Η κλιμάκωση της έντασης στην ευρύτερη περιοχή του Περσικού Κόλπου επαναφέρει στο προσκήνιο την ασφάλεια της ναυσιπλοΐας σε έναν από τους πιο κρίσιμους ενεργειακούς διαδρόμους του πλανήτη. Οι επιθέσεις στην περιοχή, σε συνδυασμό με τον πόλεμο ΗΠΑ και Ισραήλ κατά του Ιράν, έχουν ουσιαστικά παγώσει τη διέλευση δεξαμενόπλοιων από το Στενό του Ορμούζ, πυροδοτώντας νέα άνοδο στις τιμές του πετρελαίου και αυξάνοντας τον φόβο για σοβαρές διαταραχές στην παγκόσμια προσφορά ενέργειας.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περισσότερα από 200 πλοία, ανάμεσά τους tankers, LNG carriers και φορτηγά πλοία, έχουν ρίξει άγκυρα κοντά στο στενό, αναμένοντας τις εξελίξεις. Το ενδεχόμενο παρατεταμένης κρίσης ενισχύει τις πιέσεις στο κόστος μεταφοράς, καθώς αυξάνονται τόσο τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου όσο και τα λειτουργικά έξοδα.
Το αμερικανικό σχέδιο για «ομπρέλα προστασίας»
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι ΗΠΑ επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα νέο πλαίσιο προστασίας της ναυσιπλοΐας στον Περσικό Κόλπο. Ο Ντόναλντ Τραμπ ανακοίνωσε μέσω Truth Social ότι το United States Navy είναι έτοιμο να ξεκινήσει συνοδείες δεξαμενόπλοιων στο Στενό του Ορμούζ «το συντομότερο δυνατό», με στόχο να διασφαλιστεί η ελεύθερη ροή ενέργειας προς τις διεθνείς αγορές.
Το σχέδιο προβλέπει ένα πολυεπίπεδο σύστημα προστασίας για τις θαλάσσιες ενεργειακές ροές, σε μία περιοχή από όπου διέρχεται περίπου το 20% της παγκόσμιας θαλάσσιας διακίνησης πετρελαίου. Παράλληλα, η αμερικανική κυβέρνηση εξετάζει οικονομικά εργαλεία για τη μείωση της αβεβαιότητας στις θαλάσσιες εμπορικές συναλλαγές.
Στελέχη της εταιρείας ναυτιλιακής ασφάλειας και διαχείρισης κινδύνου Diaplous ανέφεραν στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ότι η πρωτοβουλία ήρθε μετά την απόφαση μεγάλων ασφαλιστικών οργανισμών να αποσύρουν την κάλυψη πολεμικού κινδύνου για πλοία που διέρχονται από ύδατα γύρω από το Ιράν και τον Περσικό Κόλπο.
Κατά την ίδια ενημέρωση, ο Αμερικανός πρόεδρος έδωσε εντολή στην U.S. International Development Finance Corporation να προσφέρει ασφάλιση πολιτικού κινδύνου και οικονομικές εγγυήσεις για θαλάσσιες εμπορικές συναλλαγές που πραγματοποιούνται μέσω της περιοχής, με έμφαση στον ενεργειακό τομέα. Ωστόσο, δεν έχουν δοθεί ακόμη σαφείς λεπτομέρειες για το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής και το ακριβές οικονομικό πλαίσιο.
Οι επιχειρησιακές δυσκολίες στο Ορμούζ
Στο επιχειρησιακό επίπεδο, η Diaplous επισημαίνει ότι η ευθύνη για την ασφάλεια της περιοχής παραμένει στην Κεντρική Στρατιωτική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), η οποία διαθέτει ισχυρή παρουσία με αεροπλανοφόρα, μαχητικά αεροσκάφη, drones επιτήρησης και αντιαεροπορικές συστοιχίες.
Παρότι θεωρητικά μπορεί να υλοποιηθεί ένα τέτοιο σχέδιο, η εφαρμογή του δεν θεωρείται άμεση. Οι απαιτήσεις είναι πολυεπίπεδες και απαιτούν προσεκτικό σχεδιασμό, αυξημένο συντονισμό και διαρκή εκτίμηση ρίσκου.
