό, ενός ανθρώπου που κινείται ανάμεσα στη φιλοδοξία και την ανθρωπιά, στο χιούμορ και στο βάρος της αδικίας.
Στη συνέντευξη που ακολουθεί, μιλά για τις πιο απρόσμενες στιγμές στις πρόβες, για τις σιωπές που μιλούν περισσότερο από κάθε λέξη, αλλά και για τα μαθήματα ζωής που ο ίδιος και ο ρόλος του αντλούν από την ιστορία που αναπτύσσεται μπροστά στα μάτια του θεατή. Μέσα από την προσωπική του ματιά, αναδεικνύεται όχι μόνο η σκηνική χημεία και η εσωτερική αλήθεια του Ντερό, αλλά και η διαχρονική αντανάκλαση της κοινωνίας και των αξιών που καθορίζουν τη ζωή μας.
Ο γραμματέας συχνά λειτουργεί σαν η “φωνή της λογικής” μέσα στο χάος των μεγάλων γεγονότων. Πόσο δύσκολο είναι να κρατήσεις αυτή την ισορροπία χωρίς να χαθείς στον θόρυβο;
Ο κάθε ρόλος ακολουθεί το δικό του νήμα μέσα στη συνολική αποτύπωση μιας ιστορίας. Ο ηθοποιός καλείται κάθε φορά να υπερασπιστεί την δική του υποκειμενική αφήγηση και να δικαιώσει τρόπον τινά τον χαρακτήρα του. Επομένως, θεωρώ πως προσπάθησα και προσπαθώ ακόμα να βρω εκείνες τις στιγμές του ρόλου μου που τον δικαιώνουν στα μάτια μου πρωτίστως κι έπειτα στα μάτια των θεατών, χωρίς φυσικά να παραβλέπω τα τρωτά του σημεία. Ο Ντερό είναι ένας σημαντικός παράγοντας για την αφήγησή μας, καθώς μέσα από το χιούμορ του και την εντελώς ανεπιτήδευτη υπόστασή του δίνει έναν άλλο ρυθμό στην ιστορία, απαραίτητο και αναγκαίο για την σκηνική σύνθεση του έργου.
Ποια ήταν η πιο απρόσμενη στιγμή στις πρόβες που σας βοήθησε να καταλάβετε κάτι βαθύτερο για τον χαρακτήρα;
Όταν διάβαζα το έργο, είχα ενθουσιαστεί με την ιστορία και με την τόσο ευφάνταστη διασκευή της Κωνσταντίνας Νικολαΐδη, που είχε καταφέρει να αναδείξει τόσο τα δραματικά, όσο και τα κωμικά στοιχεία όλων των χαρακτήρων. Ωστόσο, στις πρόβες, κατάλαβα πόσο απρόβλεπτοι είναι οι ρόλοι και πώς ο καθένας μας μπορεί να εξερευνήσει βαθιά κι άλλες ποιότητες τους. Έτσι, σε μια σιωπή του ρόλου μου συνειδητοποίησα πως εδώ ο χαρακτήρας μου καταλαβαίνει κάτι βαθύτερο για τον Σαμπέρ αλλά και για τον ίδιο του τον εαυτό, που δεν το γνώριζε πρωτύτερα κι από το σημείο εκείνο κι έπειτα γίνεται πιο ενεργητικός κι ανθρώπινος.
Ο Ντερό ζει σε έναν κόσμο όπου οι σφραγίδες μετρούν περισσότερο από τα βλέμματα. Σας θύμισε κάτι από τη σημερινή πραγματικότητα ή είμαστε… πιο μπροστά μόνο στα χαρτιά;
Μπορεί να έχουν περάσει πολλές δεκαετίες από το παρόν της ιστορίας μας, αλλά θεωρώ πως ο Μπαλζάκ είναι τόσο τρομακτικά διαχρονικός. Σίγουρα, έχουν αλλάξει πολλά κι έχουν βελτιωθεί πολλά στραβά της κοινωνίας μας. Ωστόσο, υπάρχουν ακόμα ψήγματα μιας ψεύτικης τυπικότητας, μιας ανάγκης να ακολουθούμε τα “πρέπει” στο πλαίσιο ενός κράτους δικαίου που προσπαθεί να ενσωματωθεί στην παγκόσμια τάξη πραγμάτων. Κι όμως, ακόμα συνεχίζουν να συμβαίνουν αδικίες, εγκλήματα ατιμώρητα, να περιθωριοποιούνται άνθρωποι με το στίγμα της… τρέλας και να επιπλέουν οι φελλοί στον κοινωνικό μας ιστό. Ακόμα και σήμερα, στην πρωτοποριακή ψηφιακή μας εποχή, είναι τρομακτικό να βλέπεις πόσο πολύ μετράει η εικόνα παρά η ουσία.
