Χριστίνα Κατωπόδη
Τις τελευταίες εβδομάδες η Μέση Ανατολή βρίσκεται ξανά σε μια περίοδο έντασης που έχει αρχίσει να επηρεάζει πολύ περισσότερα από τη γεωπολιτική ισορροπία της περιοχής. Μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στο κλείσιμο τμημάτων του εναέριου χώρου και στη δραστική μείωση των διεθνών πτήσεων από τα τέλη Φεβρουαρίου, οι μετακινήσεις από και προς τις χώρες του Κόλπου έχουν μετατραπεί σε μια αλυσίδα περιορισμών, ακυρώσεων και εναλλακτικών διαδρομών. Για αρκετούς όμως ανθρώπους που ζουν και εργάζονται στα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, το πρόβλημα είναι πολύ πιο σύνθετο καθώς ο επαναπατρισμός τους έχει καταστεί σχεδόν αδύνατος για έναν λόγο που σπάνια απασχολεί τα διεθνή δελτία ειδήσεων – τα κατοικίδιά τους.
Η ιστορία ήρθε στην επιφάνεια μέσα από την καταγγελία της Ελληνίδας Δανάης Κουκουλομάτη, η οποία βρίσκεται στα Εμιράτα και προσπαθεί να επιστρέψει στην Ελλάδα μαζί με τις γάτες της. Επικοινώνησα μαζί της για να καταλάβω τι ακριβώς συμβαίνει και η εικόνα που περιγράφει δεν αφορά μια μεμονωμένη δυσκολία μετακίνησης, αλλά μια κατάσταση που αρχίζει να παίρνει τα χαρακτηριστικά κοινωνικού προβλήματος. Όπως μου εξηγεί, «Είμαστε αρκετοί Έλληνες που προσπαθούμε να επιστρέψουμε στην Ελλάδα μαζί με τα κατοικίδιά μας, αλλά αυτή τη στιγμή είναι πρακτικά αδύνατο. Μετά τα γεγονότα στην περιοχή και το κλείσιμο του εναέριου χώρου από τα τέλη Φεβρουαρίου, οι πτήσεις έχουν περιοριστεί δραματικά και πραγματοποιούνται κυρίως από Emirates, Flydubai και Air Arabia. Καμία από αυτές τις εταιρείες δεν δέχεται κατοικίδια στην καμπίνα, ενώ οι περιορισμοί για μεταφορά ζώων στο cargo είναι πλέον τόσο αυστηροί που στην πράξη η μεταφορά τους είναι σχεδόν αδύνατη». Αυτό σημαίνει ότι για ανθρώπους που ζουν με σκύλους ή γάτες εδώ και χρόνια, η επιστροφή στην πατρίδα τους προϋποθέτει ουσιαστικά να εγκαταλείψουν τα ζώα τους μια επιλογή που για πολλούς απλώς δεν υπάρχει.
Το περασμένο Σάββατο η Δανάη και άλλοι Έλληνες επιχείρησαν να επιβιβαστούν σε πτήση επαναπατρισμού που οργανώθηκε από την ελληνική κυβέρνηση με την Emirates. Η προσπάθεια δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Παρότι είχαν μαζί τους πλήρη φάκελο εγγράφων -export permit από την κυβέρνηση των Εμιράτων, κτηνιατρικό έλεγχο από κρατικό κτηνίατρο και όλα τα απαραίτητα πιστοποιητικά- η επιβίβαση δεν επιτράπηκε. «Το περασμένο Σάββατο προσπαθήσαμε να επιβιβαστούμε σε πτήση επαναπατρισμού που οργανώθηκε από την ελληνική κυβέρνηση με την Emirates. Είχαμε μαζί μας όλες τις γάτες μας και πλήρη φάκελο εγγράφων: export permit από την κυβέρνηση των Εμιράτων, έλεγχο από κυβερνητικό κτηνίατρο και όλα τα απαραίτητα πιστοποιητικά. Παρ’ όλα αυτά δεν μας επιτράπηκε η επιβίβαση, γιατί η εταιρεία δεν δέχεται κατοικίδια σε αυτές τις πτήσεις».
Αυτό που καθιστά την ιστορία ακόμη πιο ανησυχητική είναι ότι η περίπτωση αυτή δεν είναι μεμονωμένη. Όπως λέει η ίδια, «υπάρχουν αρκετοί άνθρωποι εδώ που βρίσκονται στην ίδια θέση. Σε ομάδες Ελλήνων και άλλων expats προσπαθούμε καθημερινά να βρούμε λύση, αλλά οι επιλογές είναι ελάχιστες». Στις κοινότητες expats των Εμιράτων το θέμα συζητείται ήδη έντονα, ακριβώς επειδή αφορά έναν μεγάλο αριθμό ανθρώπων που προσπαθούν να φύγουν από τη χώρα σε μια περίοδο έντασης, αλλά δεν έχουν τρόπο να μεταφέρουν τα ζώα τους.
