Γλώσσα και Βιωσιμότητα: επένδυση πολιτισμού, γνώσης και εθνικής ανθεκτικότητας
Άρθρο της Προέδρου Πανελλήνιου Αυτοδιοικητικού Δικτύου “SDG 17 GRECCE” και Δημοτικής Συμβούλου Δήμου Λυκόβρυσης – Πεύκης, Μαρίνας Σταυράκη
Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 9 Φεβρουαρίου, δεν αποτελεί μόνο μια επετειακή αναφορά στη μακραίωνη ιστορική διαδρομή της ελληνικής· αποτελεί, κυρίως, μια ευκαιρία ουσιαστικού αναστοχασμού για τον ρόλο της γλώσσας ως φορέα πολιτισμού, παιδείας, δημοκρατίας και κοινωνικής συνοχής. Σε μια εποχή ταχύτατων μεταβολών, ψηφιακού μετασχηματισμού και παγκοσμιοποιημένης επικοινωνίας, η ελληνική γλώσσα καλείται να λειτουργήσει όχι ως μνημείο του παρελθόντος, αλλά ως ζωντανό εργαλείο δημιουργίας, καινοτομίας και βιώσιμης ανάπτυξης.
Η πραγματική τιμή προς τη γλώσσα δεν μπορεί να περιορίζεται σε έναν επετειακό εορτασμό συμβολικού χαρακτήρα, δεν αποτυπώνεται σε τελετουργικές αναφορές ούτε σε ρητορικές εξιδανικεύσεις του παρελθόντος, αλλά στη διαμόρφωση συνεκτικών πολιτικών που διασφαλίζουν τη ζωντανή παρουσία της στον δημόσιο λόγο, στην εκπαίδευση, στον πολιτισμό και στη βιώσιμη ανάπτυξη. Η ελληνική γλώσσα αποτελεί εργαλείο σκέψης, φορέα αξιών και βασικό πυλώνα δημοκρατικής συμμετοχής· συνεπώς, η ενίσχυσή της συνιστά ευθύνη θεσμών και κοινωνίας.
Στη σύγχρονη εποχή της ταχύτητας της πληροφορίας και της κυριαρχίας των ψηφιακών μέσων, η ποιότητα της επικοινωνίας μεταβάλλεται ριζικά. Η απλοποίηση του λόγου, η επιφανειακή δημόσια συζήτηση και η αποδυνάμωση της κριτικής σκέψης δεν αποτελούν μόνο γλωσσικά φαινόμενα· επηρεάζουν τη δημοκρατία, τη συμμετοχή και την κοινωνική συνοχή. Η γλώσσα δεν είναι ουδέτερο μέσο· είναι ο τρόπος με τον οποίο οι πολίτες αντιλαμβάνονται την πραγματικότητα, διαμορφώνουν άποψη και συνδιαμορφώνουν το συλλογικό μέλλον.
Στο πλαίσιο των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης του ΟΗΕ, και ιδιαίτερα του Στόχου 4 για την Ποιοτική Εκπαίδευση, η γλωσσική παιδεία αποτελεί θεμέλιο ισότιμης πρόσβασης στη γνώση και ενεργούς συμμετοχής στον δημόσιο διάλογο. Χωρίς ισχυρές γλωσσικές δεξιότητες δεν μπορεί να υπάρξει ουσιαστική εκπαίδευση, κοινωνική κινητικότητα ή βιώσιμη ανάπτυξη. Η γλώσσα είναι το μέσο με το οποίο μεταδίδεται η γνώση, καλλιεργείται η δημοκρατική κουλτούρα και ενισχύεται η πολιτιστική πολυμορφία.
Η τοπική αυτοδιοίκηση καλείται να αναλάβει ενεργότερο και πιο στρατηγικό ρόλο. Οι δήμοι και οι περιφέρειες μπορούν να μετατρέψουν τη γλώσσα σε ζωντανή κοινωνική εμπειρία, μέσα από τη δημιουργία χώρων διαλόγου, πολιτισμού και συμμετοχής. Δημόσιες βιβλιοθήκες που λειτουργούν ως κοινοτικοί κόμβοι μάθησης, δράσεις δημόσιου λόγου, προγράμματα πολιτιστικής μνήμης και πρωτοβουλίες που ενισχύουν τη γλωσσική συμμετοχή όλων των πολιτών αποτελούν βασικές προϋποθέσεις για ζωντανές και δημοκρατικές τοπικές κοινωνίες.