Το μοντέλο παραπέμπει στην επιχείρηση Operation Earnest Will της περιόδου 1987-1988, όταν το αμερικανικό ναυτικό συνόδευε δεξαμενόπλοια κατά τη διάρκεια του λεγόμενου «Πολέμου των Τάνκερς» στον Περσικό Κόλπο.
Ο κίνδυνος από drones, πυραύλους και νάρκες
Σύμφωνα με την ανάλυση της Diaplous, το Ιράν φαίνεται να εφαρμόζει στρατηγική φθοράς, χρησιμοποιώντας μαζικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη χαμηλού κόστους, την ώρα που η αναχαίτισή τους απαιτεί πολύ ακριβότερα αμερικανικά αμυντικά μέσα.
Την ίδια ώρα, προβληματισμό προκαλεί το γεγονός ότι η Τεχεράνη δεν έχει ενεργοποιήσει πλήρως πιο προηγμένα οπλικά συστήματα, όπως υπερηχητικούς ή εξελιγμένους βαλλιστικούς πυραύλους, στοιχείο που εντείνει την αβεβαιότητα για την επόμενη φάση της κρίσης.
Ιδιαίτερη ανησυχία υπάρχει και για το ενδεχόμενο ναρκοθέτησης του Στενού του Ορμούζ, καθώς ένα τέτοιο σενάριο θα μπορούσε να οδηγήσει σε παρατεταμένο αποκλεισμό του περάσματος με σοβαρές επιπτώσεις για την αγορά ενέργειας και το παγκόσμιο θαλάσσιο εμπόριο.
Οι αναλυτές εκτιμούν πάντως ότι οι μέχρι τώρα επιθέσεις έχουν κυρίως συμβολικό χαρακτήρα, με στόχο περισσότερο την άσκηση ψυχολογικής πίεσης και την προβολή ισχύος παρά την πρόκληση εκτεταμένων καταστροφών. Ωστόσο, η μείωση της έντασης των ιρανικών επιθέσεων μετά την έναρξη των επιχειρήσεων μπορεί να ερμηνευθεί είτε ως προετοιμασία για παρατεταμένη σύγκρουση είτε ως στρατηγική αύξησης του κόστους για τους αντιπάλους.
Τα σενάρια για την προστασία των πλοίων
Η προστασία της ναυσιπλοΐας στο Ορμούζ, σύμφωνα με την ίδια ανάλυση, απαιτεί συνδυασμό στρατιωτικών, τεχνολογικών και επιχειρησιακών μέτρων.
Κεντρικό στοιχείο είναι η συνοδεία εμπορικών πλοίων από μονάδες του United States Navy, με αντιτορπιλικά και καταδρομικά εξοπλισμένα με κατευθυνόμενους πυραύλους να συνοδεύουν ομάδες δεξαμενόπλοιων σε προκαθορισμένες διαδρομές.
Παράλληλα, σημαντικό ρόλο παίζει η εναέρια επιτήρηση από μαχητικά, αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης και drones, ενώ αεροσκάφη όπως το P-8 Poseidon μπορούν να εντοπίζουν ύποπτες κινήσεις σε μεγάλες αποστάσεις και να παρέχουν έγκαιρη προειδοποίηση.
Στο σχέδιο εντάσσεται επίσης η αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, με συστήματα όπως το Aegis Combat System, το Patriot και το THAAD, καθώς και η διεθνής συνεργασία μέσω κοινών περιπολιών και πολυεθνικών αποστολών.
Ωστόσο, η Diaplous προειδοποιεί ότι μία μαζική επίθεση UAVs με στόχο τον κορεσμό των αμυντικών συστημάτων, επιθέσεις από ταχύπλοα kamikaze και το μεγάλο μήκος της ιρανικής ακτογραμμής θα μπορούσαν να πλήξουν σοβαρά τον σχεδιασμό και να οδηγήσουν σε ριζική αναθεώρησή του.
