Στους επόμενους 2 μήνες πρόκειται να κάνει την εμφάνισή του το «πορτοκαλί» τιμολόγιο, ένα νέο μοντέλο που φιλοδοξεί να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο επιχειρήσεις και καταναλωτές διαχειρίζονται την κατανάλωση ρεύματος.
Σύμφωνα με τη σχετική υπουργική απόφαση που δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως, το πορτοκαλί τιμολόγιο αφορά αρχικά τις επιχειρήσεις με παροχές άνω των 25 kVA από τον Φεβρουάριο, ενώ από τον Απρίλιο θα επεκταθεί και στα νοικοκυριά και τις μικρότερες παροχές.
Όπως εξήγησε ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου μιλώντας στην ΕΡΤ το μέτρο επιτρέπει την αξιοποίηση της χαμηλότερης τιμής χονδρικής τις μεσημβρινές ώρες λόγω Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας και «θα μπορούσε να οδηγήσει σε μείωση της τιμής από 10% έως 18%».
Στην περίπτωση των νοικοκυριών, βασική προϋπόθεση για να είναι διαθέσιμο είναι ύπαρξη έξυπνου μετρητή.
Ποιους καταναλωτές συμφέρει, όμως, πραγματικό η δυναμική τιμολόγηση – τα λεγόμενα «πορτοκαλί» τιμολόγια;
Τι είναι το «πορτοκαλί» τιμολόγιο;
Το νέο τιμολόγιο βασίζεται σε δυναμική χρέωση που μεταβάλλεται ανά ώρα και έχει ως στόχο να προσφέρει μεγαλύτερη ευελιξία στους καταναλωτές, ώστε να μπορούν να προγραμματίζουν την κατανάλωσή τους ανάλογα με το κόστος. Για τους μικρούς καταναλωτές, το πορτοκαλί τιμολόγιο θα περιλαμβάνει ένα σταθερό μηνιαίο πάγιο, γνωστό από την αρχή της σύμβασης, και μια μεταβαλλόμενη τιμή προμήθειας ρεύματος.
Η μεταβαλλόμενη αυτή τιμή θα καθορίζεται ωριαία, θα γνωστοποιείται εκ των προτέρων και θα προκύπτει από τον συνδυασμό μιας σταθερής χρέωσης ανά κιλοβατώρα με μια δυναμική συνιστώσα που ακολουθεί τις διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.
Η ωριαία τιμή θα δημοσιοποιείται το αργότερο έως τις 17:00 της προηγούμενης ημέρας, επιτρέποντας στους καταναλωτές να μεταφέρουν φορτία κατανάλωσης σε ώρες χαμηλότερης χρέωσης.
Ήδη, οι μεγάλοι προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας, με πελατολόγιο άνω των 200.000 καταναλωτών, προετοιμάζουν δυναμικά προϊόντα, καθώς υποχρεούνται να διαθέτουν τουλάχιστον ένα πορτοκαλί τιμολόγιο για κάθε κατηγορία πελατών.
Πότε συμφέρει το «πορτοκαλί»;
Μέχρι σήμερα, η επιλογή μεταξύ μπλε (σταθερού) και πράσινου (κυμαινόμενου μηνιαίου) τιμολογίου αφορούσε κυρίως το επίπεδο ρίσκου που ήταν διατεθειμένος να αναλάβει ο καταναλωτής. Με το πορτοκαλί τιμολόγιο, το κριτήριο μετατοπίζεται: δεν έχει πλέον σημασία μόνο «πόσο» καταναλώνεις, αλλά κυρίως «πότε» καταναλώνεις.
Το μπλε τιμολόγιο προσφέρει σταθερότητα και προβλεψιμότητα. Η τιμή της κιλοβατώρας παραμένει αμετάβλητη σε όλη τη διάρκεια της σύμβασης, ανεξαρτήτως διακυμάνσεων στη χονδρεμπορική αγορά. Αυτό σημαίνει ότι ο καταναλωτής προστατεύεται από αιφνίδιες αυξήσεις, αλλά ταυτόχρονα δεν επωφελείται όταν οι τιμές στην αγορά πέφτουν.