Ποιο στοιχείο του ρόλου σάς έκανε να πείτε “α, εδώ έχει ζουμί, εδώ θα παίξουμε μπάλα”;
Η αυθόρμητη αντίδρασή του απέναντι στα πράγματα κι ο τρόπος που αλληλεπιδρά με τους γύρω του. Πολλές φορές, ο Ντερό μιλάει χωρίς φίλτρο και λέει ανοιχτά όσα σκέφτεται. Παρότι ξεπερνά κάποιες φορές το μέτρο κι η ειλικρίνειά του γίνεται θράσος, αυτό νομίζω ότι είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του ρόλου, το οποίο προσπάθησα να το βρω κι εγώ μέσα μου και να το αναδείξω όσο περισσότερο γίνεται. Μπορεί σαν άνθρωπος στη ζωή να είναι λίγο φορτικός, πάνω στη σκηνή όμως έχουν τόσο ζουμί αυτοί οι χαρακτήρες.
Αν ο γραμματέας μπορούσε να μιλήσει έξω από τα όρια της εποχής του, τι πιστεύετε πως θα παραπονιόταν πρώτο;
Σίγουρα ο γραμματέας έχει πολλές φιλοδοξίες και όνειρα. Όπως όλοι οι νέοι άνθρωποι σήμερα. Ίσως ένα δικό του παράπονο – και διαχρονικό, θα έλεγα – είναι ότι δεν υπάρχουν ευκαιρίες για να εξελιχθεί κάποιος στη δουλειά του. Πρέπει να έχεις γνωριμίες, “κονέ”, χρήματα και μπόλικη τύχη για να τα καταφέρεις. Οπότε, ίσως προσπαθεί να γίνει κάτι που δεν θέλει, προκειμένου να πετύχει, ξέροντας πως μπορεί να χάσει τον εαυτό του. Ευτυχώς που βρίσκεται δίπλα του ο Ντερβίλ και τον επαναφέρει σε βασικές αξίες: την ανάγκη να είμαστε πάνω απ’ όλα άνθρωποι και να μαχόμαστε υπέρ του δικαίου.
Ποια ήταν η στιγμή που νιώσατε ότι η χημεία με τον Ορέστη Τρίκα «κούμπωσε» και ο άξονας δικηγόρου–βοηθού έγινε πραγματική σχέση;
Από την πρώτη στιγμή που συναντηθήκαμε στην ακρόαση και δοκιμάσαμε δύο σκηνές, καταλάβαμε ότι έχουμε σκηνική χημεία. Ήταν κάτι μαγικό, δεν μπορώ να το εξηγήσω. Έπειτα, στη διαδικασία των προβών, βρήκαμε ακόμα περισσότερο τα πατήματά μας και πιστεύω πως απογειώσαμε τη σχέση δικηγόρου – βοηθού.
Υπάρχει κάποια “σιωπηλή” στιγμή στη σκηνή που θεωρείτε ότι λέει περισσότερα από κάθε ατάκα; Τι κουβαλάει μέσα της;
Γενικά οι σιωπές του έργου είναι κομβικές για την εξέλιξη της ιστορίας. Ωστόσο, η στιγμή που ο Σαμπέρ μαθαίνει πως η πρώην γυναίκα του δεν θέλει να αναγνωρίσει ότι είναι ζωντανός αποτελεί μια από τις πιο κρίσιμες σιωπές της παράστασης, διότι εκείνη η σιωπηλή στιγμή εμπεριέχει όλο ψυχικό φορτίο που κουβαλά ο συνταγματάρχης: την αμφιβολία, τον θυμό και την οργή του, που θα γίνει το συναισθηματικό του όχημα για την πορεία του ρόλου του.