Τι οπλικά συστήματα έχουν χρησιμοποιήσει οι ΗΠΑ
Σύμφωνα με τις διαθέσιμες πληροφορίες, οι ΗΠΑ έχουν επιστρατεύσει ένα ευρύ οπλοστάσιο αεροπορικών, ναυτικών και πυραυλικών μέσων στις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή.
Στον αέρα επιχειρούν στρατηγικά βομβαρδιστικά όπως τα B-1B Lancer, B-2 Spirit και B-52 Stratofortress, μαζί με μαχητικά F-15 Eagle, F-16 Fighting Falcon, F-18 Super Hornet, F-22 Raptor και F-35 Lightning II. Σημαντικό ρόλο παίζουν και τα MQ-9 Reaper για αναγνώριση και στοχευμένα πλήγματα.
Στη θάλασσα, την επιχείρηση υποστηρίζουν αεροπλανοφόρα και αντιτορπιλικά με κατευθυνόμενους πυραύλους, ενώ αεροσκάφη ναυτικής επιτήρησης όπως τα P-8 Poseidon εκτελούν συνεχείς περιπολίες. Ταυτόχρονα, μεταγωγικά C-17 Globemaster III και C-130 Hercules χρησιμοποιούνται για τη μεταφορά εξοπλισμού και προσωπικού.
Οι επιπτώσεις σε ναύλα, ασφάλιστρα και εμπόριο
Οι συνέπειες της κρίσης έχουν ήδη αρχίσει να αποτυπώνονται στη διεθνή ναυτιλία. Το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στην αγορά δεξαμενόπλοιων, όπου τα ναύλα έχουν εκτιναχθεί, ενώ το κόστος ασφάλισης πλοίων που διασχίζουν το Ορμούζ έχει αυξηθεί 12 φορές.
Σύμφωνα με πληροφορίες της αγοράς, τα ασφάλιστρα πολεμικού κινδύνου έχουν φτάσει έως και το 3% της αξίας ενός πλοίου, από περίπου 0,25% πριν από τον πόλεμο.
Χαρακτηριστική είναι η άνοδος στα VLCC, με το κόστος ναύλωσης για μεταφορά πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή προς την Κίνα να αυξάνεται μέσα σε λίγες ημέρες από περίπου 120.000 δολάρια την ημέρα σε περισσότερα από 450.000 δολάρια.
Η εικόνα αυτή επηρεάζει και τα containers, καθώς περίπου 130 πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων, συνολικής χωρητικότητας περίπου 470.000 teu, έχουν εγκλωβιστεί δυτικά του Στενού του Ορμούζ. Πολλές μεγάλες εταιρείες έχουν ήδη αναδρομολογήσει πλοία γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας, περιορίζοντας τις διελεύσεις από το Σουέζ.
Επιχείρηση επαναπατρισμού επιβατών κρουαζιέρας
Η κρίση επηρεάζει και την κρουαζιέρα στον Αραβικό Κόλπο. Χιλιάδες επιβάτες βρίσκονται σε δύσκολη θέση μετά την αναστολή πολλών αεροπορικών πτήσεων στην περιοχή, γεγονός που έχει καταστήσει αδύνατη προς το παρόν την επιστροφή τους στις χώρες τους.
Τουλάχιστον έξι κρουαζιερόπλοια παραμένουν αγκυροβολημένα σε λιμάνια του Ντουμπάι, του Άμπου Ντάμπι και της Ντόχα. Η MSC Cruises έχει ήδη ενεργοποιήσει ειδικό σχέδιο για τους επιβάτες του MSC Euribia στο Ντουμπάι, με πέντε ναυλωμένες πτήσεις στην πρώτη φάση της επιχείρησης και στόχο την απομάκρυνση περίπου 1.000 ταξιδιωτών έως το τέλος της εβδομάδας.
Παράλληλα, εξετάζονται πρόσθετες λύσεις, όπως εμπορικά δρομολόγια και νέες charter πτήσεις, σε συνεργασία με αρχές και κυβερνητικούς φορείς.