Μεγάλη πρόκληση είναι να κρατηθεί ζωντανή η γλώσσα μέσα στον ψηφιακό κόσμο, όπως ανακοίνωσε το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης, ανακοινώνοντας την εθνική στρατηγική διάσωσης και ανάπτυξης της ελληνικής γλώσσας.
Μια γλώσσα ζει όταν τη μιλάμε, τη γράφουμε, τη μεταφράζουμε σε σκέψεις και τη μεταδίδουμε στις επόμενες γενιές. Η τεχνολογία προχωρά με ρυθμό που δεν περιμένει και αν δεν φροντίσουμε, μηχανές εκπαιδευμένες κυρίως σε ξένες γλώσσες θα αποφασίζουν πώς θα εμφανίζεται η ελληνική στο διαδίκτυο, στις υπηρεσίες και στις εφαρμογές που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Από τα χειρόγραφα στα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLMs)
Το Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης αντιλαμβάνεται αυτό τον κίνδυνο ως ευκαιρία: αντί να αφήσουμε την ελληνική να προσαρμοστεί παθητικά σε ξένα πρότυπα, σχεδιάζει υποδομές, δεδομένα και συνεργασίες ώστε η χώρα να γίνει δημιουργός τεχνολογίας που «σκέφτεται» στα ελληνικά με τη στήριξη της ελληνικής στην ΤΝ.
Οι πρακτικές εφαρμογές είναι πολλαπλές και άμεσα ωφέλιμες: φωνητικοί και γραπτοί βοηθοί που καταλαβαίνουν φυσική ελληνική ομιλία, ψηφιακές υπηρεσίες διοίκησης πιο φιλικές και ακριβείς, εκπαιδευτικά εργαλεία προσαρμοσμένα στη γλωσσική πραγματικότητα των μαθητών, καθώς και πιο αξιόπιστα ιατρικά και νομικά συστήματα που λαμβάνουν υπόψη τις ειδικές ορολογίες και συμφραζόμενα.
Επιπλέον, η στήριξη της ελληνικής στην ΤΝ ενισχύει τη γλωσσική σύνδεση της διασποράς και διαφυλάσσει κομμάτια της πολιτιστικής μας ταυτότητας στον ψηφιακό χώρο.
Οι κινήσεις αυτές δεν αφορούν μόνο την τεχνολογία. Αφορούν την πολιτιστική μας συνέχεια, την ισότιμη συμμετοχή στην ψηφιακή πραγματικότητα και το δικαίωμα της κοινωνίας μας να εξυπηρετείται σε γλώσσα που καταλαβαίνει πραγματικά.
«Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας είναι μια ευκαιρία να δούμε τη γλώσσα μας όχι μόνο ως θεμελιώδες στοιχείο της εθνικής μας ταυτότητας, αλλά και ως βασικό πυλώνα της ψηφιακής μας παρουσίας.
«Φάρος» και «Δαίδαλος»
Ο πυρήνας της στρατηγικής είναι ο Εθνικός AI Factory «Φάρος», μια πλατφόρμα συντονισμού χρηματοδότησης, έρευνας και καινοτομίας που φέρνει μαζί πανεπιστήμια, ερευνητικά κέντρα, ιδιωτικές εταιρείες και startups. Στόχος του «Φάρου» δεν είναι μόνο να αναπτύξει τεχνολογίες, αλλά να εξασφαλίσει ότι αυτές θα ενσωματώνουν γλωσσική και πολιτισμική κατανόηση της ελληνικής, αντί να περιορίζονται σε απλές μεταφράσεις από τα αγγλικά.
Η «τεχνολογία πρέπει να μιλά τη γλώσσα των πολιτών της. Με σχέδιο και συνέπεια εργαζόμαστε ώστε η ελληνική γλώσσα να έχει ισχυρή και δημιουργική θέση στο ψηφιακό μέλλον», αναφέρει σε δήλωση του ο υπουργός Ψηφιακής Διακυβέρνησης, Δημήτρη Παπαστεργίου.
Κρίσιμο στοιχείο σε αυτή την προσπάθεια είναι ο υπερυπολογιστής ΔΑΙΔΑΛΟΣ, που προσφέρει την υπολογιστική ισχύ για την εκπαίδευση μεγάλων γλωσσικών μοντέλων capable να δουλεύουν εγγενώς στα ελληνικά, αναγνωρίζοντας ιδιωματισμούς, συντακτικές ιδιαιτερότητες και πολιτιστικές αναφορές.
Εθνικό Dataset
Η δημιουργία και η διακυβέρνηση δεδομένων αποτελούν άλλο βασικό μέτωπο.
Το υπουργείο οργανώνει το πλαίσιο διαχείρισης των δεδομένων του δημόσιου τομέα και προωθεί τη συγκρότηση ενός ενιαίου Εθνικού Dataset στην ελληνική γλώσσα. Το dataset θα αντλεί από την πολιτιστική κληρονομιά, επίσημα έγγραφα, ΜΜΕ και εξειδικευμένο τεχνικό, νομικό και ιατρικό υλικό, με προσοχή στη διασφάλιση προσωπικών δεδομένων και πνευματικών δικαιωμάτων.
Η ιδέα είναι απλή αλλά κρίσιμη: χωρίς ποιοτικά, ελεγχόμενα δεδομένα, τα μοντέλα δεν μπορούν να μάθουν να «σκέφτονται» στα ελληνικά.
Σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ελλάδα συμμετέχει ως ιδρυτικό μέλος στην ALT-EDIC και στηρίζει το European Language Data Space, πρωτοβουλίες που στοχεύουν σε μια πολύγλωσση Ευρώπη όπου κάθε γλώσσα έχει ίση πρόσβαση σε δεδομένα και τεχνολογία. Η διασύνδεση αυτή δεν είναι μόνο πολιτιστική – ανοίγει πόρτες σε συνεργασίες, κοινά εργαλεία και αγορές για προϊόντα γλωσσικής τεχνολογίας που σέβονται και κατανοούν τα ελληνικά.
Ωστόσο, σύμφωνα με πηγές του Υπουργείου, τα εμπόδια δεν είναι λίγα.
Η συγκέντρωση και αξιολόγηση ποιοτικών δεδομένων απαιτεί χρόνο και πόρους, ενώ οι νομικές και ηθικές προκλήσεις σχετικά με την προστασία δεδομένων και τα πνευματικά δικαιώματα ζητούν προσεκτικό χειρισμό.
Χρειάζεται επίσης επένδυση σε ανθρώπινο δυναμικό με δεξιότητες ΤΝ και συνεργασίες μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για να αποφευχθεί η απομόνωση της προσπάθειας.
Αν οι πρωτοβουλίες αυτές υλοποιηθούν με διαφάνεια, ποιότητα και συμμετοχικότητα, το ψηφιακό μέλλον μπορεί να είναι μια ευκαιρία για την ελληνική – όχι για να προσαρμοστεί απλώς, αλλά για να πρωταγωνιστήσει.