Η υπερβολική φιλοδοξία του Ντερό είναι γοητευτική ή επικίνδυνη; Πώς βρήκατε το μέτρο χωρίς να τον κάνετε ούτε καρικατούρα ούτε… γραφειοκρατικό τύραννο;
Η φιλοδοξία του Ντερό είναι γοητευτική για μένα που κλήθηκα να ενσαρκώσω αυτόν τον ρόλο. Ωστόσο, μπορούσε να γίνει κι επικίνδυνη, αλλά θέλησα να καταλάβω ποια είναι η κινητήριος δύναμη που τον ωθεί σε αυτή την υπέρμετρη ανάγκη για εντυπωσιασμό. Έτσι, κατάλαβα ότι στο βάθος είναι ένας ανασφαλής άνθρωπος με μόνη σταθερά του τον δικηγόρο Ντερβίλ. Οπότε, αφού τον δικαιολόγησα μέσα μου, προσπάθησα να μην δημιουργήσω μια καρικατούρα, αλλά έναν άνθρωπο με σάρκα και οστά, που βρίσκει στην γραφειοκρατία της εποχής του μιαν επίπλαστη ασφάλεια.
Στο τέλος της ημέρας, ποιο μάθημα πιστεύετε ότι παίρνει ο ίδιος ο Ντερό από τον Σαμπέρ; Και ποιο εσείς;
Ο Ντερό ξεκινά την πορεία του στο έργο ως ένας φιλόδοξος νέος που πασχίζει να ανελιχθεί στην επαγγελματική του σταδιοδρομία, στοχεύοντας σ’ έναν κούφιο κομπασμό. Βλέποντας την πτώση ενός δίκαιου ανθρώπου, ενός ανθρώπου που πάσχισε πολύ να κερδίσει όλα όσα νόμιμα του ανήκαν, κατάλαβε στο τέλος ότι στον κόσμο βασιλεύει η αδικία κι ότι τίποτα δεν είναι όπως φαίνεται, γι’ αυτό μόνο η ανθρωπιά κι η πίστη στο δίκαιο μπορεί να μας σώσει. Αυτό, νομίζω, μαθαίνει ο Ντερό και προσγειώνεται στην πραγματικότητα. Κι αυτό συνειδητοποιώ κάθε βράδυ κι εγώ μετά το τέλος της παράστασης.
Πώς θα περιγράφατε την “ενέργεια” της παράστασης στα παρασκήνια; Είναι περισσότερο οικογένεια, στρατόπεδο ή κάπου στη μέση με μπόλικη καλλιτεχνική τρέλα;
Είμαστε πραγματικά μια οικογένεια. Υπάρχει σεβασμός, αγάπη κι έχουμε τεράστια καλλιτεχνική εμπιστοσύνη ο ένας στον άλλον. Δεν είναι αυτονόητο ένα τέτοιο κλίμα στα παρασκήνια μιας παράστασης κι αυτό είναι ανεκτίμητο. Θα πω και μια φράση κλισέ: περνάμε καλά στα καμαρίνια κι αυτό φαίνεται προς τα έξω.
Ποια στιγμή του έργου νιώθετε ότι συνοψίζει όλο το ηθικό δίλημμα της εποχής — και του χαρακτήρα σας;
Το φινάλε του έργου συνοψίζει με τον πιο εναργή τρόπο όλη την ουσία της παράστασης. Ο Σαμπέρ στο τέλος λέει την πικρή αλήθεια που έχει συνειδητοποιήσει μέσα στην πορεία της ιστορίας: ότι δεν έχουν σημασία τα ονόματα, οι τύποι και τα κοινωνικά στερεότυπα μπροστά στην αλήθεια μιας ψυχής που αγάπησε πραγματικά.
Αν κλείνατε το έργο με μία φράση, ένα δικό σας απόσταγμα για τον Ντερό, ποιο θα ήταν;
Θα δανειστώ ένα μικρό απόσπασμα από έναν πολύ αγαπημένο μου ποιητή, τον Κ.Π. Καβάφη. Λέει λοιπόν στο ποίημά του με τίτλο “Όσο μπορείς”: “Κι αν δε μπορείς να κάμεις την ζωή σου όπως τη θέλεις, τούτο προσπάθησε τουλάχιστον όσο μπορείς: μην την εξευτελίζεις”. Αυτό νομίζω πως συνοψίζει με τον πιο σαφή τρόπο την αλήθεια που πασχίζει να βρει ο Ντερό στην πορεία του έργου.