Σε πρώτο πλάνο περνά η συζήτηση για το νέο Λύκειο και το «σχολείο του 2040», καθώς το Υπουργείο Παιδείας ετοιμάζεται να ανοίξει εθνικό διάλογο διάρκειας εννέα μηνών για τη συνολική αναμόρφωση της δημόσιας εκπαίδευσης. Στον πυρήνα της διαδικασίας βρίσκεται η καθιέρωση ενός σύγχρονου Εθνικού Απολυτηρίου, που φιλοδοξεί να αναβαθμίσει τον ρόλο του Λυκείου και να περιορίσει τον έντονα εξετασιοκεντρικό χαρακτήρα που κυριαρχεί τις τελευταίες δεκαετίες.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο διάλογος αναμένεται να ξεκινήσει το αργότερο έως τα μέσα Φεβρουαρίου και θα αφορά όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, από το νηπιαγωγείο έως το πανεπιστήμιο. Όπως τονίζεται από το υπουργείο, δεν θα πρόκειται για μια προσχηματική διαδικασία, αλλά για έναν ανοιχτό κύκλο διαβούλευσης με τεκμηριωμένες προτάσεις, δημόσια λογοδοσία και στόχο τη διαμόρφωση ενός σταθερού πλαισίου κανόνων που δεν θα αλλάζει με κάθε κυβερνητική εναλλαγή.
Οι θέσεις Ζαχαράκη και το ζητούμενο της συναίνεσης
Η υπουργός Παιδείας Σοφία Ζαχαράκη, με αφορμή την επικείμενη έναρξη του εθνικού διαλόγου, έχει κάνει λόγο για «προσκλητήριο ευθύνης προς όλους», υπογραμμίζοντας την ανάγκη ειλικρινούς αποτίμησης του σημερινού συστήματος. Όπως έχει δηλώσει, στόχος είναι να αναγνωριστούν όσα δεν λειτουργούν, να διαφυλαχθούν όσα πέτυχαν και να συμφωνηθεί ένας κοινός πυρήνας ποιότητας και δικαιοσύνης στη δημόσια εκπαίδευση, με αποφάσεις που θα αντέχουν στον χρόνο.
Κεντρικό ζήτημα της διαβούλευσης αποτελεί το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο παρουσιάζεται ως εργαλείο επαναφοράς της μορφωτικής αξίας του Λυκείου, μειώνοντας την αποκλειστική εξάρτηση από τις τελικές εξετάσεις και τις Πανελλήνιες.
Επιφυλάξεις και αντιδράσεις
Παρά τις μεγάλες φιλοδοξίες, η προετοιμασία του εθνικού διαλόγου ξεκινά σε κλίμα έντονης καχυποψίας. Η αντιπολίτευση προειδοποιεί για τον κίνδυνο ενός πιο σύνθετου και πιεστικού εξεταστικού μηχανισμού, θέτοντας παράλληλα ζήτημα αξιοπιστίας της ενδοσχολικής αξιολόγησης σε ένα άνισο εκπαιδευτικό σύστημα.
Ιδιαίτερα έντονη είναι και η ανησυχία των μαθητών, οι οποίοι φοβούνται ότι το Εθνικό Απολυτήριο μπορεί να οδηγήσει σε έναν διαρκή «μαραθώνιο εξετάσεων» και όχι σε ουσιαστική αποφόρτιση. Κάνουν λόγο ακόμη και για «τριπλές Πανελλήνιες», εκτιμώντας ότι η βαθμολογική πίεση θα επεκταθεί και στις τρεις τάξεις του Λυκείου, με αρνητικές συνέπειες στην ψυχολογία τους και με ενίσχυση της παραπαιδείας.
Το στοίχημα του διαλόγου
Το υπουργείο Παιδείας απαντά ότι όλες αυτές οι αντιδράσεις βασίζονται σε υποθέσεις, καθώς τίποτα δεν έχει οριστικοποιηθεί πριν καν ξεκινήσει η διαβούλευση. Επιμένει ότι το τελικό σχήμα θα προκύψει μέσα από τον ίδιο τον διάλογο και τη συμμετοχή όλων των εμπλεκόμενων φορέων.
Το στοίχημα, ωστόσο, δεν είναι μόνο θεσμικό αλλά και βαθιά κοινωνικό. Αν ο διάλογος περιοριστεί σε γενικές διακηρύξεις, το Εθνικό Απολυτήριο κινδυνεύει να προστεθεί στη μακρά λίστα εκπαιδευτικών πειραμάτων. Αν όμως καταφέρει να απαντήσει πειστικά στους φόβους μαθητών, εκπαιδευτικών και γονέων, τότε μπορεί να αποτελέσει τη βάση για ένα Λύκειο με ουσιαστικό μορφωτικό ρόλο και όχι απλώς έναν πιο περίπλοκο εξεταστικό μηχανισμό.