Παράλληλα, η εκπαιδευτική κοινότητα οφείλει να επαναπροσδιορίσει τη διδασκαλία της γλώσσας ως δυναμικό και διαθεματικό πεδίο μάθησης. Η γλώσσα δεν μπορεί να περιορίζεται σε εξεταστικές διαδικασίες ή απομνημόνευση κανόνων. Χρειάζεται να συνδεθεί με την τεχνολογία, την επιστήμη, την τέχνη και τις σύγχρονες κοινωνικές προκλήσεις. Η ανάπτυξη επιχειρηματολογίας, ψηφιακού γραμματισμού και δημοκρατικού διαλόγου μέσα στο σχολείο αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη διαμόρφωση ενεργών πολιτών με κριτική σκέψη.
Σε αυτό το πλαίσιο, το δίκτυο SDG17 Greece, στο πνεύμα των συνεργειών που αναδεικνύει ο Στόχος 17 των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, προτείνει ένα σύνολο στοχευμένων δράσεων που συνδέουν τη γλώσσα με την ποιοτική εκπαίδευση, τον πολιτισμό και τη βιώσιμη ανάπτυξη. Οι προτεινόμενες πρωτοβουλίες του δικτύου περιλαμβάνουν:
- Δημιουργία τοπικών εργαστηρίων δημόσιου λόγου και δημιουργικής γραφής σε συνεργασία με δήμους, σχολεία και πολιτιστικούς φορείς.
- Υποστήριξη του ψηφιακού μετασχηματισμού δημόσιων βιβλιοθηκών ώστε να λειτουργούν ως σύγχρονοι κόμβοι γλωσσικής παιδείας και δια βίου μάθησης.
- Ανάπτυξη εκπαιδευτικών προγραμμάτων φιλαναγνωσίας και κριτικής σκέψης με τη συμμετοχή μαθητών, εκπαιδευτικών και τοπικών κοινωνιών.
- Δράσεις ψηφιακού γραμματισμού και υπεύθυνης χρήσης της γλώσσας στον ψηφιακό χώρο, με στόχο την ενίσχυση του ποιοτικού δημόσιου λόγου.
- Διαγενεακά προγράμματα πολιτιστικής μνήμης και τοπικής ιστορίας που ενισχύουν τη συλλογική ταυτότητα και τον σεβασμό στην πολιτιστική κληρονομιά.
- Πρωτοβουλίες γλωσσικής ένταξης και ενδυνάμωσης ευάλωτων κοινωνικών ομάδων, προωθώντας τη συμπερίληψη και την κοινωνική συνοχή.
- Συνεργατικά προγράμματα μεταξύ εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, τοπικής αυτοδιοίκησης και κοινωνίας των πολιτών για τη σύνδεση της γλώσσας με τη βιώσιμη ανάπτυξη.
Η ελληνική γλώσσα δεν απειλείται από την εξέλιξη — απειλείται από την απουσία στρατηγικού σχεδιασμού. Αν θέλουμε μια κοινωνία βιώσιμη, δημοκρατική και δημιουργική, οφείλουμε να επενδύσουμε στη γλωσσική παιδεία ως πυλώνα πολιτιστικής και κοινωνικής ανάπτυξης. Η ποιότητα του λόγου αντανακλά την ποιότητα της δημοκρατίας και των θεσμών μας.
Η Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας δεν πρέπει να αποτελεί απλώς μια στιγμή συγκίνησης, αλλά ένα σημείο εκκίνησης για πολιτικές αποφάσεις, συνεργασίες και ουσιαστική δράση. Η διατήρηση και η εξέλιξη της γλώσσας δεν είναι υπόθεση μόνο της εκπαίδευσης ή του πολιτισμού· είναι συλλογικό στοίχημα για το μέλλον μιας κοινωνίας που επιδιώκει να παραμείνει ανοιχτή, δημοκρατική και βιώσιμη.