Σημαντικές αλλαγές στη φιλοσοφία και στον τρόπο εφαρμογής των καθαρισμών οικοπέδων φέρνει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας με τίτλο «Ενεργή Μάχη», με αιχμή την αναδιαμόρφωση του Εθνικού Μητρώου Τήρησης Μέτρων Προληπτικής Πυροπροστασίας. Η νέα ρύθμιση στοχεύει το Μητρώο να πάψει να είναι απλώς ένα εργαλείο καταγραφής υποχρεώσεων της αντιπυρικής περιόδου και να συνδεθεί λειτουργικά με τις δηλώσεις των πολιτών, τους ελέγχους και τις παρεμβάσεις των αρμόδιων αρχών.
Παράλληλα, παρατείνεται τόσο ο καθαρισμός των οικοπέδων όσο και η υποβολή των σχετικών δηλώσεων έως τις 15 Ιουνίου. Σύμφωνα με το νομοσχέδιο, οι ιδιοκτήτες ή υπόχρεοι καλούνται να προχωρήσουν σε καθαρισμό από την 1η Απριλίου έως τις 15 Ιουνίου, με υποχρέωση συντήρησης σε όλη τη διάρκεια της αντιπυρικής περιόδου, ενώ η δήλωση υποβάλλεται επίσης έως τις 15 Ιουνίου. Όπως αναφέρουν πηγές του υπουργείου, το χρονοδιάγραμμα δίνει επαρκές περιθώριο συμμόρφωσης και επιτρέπει καλύτερο επιχειρησιακό προγραμματισμό των ελεγκτικών μηχανισμών.
Κεντρική μεταβολή αποτελεί, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, «η καθετοποίηση της διαδικασίας» και η σαφής κατανομή ρόλων. Οι δήμοι θα ενημερώνουν τους ιδιοκτήτες οικοπεδικών ή ακάλυπτων χώρων, θα διενεργούν δειγματοληπτικούς ελέγχους επί των δηλώσεων και, όπου διαπιστώνεται παράβαση, θα μπορούν να προχωρούν σε αυτεπάγγελτο καθαρισμό. Η Πυροσβεστική Υπηρεσία θα παρεμβαίνει κατόπιν καταγγελιών, θα πραγματοποιεί ελέγχους και θα επιβάλλει πρόστιμα και τις προβλεπόμενες κυρώσεις τόσο για τη μη υποβολή δήλωσης όσο και για τη μη τήρηση των μέτρων καθαρισμού, ενημερώνοντας παράλληλα τον οικείο δήμο για την άμεση αποκατάσταση.
Στο πεδίο των κυρώσεων, το νέο πλαίσιο εισάγει αναλογική κλιμάκωση, διαχωρίζοντας την τυπική παράβαση, δηλαδή τη μη υποβολή δήλωσης, από την ουσιαστική, που είναι ο μη καθαρισμός. Έτσι, σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης οι κυρώσεις θα είναι ηπιότερες εφόσον έχει γίνει καθαρισμός και βαρύτερες όταν δεν έχει προηγηθεί. Στόχος, όπως επισημαίνεται από το υπουργείο, είναι ο ορθολογισμός των προστίμων, γι’ αυτό και τίθεται κατώτατο και ανώτατο όριο. Για τον μη καθαρισμό προβλέπεται πρόστιμο ενός ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο, με κατώτατο όριο τα 200 ευρώ και ανώτατο τα 2.000 ευρώ, ενώ σε περίπτωση μη υποβολής δήλωσης αλλά διενέργειας καθαρισμού το πρόστιμο ανέρχεται στα 100 ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται δυνατότητα μείωσης του προστίμου όταν ο ιδιοκτήτης διορθώσει άμεσα την παράβαση.
Το νομοσχέδιο θεσπίζει επίσης μηχανισμούς άμεσης παρέμβασης για την πρόληψη κινδύνου πυρκαγιάς, ώστε να αποφεύγονται καθυστερήσεις. Η διαδικασία προβλέπει αρχικά προσπάθεια επικοινωνίας και εξασφάλισης της συναίνεσης του ιδιοκτήτη. Αν αυτό δεν καταστεί εφικτό και κριθεί ότι υπάρχει άμεσος κίνδυνος πυρκαγιάς, ιδίως σε ζώνες αυξημένου κινδύνου, η Πυροσβεστική Υπηρεσία διαπιστώνει εγγράφως την επικινδυνότητα και ο δήμος προχωρά αυτεπάγγελτα στον καθαρισμό. Προβλέπεται ακόμη δυνατότητα επείγουσας παρέμβασης σε περιπτώσεις άμεσου και υψηλού κινδύνου, υπό την προϋπόθεση ότι αυτό έχει διαπιστωθεί εγγράφως από την αρμόδια Πυροσβεστική Υπηρεσία.
Στο ίδιο πλαίσιο, θα λαμβάνονται υπόψη οι οικολογικές και κλιματικές ιδιαιτερότητες κάθε περιοχής. Σε περίπτωση που οι κλιματικές συνθήκες το επιβάλλουν, προβλέπεται δυνατότητα παράτασης των προθεσμιών με υπουργική απόφαση και κατόπιν εισήγησης της αρμόδιας επιτροπής.
Ιδιαίτερη μέριμνα προβλέπεται και για την αποφυγή ψηφιακού αποκλεισμού. Για περιπτώσεις αδυναμίας χρήσης ψηφιακών υπηρεσιών θα υπάρχει ειδική διαδικασία, ώστε η δήλωση να μπορεί να υποβληθεί με φυσικό τρόπο και να αποσταλεί με κάθε πρόσφορο μέσο στην αρμόδια υπηρεσία, διασφαλίζοντας ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν τη δυνατότητα να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις τους.
Όπως σημειώνουν αρμόδιες πηγές, στη δημόσια διαβούλευση ελήφθησαν υπόψη οι παρατηρήσεις της Κ.Ε.Δ.Ε. και της ΠΟΜΙΔΑ, που εστίασαν στην ανάγκη σαφήνειας ως προς το πεδίο εφαρμογής και τις κατηγορίες των υπόχρεων, στις οποίες εντάσσονται ρητά και τα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, αλλά και στην αποφυγή δυσανάλογων επιβαρύνσεων για ιδιοκτήτες που έχουν ήδη προβεί σε καθαρισμό ή αντιμετωπίζουν αντικειμενικές δυσχέρειες συμμόρφωσης.
Συνολικά, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η νέα ρύθμιση μεταβαίνει από ένα καθεστώς ασάφειας και άνισης εφαρμογής σε ένα τυποποιημένο, ψηφιακά υποστηριζόμενο και επιχειρησιακά ενεργό πλαίσιο, με στόχο οι καθαρισμοί οικοπέδων να πάψουν να αποτελούν αποσπασματική πρακτική και να μετατραπούν σε υποχρέωση πρόληψης σε εθνικό επίπεδο.