Η ανταγωνιστικότητα και η ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς βρίσκονται στο επίκεντρο της άτυπης Συνόδου Κορυφής της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που πραγματοποιείται σήμερα, 12 Φεβρουαρίου, στο κάστρο Alden Biesen, στο βελγικό χωριό Ράικχοφεν. Οι 27 αρχηγοί κρατών και κυβερνήσεων συναντώνται σε ένα απομονωμένο περιβάλλον, με στόχο να εξετάσουν πώς η ΕΕ μπορεί να καταστεί πιο ισχυρή οικονομικά, απλοποιώντας τη νομοθεσία, ενισχύοντας την ενιαία αγορά και μειώνοντας τις εξαρτήσεις της από τρίτες χώρες.
Ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, τονίζει ότι στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον η ενίσχυση της Ενιαίας Αγοράς αποτελεί περισσότερο από ποτέ επείγουσα στρατηγική επιταγή. Στο ίδιο πνεύμα, ευρωπαίοι αξιωματούχοι επισημαίνουν ότι δεν πρόκειται να «επανεφευρεθεί ο τροχός», αλλά να επιταχυνθούν και να ενισχυθούν οι πρωτοβουλίες που έχουν ήδη ξεκινήσει για την απλοποίηση των κανονισμών και τη διαφοροποίηση των εμπορικών σχέσεων της ΕΕ, με ταυτόχρονη εξέταση της ανάγκης προστατευτικών εργαλείων για ιδιαίτερα ευαίσθητους τομείς.
Στη Σύνοδο έχουν προσκληθεί ο πρώην πρόεδρος της ΕΚΤ Μάριο Ντράγκι και ο πρώην πρωθυπουργός της Ιταλίας Ενρίκο Λέτα, προκειμένου να παρουσιάσουν το όραμά τους για την ευρωπαϊκή ανταγωνιστικότητα. Οι εκθέσεις τους το 2024 είχαν αναδείξει με έμφαση τα εμπόδια και τη γραφειοκρατική δυσκαμψία της ενιαίας αγοράς, καθώς και τις εξωτερικές εξαρτήσεις της ΕΕ, ανοίγοντας έναν ευρύτερο διάλογο που συνεχίζεται έως σήμερα.
Αν και η άτυπη Σύνοδος δεν αποσκοπεί στη χάραξη νέας ευρωπαϊκής στρατηγικής ούτε στην έκδοση τελικού ανακοινωθέντος, αναμένεται να οδηγήσει σε κοινή δέσμευση των «27» για περαιτέρω απλοποίηση της νομοθεσίας, μείωση των διοικητικών βαρών για τις επιχειρήσεις και ενίσχυση της χρηματοδότησης της καινοτομίας, ιδίως για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, μέσω μεγαλύτερης κινητοποίησης ιδιωτικών κεφαλαίων.
Ενισχυμένη συνεργασία και «ευρωπαϊκή προτίμηση» στο τραπέζι
Παράλληλα, κερδίζει έδαφος η ιδέα της εμπορικής διαφοροποίησης και της χρηματοδότησης μεγάλων έργων ευρωπαϊκής κλίμακας, τα οποία θα μπορούσαν να αποτελέσουν τη βάση για μορφές ενισχυμένης συνεργασίας μεταξύ κρατών-μελών που είναι έτοιμα να προχωρήσουν ταχύτερα. Τη δυνατότητα αυτή επισημαίνει η Πρόεδρος της Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, σε επιστολή της προς τους ευρωπαίους ηγέτες, υπογραμμίζοντας ότι, παρότι ο στόχος παραμένει η επίτευξη συμφωνίας και μεταξύ των 27, όταν η έλλειψη προόδου ή φιλοδοξίας απειλεί να υπονομεύσει την ανταγωνιστικότητα ή την ικανότητα δράσης της Ένωσης, η ΕΕ δεν θα πρέπει να διστάζει να αξιοποιεί τις δυνατότητες που προβλέπουν οι Συνθήκες για ενισχυμένη συνεργασία.
Στο ίδιο πνεύμα κινήθηκε και ο Γάλλος Πρόεδρος, Εμανουέλ Μακρόν, ο οποίος κάλεσε τις «πρόθυμες χώρες» να προχωρήσουν στην εφαρμογή των μεταρρυθμίσεων της ενιαίας αγοράς, εάν αυτές δεν εγκριθούν έως τα τέλη Ιουνίου. Την ίδια στιγμή, η συζήτηση για την «ευρωπαϊκή προτίμηση» επανέρχεται στο προσκήνιο, ως εργαλείο πολιτικής για τη διασφάλιση ότι εταιρείες που λαμβάνουν δημόσια χρηματοδότηση θα προμηθεύονται εξοπλισμό και τεχνολογία από ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ενισχύοντας την αυτονομία της Ένωσης σε κρίσιμους και στρατηγικούς τομείς.
Ο Εμανουέλ Μακρόν επαναφέρει επίσης δυναμικά το ζήτημα της στρατηγικής αυτονομίας της Ευρώπης, προτείνοντας κοινό δανεισμό, ακόμη και μέσω ευρωομολόγων, για τη χρηματοδότηση επενδύσεων στην άμυνα, την τεχνητή νοημοσύνη και την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, προειδοποιώντας ότι η Ευρώπη κινδυνεύει να μείνει πίσω έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας.
Σύγκλιση στους στόχους, διαφωνίες στα μέσα
Παρά τη γενική σύγκλιση ως προς την ανάγκη ενίσχυσης της ανταγωνιστικότητας, οι διαφωνίες παραμένουν στα μέσα. Χαρακτηριστικό είναι ότι οι ηγέτες της Ιταλίας, της Γερμανίας και του Βελγίου συγκάλεσαν νωρίς σήμερα το πρωί μια «μίνι σύνοδο κορυφής» για την ανταγωνιστικότητα, με τη συμμετοχή περίπου 12 Ευρωπαίων ηγετών, μεταξύ των οποίων και της Ελλάδας. Στο κοινό τους έγγραφο εμφανίζονται επιφυλακτικοί απέναντι στην έννοια της «ευρωπαϊκής προτίμησης», χωρίς να την απορρίπτουν, τονίζοντας ότι τυχόν τέτοια μέτρα πρέπει να είναι εξαιρετικού χαρακτήρα, περιορισμένα και αναλογικά, και να συμβαδίζουν με τη συνολική εμπορική στρατηγική της ΕΕ και τις διεθνείς της δεσμεύσεις.