Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο και την κατάργηση ή τον περιορισμό των Πανελληνίων επανέρχεται δυναμικά στην εκπαιδευτική ατζέντα, έπειτα από χρόνια καθυστερήσεων και αναβολών. Με το κυβερνητικό «πράσινο φως» για την εκκίνηση ενός εννιάμηνου διαλόγου, ανοίγει ο δρόμος για τη διαμόρφωση ενός συστήματος που φιλοδοξεί να είναι πιο αξιόπιστο, δίκαιο και κοινωνικά αποδεκτό για τη φοίτηση στο Λύκειο. Το Εθνικό Απολυτήριο προβάλλεται ως ευκαιρία ουσιαστικής αναβάθμισης του σχολείου, ωστόσο οι Πανελλήνιες, προς το παρόν, παραμένουν ο βασικός μηχανισμός εισαγωγής στα ΑΕΙ, ακριβώς επειδή θεωρούνται αδιάβλητες και δοκιμασμένες στον χρόνο.
Το νέο απολυτήριο παρουσιάζεται ως εργαλείο που θα συνδέσει τη σχολική φοίτηση με μια πιο συνολική και αξιόπιστη αξιολόγηση, μεταφέροντας την προσπάθεια των μαθητών σε μεγαλύτερο βάθος χρόνου. Η κυβέρνηση επιμένει ότι δεν πρόκειται για αύξηση της πίεσης, αλλά για πιο δίκαιη κατανομή της. Ωστόσο, σε ένα σύστημα που ήδη στηρίζεται έντονα στην αποστήθιση, στην Τράπεζα Θεμάτων και στη φροντιστηριακή υποστήριξη, η «σταδιακή αξιολόγηση» κινδυνεύει να μεταφραστεί σε περισσότερα τεστ, περισσότερα διαγωνίσματα και μεγαλύτερη εξωσχολική επιβάρυνση. Παράλληλα, η επιλογή διατήρησης των Πανελληνίων δημιουργεί ένα διπλό πλαίσιο αξιολόγησης, το οποίο ενδέχεται να προκαλέσει σύγχυση και τελικά ακόμη μεγαλύτερη πίεση για τους μαθητές.
Πανελλήνιες: Ο «χαλίφης» της αξιοπιστίας για την εισαγωγή στα ΑΕΙ
Παρά τις στρεβλώσεις που συχνά επισημαίνονται, όπως το άγχος, η υπερβολική έμφαση στη διαγωνισματική μάθηση και η εξάρτηση από τα φροντιστήρια, οι Πανελλήνιες παραμένουν ο θεσμός που η ελληνική κοινωνία εμπιστεύεται περισσότερο. Θεωρούνται αδιάβλητες, διαφανείς και ισότιμες για όλους τους υποψηφίους, προσφέροντας έναν κοινό κώδικα αξιολόγησης. Αυτή η εμπιστοσύνη δεν οικοδομήθηκε τυχαία, αλλά στηρίχθηκε σε δεκαετίες εφαρμογής ενός συστήματος που λειτουργεί ως η βασική «ζυγαριά» για την πρόσβαση στα ΑΕΙ.
Η διατήρησή τους στην πρώτη φάση υλοποίησης του Εθνικού Απολυτηρίου δεν θεωρείται τυχαία. Το ζήτημα δεν είναι μόνο τεχνικό, αλλά βαθιά κοινωνικό και πολιτικό, καθώς συνδέεται με την εμπιστοσύνη στους θεσμούς και με την αντίληψη περί αξιοκρατίας. Όπως επισημαίνουν εκπαιδευτικοί αναλυτές, ο βαθμός εισαγωγής μέσω Πανελληνίων δεν επηρεάζεται από τις στρεβλώσεις που μπορεί να εμφανίζονται στο σχολικό βαθμολόγιο, κάτι που έχει απασχολήσει έντονα τη δημόσια συζήτηση στο παρελθόν. Η εμπειρία από την προσπάθεια συνυπολογισμού του προφορικού βαθμού έδειξε ότι, αντί να ενισχυθεί η δικαιοσύνη, δημιουργήθηκε πληθωρισμός αριστούχων και νέα κύματα αμφισβήτησης.
Σε αυτό το πλαίσιο, η άποψη του εκπαιδευτικού αναλυτή Στράτου Στρατηγάκη συνοψίζει το βασικό επιχείρημα υπέρ της διατήρησης των Πανελληνίων: η ελληνική κοινωνία εμφανίζει διαχρονική καχυποψία απέναντι στην αντικειμενικότητα της σχολικής αξιολόγησης και δυσκολεύεται να εμπιστευθεί ένα σύστημα που βασίζεται σε εσωτερικούς βαθμούς και κρίσεις. Η «σταθερή φωτογραφία» των Πανελληνίων, με ανώνυμη διόρθωση και κοινά κριτήρια, εξακολουθεί να λειτουργεί ως εγγύηση συγκρισιμότητας και ισονομίας.
Η προώθηση του Εθνικού Απολυτηρίου, επομένως, δεν είναι μόνο ζήτημα εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης, αλλά και κοινωνικό στοίχημα. Η πλήρης απαγκίστρωση από τις Πανελλήνιες προϋποθέτει αλλαγή νοοτροπίας δεκαετιών, οικοδόμηση εμπιστοσύνης στη συνεχή αξιολόγηση και αποδοχή ότι το σχολείο μπορεί να λειτουργήσει με απόλυτα αντικειμενικούς κανόνες. Στην παρούσα φάση, η κυβέρνηση φαίνεται να αναγνωρίζει ότι μια βιαστική κατάργηση των Πανελληνίων θα προκαλούσε αναστάτωση και κοινωνική αντίδραση. Έτσι, η μεταρρύθμιση προχωρά με προσεκτικά βήματα, ενισχύοντας τον ρόλο του απολυτηρίου και αλλάζοντας τη δομή του Λυκείου, χωρίς να αγγίζει ακόμη τον πυρήνα του συστήματος εισαγωγής στα ΑΕΙ.
Η συζήτηση για το Νέο Λύκειο μόλις ξεκινά και όλα δείχνουν ότι πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που θα δοκιμάσει την πολιτική βούληση, την κοινωνική συναίνεση και την ικανότητα του κράτους να εμπνεύσει εμπιστοσύνη. Μέχρι να ωριμάσουν αυτές οι προϋποθέσεις, οι Πανελλήνιες θα παραμείνουν ο ακλόνητος πυλώνας της πρόσβασης στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση.