Σε δημόσια διαβούλευση τέθηκε ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, με τον οποίο εισάγονται σημαντικές αλλαγές στον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών, καταργείται ο δεύτερος γύρος των αυτοδιοικητικών εκλογών και θεσπίζεται η δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα.
Το σχέδιο νόμου, που αναρτήθηκε από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο, αποτελείται από 761 άρθρα και ενσωματώνει σχεδόν 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία δήμων και περιφερειών. Στόχος είναι η συγκέντρωση του θεσμικού πλαισίου σε έναν ενιαίο Κώδικα, ώστε να περιοριστεί η πολυνομία και να ενισχυθεί η ασφάλεια δικαίου στην Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Πώς θα εκλέγονται δήμαρχοι και περιφερειάρχες
Η βασική αλλαγή αφορά την κατάργηση του δεύτερου γύρου από τις αυτοδιοικητικές εκλογές του 2028. Οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν και δεύτερο συνδυασμό, μέσω της λεγόμενης «Εναλλακτικής Ψήφου».
Σε κάθε ψηφοδέλτιο θα αναγράφονται, κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου ή περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων συμβούλων. Κάτω από αυτά θα υπάρχει η ένδειξη «Εναλλακτική Ψήφος», με τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και των επικεφαλής τους.
Δήμαρχος ή περιφερειάρχης θα εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που θα πλειοψηφεί με ποσοστό άνω του 42%. Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί αυτό το όριο, τότε θα ενεργοποιείται δεύτερο στάδιο προσμέτρησης από το αρμόδιο δικαστήριο.
Σε αυτή τη διαδικασία, οι δύο πρώτοι συνδυασμοί θα προκρίνονται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης και στις ψήφους τους θα προστίθενται οι εναλλακτικές ψήφοι που έχουν λάβει από τα ψηφοδέλτια των συνδυασμών που αποκλείστηκαν. Επιτυχών θα ανακηρύσσεται ο συνδυασμός που θα συγκεντρώνει την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.
Η θητεία των δημοτικών και περιφερειακών αρχών παραμένει πενταετής, ενώ οι εκλογές θα διεξάγονται κάθε φορά την τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Ηλεκτρονική ψηφοφορία και δημοτικά δημοψηφίσματα
Ο νέος Κώδικας εισάγει τη δυνατότητα προαιρετικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας σε ειδικά εκλογικά κέντρα, με την παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου. Παράλληλα, θεσμοθετείται η διεξαγωγή συμβουλευτικού δημοτικού δημοψηφίσματος μέσω ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, με θεσμικές εγγυήσεις για τη διαδικασία.
Στο ίδιο πλαίσιο, προβλέπονται ρυθμίσεις για την αναβάθμιση των συμβουλίων νέων, με σαφείς κανόνες για την εκλογή τους και ηλεκτρονική διαδικασία ψηφοφορίας.
Νέο πλαίσιο αρμοδιοτήτων και οικονομικής διαχείρισης
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης οργανώνεται σε έξι βιβλία, τα οποία καλύπτουν τη συγκρότηση της Αυτοδιοίκησης, το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, την καταστατική θέση των αιρετών, τις αρμοδιότητες δήμων και περιφερειών, την οικονομική διαχείριση και την εποπτεία των ΟΤΑ.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην καταγραφή και συστηματοποίηση των αρμοδιοτήτων των δήμων και των περιφερειών, στο πλαίσιο της πολυεπίπεδης διακυβέρνησης. Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αποσαφηνιστεί η κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ κεντρικού κράτους, δήμων και περιφερειών, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις, κενά και καθυστερήσεις.
Στο πεδίο της οικονομικής διαχείρισης, προβλέπονται αλλαγές που αποσκοπούν στη διευκόλυνση της λειτουργίας δήμων και περιφερειών. Παράλληλα, το πλαίσιο εποπτείας προσαρμόζεται στη συνταγματική επιταγή για έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ.
Λιβάνιος: Νέα σελίδα στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος δήλωσε ότι ο νέος Κώδικας αποτελεί αποτέλεσμα 1,5 χρόνου συστηματικής δουλειάς και συνεργασίας στελεχών του υπουργείου Εσωτερικών, της Αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού, αιρετών και λειτουργών της δημόσιας διοίκησης.
Όπως ανέφερε, πρόκειται για τον πρώτο ενιαίο Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα αποτελέσει «πολύτιμο εργαλείο και πυξίδα» για μια νέα σελίδα στην ιστορία της Αυτοδιοίκησης.
Ο Κώδικας είναι αναρτημένος στον διαδικτυακό τόπο της Ανοιχτής Διακυβέρνησης για σχόλια και παρατηρήσεις έως τις 4 Ιουνίου 2026, ενώ αναμένεται να κατατεθεί προς ψήφιση στη Βουλή εντός του Ιουνίου.