Και κάπου εδώ αρχίζει να εμφανίζεται μια ακόμη πιο σκοτεινή πλευρά αυτής της ιστορίας. Γιατί όταν χιλιάδες άνθρωποι προσπαθούν να φύγουν από μια χώρα σε μικρό χρονικό διάστημα και οι διαδικασίες μεταφοράς κατοικιδίων καθίστανται πρακτικά αδύνατες, η συνέπεια είναι σχεδόν αναπόφευκτη οπότε τα ζώα καταλήγουν να μένουν πίσω. Όπως εξηγεί η Δανάη, «στα Εμιράτα έχει αρχίσει να εμφανίζεται ένα σοβαρό κύμα εγκατάλειψης κατοικιδίων. Πολλοί άνθρωποι προσπαθούν να φύγουν από τη χώρα και δεν μπορούν να πάρουν μαζί τους τα ζώα τους. Shelters και οργανώσεις διάσωσης μιλούν ήδη για μεγάλη αύξηση εγκαταλελειμμένων ζώων».
Αν κάτι γίνεται σαφές από αυτές τις μαρτυρίες, είναι ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς μια συγκυριακή δυσκολία μεταφοράς κατοικιδίων. Είναι το αποτέλεσμα ενός συστήματος μεταφορών και κανονισμών που δεν έχει ποτέ σχεδιαστεί για να λειτουργεί σε συνθήκες κρίσης. Οι αεροπορικές εταιρείες λειτουργούν με συγκεκριμένα πρωτόκολλα και πολιτικές, οι οποίες σε περιόδους κανονικότητας έχουν λογική. Όταν όμως οι πτήσεις περιορίζονται δραματικά και η κινητικότητα των ανθρώπων γίνεται ξαφνικά ζήτημα επείγοντος επαναπατρισμού, οι ίδιοι αυτοί κανόνες μετατρέπονται σε ένα άκαμπτο πλαίσιο που δεν αφήνει καμία εναλλακτική.
Στην περίπτωση των Εμιράτων, το πρόβλημα είναι ακόμη πιο έντονο επειδή η αεροπορική αγορά συγκεντρώνεται σε ελάχιστες εταιρείες. Όταν η πλειονότητα των διαθέσιμων πτήσεων εκτελείται από εταιρείες που δεν επιτρέπουν κατοικίδια στην καμπίνα και περιορίζουν δραστικά τη μεταφορά τους στο cargo, τότε το αποτέλεσμα είναι προδιαγεγραμμένο και για τους ιδιοκτήτες ζώων η έξοδος από τη χώρα παύει να είναι πρακτικά εφικτή.
Για κάποιον που δεν έχει ζήσει ποτέ με ζώο, αυτό ίσως μοιάζει με δευτερεύον ζήτημα. Για εκατομμύρια ανθρώπους όμως σε όλο τον κόσμο, τα κατοικίδια δεν είναι ένα αντικείμενο που μεταφέρεται ή εγκαταλείπεται ανάλογα με τις συνθήκες. Είναι μέρος της οικογένειας. Είναι ζώα που έχουν μεγαλώσει μέσα σε σπίτια, που ζουν με τους ανθρώπους τους για δέκα ή δεκαπέντε χρόνια, που εξαρτώνται από αυτούς για την επιβίωσή τους. Το να ζητάς από κάποιον να εγκαταλείψει το ζώο του σε μια ξένη χώρα δεν είναι απλώς μια πρακτική δυσκολία. Είναι ένα ηθικό δίλημμα που δεν θα έπρεπε να τίθεται εξαρχής.
Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ουσιαστική πλευρά αυτής της ιστορίας. Η διεθνής κινητικότητα του 21ου αιώνα έχει δημιουργήσει εκατομμύρια expats σε όλο τον κόσμο. Αυτοί οι άνθρωποι δεν ζουν μόνοι τους. Δημιουργούν σπίτια, οικογένειες, καθημερινότητες. Και σε αυτές τις καθημερινότητες τα κατοικίδια αποτελούν συχνά αναπόσπαστο κομμάτι. Όταν ξεσπά μια κρίση, οι μηχανισμοί επαναπατρισμού σχεδιάζονται εύλογα γύρω από την ανθρώπινη μετακίνηση. Τα ζώα αντιμετωπίζονται ως φορτίο, ως τεχνικό ζήτημα μεταφοράς, ως κάτι που μπορεί να λυθεί αργότερα. Στην πραγματικότητα όμως, για τους ανθρώπους που ζουν μαζί τους, η διάκριση αυτή δεν υπάρχει. Γιατί όταν οι διαδικασίες επαναπατρισμού οργανώνονται με τέτοιο τρόπο ώστε να χωρούν οι αποσκευές και όχι τα κατικοίδια δεν πρόκειται για θεωρητική συζήτηση.
Και αυτό είναι το σημείο στο οποίο η ιστορία που μας περίγραψε η Δανάη παύει να αφορά μόνο εκείνη. Γιατί δείχνει με τον πιο καθαρό τρόπο τι συμβαίνει όταν οι κανονισμοί των μεταφορών συναντούν μια κρίση που δεν είχαν ποτέ σχεδιαστεί να αντιμετωπίσουν. Οι πτήσεις μπορεί να επιτρέπουν στους ανθρώπους να φύγουν, όμως οι περιορισμοί στις αερομεταφορές αφήνουν πίσω όσα δεν χωρούν στο πλαίσιο των κανονισμών και σε αυτή την περίπτωση είναι τα κατοικίδια.