Με φόντο τη σύγχρονη Αθήνα, μια πόλη που συνυπάρχει διαρκώς με τα φαντάσματα διαφορετικών ιστορικών περιόδων, η ταινία μικρού μήκους How to Shoot a Ghost του βραβευμένου με Όσκαρ Τσάρλι Κάουφμαν εξερευνά τη θνητότητα, τη μνήμη και την εφήμερη φύση της ανθρώπινης ύπαρξης. Μετά την παγκόσμια πρεμιέρα της στο 82ο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας, η ταινία προβλήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση, παρουσία του ίδιου του σκηνοθέτη, της σεναριογράφου Εύας H.D. και βασικών συντελεστών.
Μια Αθήνα φτιαγμένη από μνήμη
Το νήμα της αφήγησης ξεδιπλώνεται μέσα από το απόφθεγμα της Τόνι Μόρισον: «Κάποια στιγμή στη ζωή, η ομορφιά του κόσμου αρκεί». Για 27 λεπτά, δύο φαντάσματα –ένας μεταφραστής και μια φωτογράφος που μόλις έχουν πεθάνει– περιπλανιούνται στους δρόμους της Αθήνας. Ο παλλόμενος αστικός ιστός συνυπάρχει με επίμονους ιστορικούς απόηχους, από τον λοιμό της αρχαίας Αθήνας έως τη Δικτατορία, δημιουργώντας μια πόλη από θραύσματα μνήμης, αρχειακό υλικό και καθηλωτικές εικόνες. Όπως σημειώνει ο Κάουφμαν στο σκηνοθετικό του σημείωμα, είναι μια πόλη όπου «τα λείψανα της Ιστορίας βρίσκονται πάντα σε έκθεση».
Το ερώτημα της τελευταίας ημέρας
Κατά τη συζήτηση που ακολούθησε την προβολή, η σεναριογράφος και ποιήτρια Εύα H.D. εξήγησε ότι η αφετηρία του έργου ήταν το ερώτημα: τι θα ήθελε κανείς να δει αν ήξερε πως είναι η τελευταία ημέρα της ζωής του. Ο Τσάρλι Κάουφμαν συμπλήρωσε ότι βασικό στοιχείο της ταινίας είναι η αδυναμία των ηρώων να αγγίξουν οτιδήποτε: μια απόσταση που ενισχύεται από τη σιωπή του περιβάλλοντος και λειτουργεί ως μεταφορά της υπαρξιακής τους κατάστασης.
«Το να μην ανήκεις είναι πατρίδα»
Οι δύο ήρωες, περιθωριοποιημένοι όσο ζούσαν, επαναλαμβάνουν τη φράση «Το να μην ανήκεις είναι πατρίδα». Η Εύα H.D. τόνισε ότι πρόκειται για ανθρώπους που δεν εντάσσονται εύκολα σε κατηγορίες, όμως ακριβώς αυτή η αίσθηση μη-ανήκειν δημιουργεί μια παγκόσμια κοινότητα και μια ιδιαίτερη μορφή χαράς.
Γυρίσματα με πίεση χρόνου
Τα γυρίσματα πραγματοποιήθηκαν στην Αθήνα σε μόλις έξι ημέρες, με τον Κάουφμαν να περιγράφει τις δυσκολίες: κυκλοφοριακή συμφόρηση, απώλεια φωτός και έντονο κρύο. «Είχαμε 37 μετακινήσεις σε έξι μέρες. Την τελευταία ημέρα όλα έμοιαζαν να πηγαίνουν στραβά, εκτός από τη μία στιγμή που χρειαζόμασταν πραγματικά», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Μουσική, αρχεία και μια νέα ματιά στην πόλη
Η ταινία συνδυάζει υλικό εξωτερικών γυρισμάτων με φωτογραφία δρόμου, ιστορικά αρχεία και παλιά οικογενειακά βίντεο. Η καλλιτεχνική διευθύντρια του Ιδρύματος Ωνάση και executive producer, Αφροδίτη Παναγιωτάκου, χαρακτήρισε το έργο «πανέμορφα περίεργο», σημειώνοντας πως παρουσιάζει την Αθήνα ως έναν οικείο αλλά ταυτόχρονα εντελώς νέο τόπο. Ιδιαίτερη παρουσία έχει και η μουσική της Έλλα βαν ντερ Βούντε, η οποία, όπως αποκαλύφθηκε, θα κυκλοφορήσει και δισκογραφικά.
Η ταινία γυρίστηκε με την υποστήριξη του Onassis Culture, ενώ σήμερα πραγματοποιήθηκε και masterclass του Τσάρλι Κάουφμαν και της Εύας H.D. στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης.