Χριστίνα Κατωπόδη
O Τσάρλι Κερκ έπεσε νεκρός από σφαίρα σε μια κοινωνία που έχει κάνει τη σφαίρα μέρος της κουλτούρας της.
Στον θάνατο, ο πιο διχαστικός γίνεται «προβοκάτορας της σκέψης». Ο πιο ακραίος, «αιρετικός υπέρμαχος της ελευθερίας». Ο πιο σκοτεινός, «θύμα της ακροαριστερής μισαλλοδοξίας».
Σε μια εποχή που οι απόψεις ταξινομούνται σε στρατόπεδα και η ιδεολογική διαφωνία εκλαμβάνεται ως υπαρξιακή απειλή, η δημόσια ζωή γίνεται θέατρο σύγκρουσης χωρίς όρια. Στο σημείο αυτό, η βία δεν έρχεται απ’ έξω. Δεν είναι έκτροπο, αλλά αποκορύφωμα. Κάποιος πυροβολεί γιατί αισθάνεται ότι “έχει το δίκιο μαζί του”. Και αυτό το “δίκιο” δεν έχει ανάγκη να πείσει. Μόνο να επιβληθεί.
Ο Κερκ δεν ήταν αθώος. Όχι με την έννοια της νομικής, αλλά με την έννοια της ιδεολογικής συνειδητότητας. Ήξερε τι έλεγε, ήξερε πού απευθυνόταν, ήξερε τι ήθελε να προκαλέσει. Οι θέσεις του ήταν επιθετικά εχθρικές απέναντι στην ισότητα, τη φυλετική δικαιοσύνη, την έμφυλη αυτονομία, τα δικαιώματα των μεταναστών. Δεν ήταν ένας συντηρητικός. Ήταν οργανικό μέρος μιας νέας Ακροδεξιάς: φαντασιακά βίαιης, υπαρξιακά αλαζονικής, τεχνολογικά δικτυωμένης, και κυρίως ανθεκτικής στις αποτυχίες της, γιατί τρέφεται από το μίσος που προκαλεί.
Αλλά και πάλι – το αίμα δεν είναι επιχείρημα. Ο φόνος δεν είναι απόδειξη κακίας του θύματος. Είναι ένδειξη αδυναμίας του δράστη. Και κάθε φορά που κάποιος επιχειρεί να «καθαρίσει» το πολιτικό τοπίο με τη βία, τελικά το θολώνει τόσο, ώστε τα πραγματικά ζητούμενα να εξαφανίζονται μέσα σε μια βεντέτα για το ποιος πονάει πιο πολύ.
Αλλά το ερώτημα δεν είναι πού ανήκει η βία. Το ερώτημα είναι γιατί συνεχίζουμε να την ανεχόμαστε, να την ερμηνεύουμε, να την κανονικοποιούμε – με όρους «απάντησης», «αντίστασης», «ανταπόδοσης». Τι σημαίνει, άραγε, να σκοτώνεις κάποιον που μπορείς να αντικρούσεις με λέξεις; Ή, χειρότερα τι σημαίνει να τον σκοτώνεις επειδή δεν μπορείς να τον αντικρούσεις; Το πιο επικίνδυνο με τέτοιους φόνους δεν είναι το τέλος του λόγου του νεκρού. Είναι η επιβίωση του λόγου του, τώρα πια σε μορφή μαρτυρίου.
Μια κοινωνία που επιτρέπει να ανθίζει αυτός ο μηχανισμός –που ερμηνεύει τον φόνο ως πολιτική στάση ή, έστω, ως κατανοητή οργή– χάνει κάτι περισσότερο από την ψυχραιμία της. Χάνει το πολιτισμικό της θεμέλιο, την αποδοχή της διαφωνίας ως αναγκαίου κακού της ελευθερίας.
Όποιος επικροτεί τη σφαίρα, συμμετέχει στην αποσύνθεση του δημόσιου χώρου. Όποιος σωπαίνει “επειδή δεν λυπάται το θύμα”, συμβάλλει στη σταδιακή ηθική εκκαθάριση των αντιπάλων του. Και όποιος βλέπει στον φόνο έναν τρόπο “να τελειώνουμε με τους επικίνδυνους”, αργά ή γρήγορα, θα βρεθεί κι ο ίδιος στη θέση του επικίνδυνου για κάποιον άλλον.
Η δημοκρατία δεν δοκιμάζεται όταν οι εχθροί της μιλούν. Δοκιμάζεται όταν οι φίλοι της σωπαίνουν μπροστά στον φόνο. Κι όσο η πολιτική αντιπαράθεση παγιδεύεται στη λογική του «ή εμείς ή αυτοί», τόσο πιο πιθανό είναι κάποιος, κάπου, να αποφασίσει ότι ο πιο γρήγορος τρόπος να κερδίσει, είναι να μην υπάρχει ο «άλλος».
Ο φόνος του Κερκ είναι μια πράξη ηθικά αποκρουστική, πολιτικά αυτοκτονική και πολιτισμικά οπισθοδρομική. Είναι ήττα. Και αν δεν αντιμετωπιστεί ως τέτοια – από όλους, όχι μόνο από τους αντιπάλους του – τότε σημαίνει πως έχουμε ξεχάσει πώς γίνεται να διαφωνεί κανείς χωρίς να εκτελεί. Κι αυτό δεν είναι προοδευτισμός. Είναι βαρβαρότητα.