Πρόκειται για επιλογή που ευνοεί κυρίως όσους έχουν ανελαστική κατανάλωση και δεν μπορούν ή δεν θέλουν να προσαρμόσουν τη συμπεριφορά τους.
Το πράσινο τιμολόγιο, από την άλλη, μεταφέρει ένα μέρος του ρίσκου στον καταναλωτή, καθώς η τιμή μεταβάλλεται συνήθως σε μηνιαία βάση, ακολουθώντας τον μέσο όρο της αγοράς. Δεν απαιτεί καμία αλλαγή στον τρόπο κατανάλωσης και λειτουργεί ως ένας «συμβιβασμός»: σε βάθος χρόνου είναι συνήθως φθηνότερο από το μπλε, αλλά χωρίς τις έντονες διακυμάνσεις του πορτοκαλί. Για τα περισσότερα τυπικά ελληνικά νοικοκυριά, το πράσινο παραμένει σήμερα η πιο ισορροπημένη επιλογή.
Το πορτοκαλί τιμολόγιο, αντίθετα, βασίζεται στην ωριαία τιμή της αγοράς επόμενης ημέρας. Η τιμή της κιλοβατώρας αλλάζει κάθε ώρα και γνωστοποιείται εκ των προτέρων, δίνοντας τη δυνατότητα στον καταναλωτή να μεταφέρει κατανάλωση σε ώρες χαμηλού κόστους. Όταν υπάρχει υψηλή παραγωγή από ΑΠΕ – κυρίως τις μεσημβρινές ώρες – οι τιμές μπορεί να είναι εξαιρετικά χαμηλές. Αντίθετα, σε ώρες αιχμής, ιδιαίτερα το απόγευμα και νωρίς το βράδυ, οι τιμές μπορεί να ξεπερνούν αισθητά τόσο το πράσινο όσο και το μπλε τιμολόγιο.
Σε ένα τυπικό νοικοκυριό με ανελαστική κατανάλωση, όπου το μεγαλύτερο μέρος της χρήσης ρεύματος συγκεντρώνεται μεταξύ 18:00 και 23:00, το πορτοκαλί τιμολόγιο σπάνια αποδεικνύεται συμφέρον. Η έκθεση στις ακριβότερες ώρες της ημέρας οδηγεί σε μέσο κόστος που συχνά προσεγγίζει ή και ξεπερνά το σταθερό μπλε τιμολόγιο. Σε αυτή την περίπτωση, το πράσινο τιμολόγιο συνήθως παραμένει η οικονομικότερη λύση, καθώς εξομαλύνει τις αιχμές της αγοράς.
Η εικόνα αλλάζει όταν ο καταναλωτής έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει μέρος της κατανάλωσής του εκτός αιχμής. Νοικοκυριά που χρησιμοποιούν χρονοδιακόπτες για θερμοσίφωνες, πλυντήρια ή άλλες συσκευές και καταφέρνουν να μεταφέρουν περίπου το 40% της κατανάλωσης σε φθηνότερες ώρες, μπορούν να αρχίσουν να βλέπουν όφελος από το πορτοκαλί τιμολόγιο. Το οικονομικό αποτέλεσμα σε αυτή την περίπτωση είναι οριακά καλύτερο από το πράσινο, αλλά συνοδεύεται από αυξημένη μεταβλητότητα και την ανάγκη συνεχούς προσοχής.
Το «αγκάθι» των έξυπνων μετρητών
Κρίσιμη προϋπόθεση για την ένταξη στο πορτοκαλί τιμολόγιο είναι η ύπαρξη έξυπνου μετρητή, καθώς χωρίς αυτόν δεν είναι εφικτή η ωριαία μέτρηση και χρέωση της κατανάλωσης. Ωστόσο, στο επίκεντρο της μετάβασης αναδεικνύονται σοβαρά ζητήματα υποδομών.
