Μαθητές και μαθήτριες σε ρόλο συντακτών, αρθρογράφων αλλά και απαιτητικών αναγνωστών. Ανακαλύπτοντας τον κόσμο της δημοσιογραφίας, των προκλήσεων και των «μυστικών» της, μαθητές από 35 γυμνάσια και λύκεια σε όλη τη χώρα πλοηγούνται στον κόσμο της πληροφορίας και των ψηφιακών μέσων, καλλιεργώντας την κριτική τους σκέψη.
Πρόκειται για το πιλοτικό πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες», το οποίο υλοποιείται κατά τη σχολική χρονιά 2025-2026 και εισάγει τον ειδησεογραφικό γραμματισμό στη σχολική πράξη ως βιωματική, δημιουργική και ενεργητική μαθησιακή εμπειρία.
«Μάθηση μέσα από τη δημοσιογραφική πράξη»
Όπως εξηγεί στο ΑΠΕ-ΜΠΕ ο Νίκος Παναγιώτου, επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Δημοσιογραφίας και Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας του Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και επιστημονικός υπεύθυνος του προγράμματος, πρόκειται για ένα καινοτόμο εκπαιδευτικό μοντέλο που δεν αντιμετωπίζει την ενημέρωση ως θεωρία, αλλά ως εμπειρία.
Οι μαθητές εκπαιδεύονται να κατανοούν το σύγχρονο ενημερωτικό περιβάλλον, τον ρόλο των Μέσων Ενημέρωσης, των Μέσων Κοινωνικής Δικτύωσης, των αλγορίθμων και της Τεχνητής Νοημοσύνης. Μαθαίνουν να διακρίνουν την τεκμηριωμένη είδηση από την άποψη, το σχόλιο και την παραπληροφόρηση, να αναπτύσσουν δεξιότητες έρευνας, διασταύρωσης και αξιολόγησης πηγών και να αντιλαμβάνονται πώς η εικόνα, ο ήχος και η γλώσσα επηρεάζουν την κατανόηση μιας είδησης.
Η εκπαιδευτική διαδικασία ξεκινά από την καθημερινή ψηφιακή εμπειρία των παιδιών – πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης, ειδησεογραφικά sites και εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης – μετατρέποντας την τάξη σε χώρο διερεύνησης, συζήτησης και αναστοχασμού. Οι μαθητές εντοπίζουν τεχνικές παραπληροφόρησης, όπως clickbait τίτλους, συναισθηματική γλώσσα και απουσία πηγών, ενώ εξοικειώνονται με εργαλεία επαλήθευσης, όπως η αντίστροφη αναζήτηση εικόνας.
Μια «δεξιότητα Δημοκρατίας»
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σύνδεση της ενημέρωσης με τη δημοκρατική συμμετοχή. Όπως επισημαίνει ο κ. Παναγιώτου, οι μαθητές δεν λειτουργούν ως παθητικοί δέκτες πληροφορίας, αλλά ως ερευνητές, αναλυτές και δημιουργοί περιεχομένου. Τα εργαστήρια, οι ομαδικές δραστηριότητες και ο αναστοχασμός μετατρέπουν τη μαθησιακή διαδικασία σε εργαστήριο δημοκρατικής παιδείας.
Ένα από τα σχολεία που συμμετέχουν στο πρόγραμμα είναι το 2ο ΓΕΛ Γέρακα, το οποίο επισκέφθηκαν πρόσφατα η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη και ο υφυπουργός παρά τω Πρωθυπουργώ και κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης.
Οι υπεύθυνες εκπαιδευτικοί του σχολείου, Μαρία Νάνου και Βασιλική Αναγνωστοπούλου, τονίζουν ότι μέσα από το πρόγραμμα καλλιεργείται μια ουσιαστική «δεξιότητα Δημοκρατίας». Τα παιδιά μαθαίνουν σταδιακά να αναρωτιούνται «πού το είδα;», «πού το άκουσα;», να διασταυρώνουν πληροφορίες πριν τις κοινοποιήσουν και να απομακρύνονται από τη λογική της άκριτης αναπαραγωγής περιεχομένου.
Καινοτομία με ευρωπαϊκή διάσταση
Όπως επισημαίνει ο επιστημονικός υπεύθυνος, η Ελλάδα συγκαταλέγεται μαζί με τη Φινλανδία στις ελάχιστες ευρωπαϊκές χώρες που υλοποιούν οργανωμένα προγράμματα ειδησεογραφικού γραμματισμού στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ο ίδιος εκτιμά ότι το πρόγραμμα μπορεί να εξελιχθεί σε μία από τις βέλτιστες πρακτικές σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Η ανταπόκριση εκπαιδευτικών και μαθητών χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα ενθουσιώδης, στοιχείο που, όπως τονίζεται, αναδεικνύει την αναγκαιότητα τέτοιων παρεμβάσεων σε μια εποχή υπερπληροφόρησης και ταχύτατης διάδοσης της παραπληροφόρησης.
Ποιοι υλοποιούν το πρόγραμμα
Το πρόγραμμα «Καλλιεργώντας Κριτικούς Αναγνώστες» υλοποιείται από το Εργαστήριο Ειρηνευτικής Δημοσιογραφίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με την υποστήριξη του Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού, της Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης και της ΕΣΗΕΑ.
Συμμετέχουν περισσότεροι από 1.200 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 1.100 μαθητές, 90 εκπαιδευτικοί, 50 δημοσιογράφοι και 25 ακαδημαϊκοί, από 35 σχολεία σε όλη τη χώρα, από τη Φλώρινα και το Διδυμότειχο έως τη Ρόδο και την Κρήτη.
Στο τέλος της σχολικής χρονιάς θα πραγματοποιηθεί συνέδριο με τη συμμετοχή όλων των σχολείων, αλλά και σχολείων από το εξωτερικό, ενώ εννέα σχολεία θα συμμετάσχουν και στο διεθνές συνέδριο του Economist Foundation.