Συναγερμό στις Ένοπλες Δυνάμεις και ευρύτερα στο πολιτικό σύστημα έχει προκαλέσει η υπόθεση του Σμηνάρχου της Πολεμικής Αεροπορίας, ο οποίος κατηγορείται για κατασκοπεία υπέρ της Κίνας και για μεταβίβαση απόρρητων νατοϊκών πληροφοριών στις κινεζικές μυστικές υπηρεσίες. Το ερώτημα που απασχολεί την κοινή γνώμη είναι ποιες ποινικές, στρατιωτικές και διοικητικές συνέπειες προβλέπει η ισχύουσα νομοθεσία για μια τέτοια υπόθεση.
Ο 54χρονος αξιωματικός τέθηκε ήδη σε διαθεσιμότητα και έλαβε προθεσμία για να απολογηθεί, ενώ σε βάρος του ασκήθηκε δίωξη σε βαθμό κακουργήματος για κατασκοπεία υπέρ ξένης δύναμης. Η υπόθεση ενεργοποιεί ένα αυστηρό και πολυεπίπεδο πλέγμα διατάξεων, που εκτείνεται από τον Ποινικό Κώδικα έως τον Στρατιωτικό Ποινικό Κώδικα και τη νεότερη νομοθεσία για την εθνική ασφάλεια.
Τι προβλέπει ο Ποινικός Κώδικας για την κατασκοπεία
Σύμφωνα με το άρθρο 148 του Ποινικού Κώδικα, όποιος παράνομα επιτυγχάνει να περιέλθει στην κατοχή του ή στη γνώση του κρατικό απόρρητο τιμωρείται με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή. Εάν όμως ο δράστης ενήργησε με σκοπό να χρησιμοποιήσει το απόρρητο αυτό για να το διαβιβάσει σε άλλον ή να το ανακοινώσει με τρόπο που μπορεί να προκαλέσει κίνδυνο στα συμφέροντα του κράτους, τότε η πράξη αναβαθμίζεται και τιμωρείται με κάθειρξη έως δέκα έτη, με ακόμη αυστηρότερες προβλέψεις σε ειδικές συνθήκες, όπως σε καιρό πολέμου. Ως κρατικό απόρρητο νοούνται οι πληροφορίες που χαρακτηρίζονται μυστικές για την προστασία της εδαφικής ακεραιότητας, της άμυνας, των διεθνών σχέσεων ή των οικονομικών συμφερόντων της χώρας.
Ο Ποινικός Κώδικας προβλέπει επίσης ότι εγκλήματα όπως η κατασκοπεία μπορούν να διωχθούν και όταν τελέστηκαν εκτός ελληνικής επικράτειας, υπό προϋποθέσεις, όπως όταν ο δράστης είναι Έλληνας υπήκοος ή όταν η πράξη είναι αξιόποινη και στη χώρα όπου τελέστηκε. Με αυτόν τον τρόπο, η ελληνική έννομη τάξη διατηρεί δικαιοδοσία για ιδιαίτερα σοβαρά εγκλήματα κατά της εθνικής ασφάλειας, ακόμη και αν αυτά έχουν διεθνή διάσταση.
Το αυστηρότερο πλαίσιο του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα
Για τους στρατιωτικούς, το πλαίσιο γίνεται ακόμη πιο αυστηρό. Ο Στρατιωτικός Ποινικός Κώδικας προβλέπει βαριές ποινές για την παραβίαση και μετάδοση στρατιωτικών μυστικών ή για συνεργασία με ξένη δύναμη εις βάρος της εθνικής άμυνας. Σε τέτοιες περιπτώσεις, οι ποινές μπορούν να φτάσουν έως και την ισόβια κάθειρξη, ενώ παράλληλα προβλέπονται η απόταξη από τις Ένοπλες Δυνάμεις, η απώλεια βαθμού και η στέρηση στρατιωτικών δικαιωμάτων. Το στρατιωτικό πλαίσιο λειτουργεί συμπληρωματικά προς τον Ποινικό Κώδικα και ενισχύει την αυστηρότητα των συνεπειών όταν εμπλέκονται πρόσωπα με ειδική σχέση εμπιστοσύνης προς το κράτος.
Διαθεσιμότητα και διοικητικές συνέπειες
Σύμφωνα με το άρθρο 102 του Στρατιωτικού Ποινικού Κώδικα, ο Αρχηγός ΓΕΕΘΑ έχει τη δυνατότητα να θέσει σε διαθεσιμότητα μόνιμους αξιωματικούς ή υπαξιωματικούς όταν σε βάρος τους ασκείται ποινική δίωξη για κακούργημα ή για συγκεκριμένα σοβαρά αδικήματα. Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται ήδη στην περίπτωση του Σμηνάρχου. Κατά τη διάρκεια της διαθεσιμότητας, ο στρατιωτικός δεν εκτελεί υπηρεσία, υπάγεται διοικητικά στις αρμόδιες αρχές και λαμβάνει μειωμένο ποσοστό των αποδοχών του, για χρονικό διάστημα που δεν μπορεί να υπερβεί τους δεκαοκτώ μήνες.
Η δυνατότητα απώλειας της ελληνικής ιθαγένειας
Ιδιαίτερη σημασία έχει και ο νέος νόμος 5265/2026, με τίτλο “Χάρτης Μετάβασης των Ενόπλων Δυνάμεων στη Νέα Εποχή”, ο οποίος εισάγει για πρώτη φορά ρητή σύνδεση βαρέων εγκλημάτων κατά της εθνικής ασφάλειας με τη δυνατότητα έκπτωσης από την ελληνική ιθαγένεια. Σύμφωνα με τη σχετική διάταξη, πρόσωπα που καταδικάζονται αμετάκλητα για ιδιαιτέρως σοβαρά αδικήματα, όπως η παραβίαση μυστικών της Πολιτείας ή η μετάδοση στρατιωτικών μυστικών, μπορούν να κηρυχθούν έκπτωτοι της ιθαγένειας. Το μέτρο αυτό δεν εφαρμόζεται αυτομάτως, αλλά κατόπιν διοικητικής διαδικασίας, με απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών και μετά από γνώμη του Συμβουλίου Ιθαγένειας, και ισχύει από τη δημοσίευση στο ΦΕΚ.
Συνολικά, η ελληνική νομοθεσία διαμορφώνει ένα αυστηρό, πολυεπίπεδο πλέγμα κυρώσεων για την κατασκοπεία, που περιλαμβάνει βαριές ποινικές ποινές, σοβαρές στρατιωτικές συνέπειες και, σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ακόμη και την απώλεια της ελληνικής ιθαγένειας. Το πλαίσιο αυτό αποσκοπεί στη μέγιστη δυνατή προστασία της εθνικής ασφάλειας και στη σαφή αποτροπή πράξεων που στρέφονται κατά των ζωτικών συμφερόντων της χώρας.