Σε πρόσφατη απόφασή της για την τροποποίηση του Κώδικα Διαχείρισης και του Εγχειριδίου Μετρητών και Μετρήσεων, η Ρυθμιστική Αρχή Αποβλήτων, Ενέργειας και Υδάτων επισημαίνει ότι περίπου 330.000 έξυπνοι μετρητές που έχουν εγκατασταθεί στη χώρα δεν διαθέτουν τις απαιτούμενες τεχνικές δυνατότητες για μετρήσεις σε σχεδόν πραγματικό χρόνο.
Πρόκειται για μετρητές που τοποθετήθηκαν πριν από την ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2019/944 στο εθνικό δίκαιο και δεν διαθέτουν τυποποιημένη θύρα επικοινωνίας H1 ή παλμούς εξόδου, στοιχεία απαραίτητα για τη λεπτομερή και άμεση αποτύπωση της κατανάλωσης. Η Αρχή κρίνει ότι το κενό αυτό δημιουργεί ασυμβατότητες με το νέο πλαίσιο δυναμικής τιμολόγησης και περιορίζει την ικανότητα των καταναλωτών να παρακολουθούν το κόστος τους σε πραγματικό χρόνο.
Ρόλος-κλειδί για τον ΔΕΔΔΗΕ
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΔΕΔΔΗΕ καλείται να αποκαταστήσει το πρόβλημα είτε με αναβάθμιση των συγκεκριμένων μετρητών είτε με την πλήρη αντικατάστασή τους, σε εύλογο χρονικό διάστημα. Παράλληλα, θα πρέπει να ενημερώνει με σαφήνεια τόσο τους προμηθευτές όσο και τους τελικούς χρήστες για τις πραγματικές δυνατότητες κάθε εγκατεστημένου μετρητή, ώστε να αποφεύγονται στρεβλώσεις και λανθασμένες προσδοκίες ενόψει της εφαρμογής των πορτοκαλί τιμολογίων.
Ποιος κερδίζει πραγματικά από το πορτοκαλί τιμολόγιο
Το πορτοκαλί τιμολόγιο αποδίδει πραγματικά όταν η ευελιξία είναι υψηλή. Νοικοκυριά με ηλεκτρικό όχημα, αντλία θερμότητας ή προηγμένους αυτοματισμούς, τα οποία μπορούν να μεταφέρουν το 60% ή και περισσότερο της κατανάλωσης σε ώρες χαμηλής τιμής, πετυχαίνουν σαφώς χαμηλότερο ετήσιο κόστος σε σχέση με το πράσινο και πολύ περισσότερο σε σχέση με το μπλε. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η δυναμική τιμολόγηση λειτουργεί ως εργαλείο εξοικονόμησης και όχι ως πηγή ρίσκου.
Ακόμη πιο καθαρό είναι το πλεονέκτημα του πορτοκαλί τιμολογίου όταν συνδυάζεται με φωτοβολταϊκά και, ιδανικά, με αποθήκευση. Η αυτοκατανάλωση κατά τις μεσημβρινές ώρες και η φόρτιση μπαταριών ή οχημάτων όταν οι τιμές είναι χαμηλές περιορίζουν δραστικά την έκθεση στις ακριβές ώρες της αγοράς. Σε αυτό το περιβάλλον, το πορτοκαλί τιμολόγιο «κουμπώνει» φυσικά με τη λογική της ενεργειακής μετάβασης.
Το πράσινο τιμολόγιο παραμένει η ασφαλής επιλογή για τη μεγάλη μάζα των καταναλωτών, ενώ το μπλε συνεχίζει να απευθύνεται σε όσους προτιμούν απόλυτη σταθερότητα. Το πορτοκαλί, τέλος, είναι εργαλείο για τους «ενεργούς» καταναλωτές,που μένουν πάντα ενημερωμένοι, και μόνο για αυτούς.