Η ένταση ανάμεσα στις ΗΠΑ και το Ιράν εισέρχεται σε νέα, εξαιρετικά επικίνδυνη φάση, μετά την ανακοίνωση της Ουάσιγκτον ότι από το απόγευμα θα προχωρήσει στην επιβολή αποκλεισμού των ιρανικών λιμανιών. Η απόφαση έρχεται αμέσως μετά την αποτυχία των απευθείας συνομιλιών στο Πακιστάν, με τις δύο πλευρές να αλληλοκατηγορούνται για το αδιέξοδο.
Η εξέλιξη αυτή εντείνει τους φόβους για νέα πολεμική ανάφλεξη στη Μέση Ανατολή, σε έναν πόλεμο που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου με την επίθεση των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας και έχει ήδη προκαλέσει χιλιάδες θανάτους, κυρίως στο Ιράν και στον Λίβανο, ενώ παράλληλα αυξάνει την πίεση στην παγκόσμια οικονομία.
Τι προβλέπει ο αμερικανικός αποκλεισμός
Οι αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις ανακοίνωσαν ότι από τις 17:00 ώρα Ελλάδας θα τεθεί σε εφαρμογή αποκλεισμός “εναντίον πλοίων όλων των εθνικοτήτων που εισέρχονται ή αναχωρούν από ιρανικά λιμάνια και παράκτιες περιοχές”, περιλαμβανομένων όλων των λιμανιών στον Αραβικό Κόλπο και στον κόλπο του Ομάν.
Ταυτόχρονα, διευκρίνισαν ότι θα επιτρέπεται η διέλευση πλοίων που δεν έχουν προορισμό ή αφετηρία το Ιράν μέσω των στενών του Χορμούζ, θαλάσσιου περάσματος κρίσιμης σημασίας για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό.
Η ανακοίνωση προκάλεσε άμεση αναταραχή στις αγορές, με τις τιμές του πετρελαίου να καταγράφουν άνοδο 8% στις πρώτες συναλλαγές στην Ασία, επιστρέφοντας πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι.
Τραμπ και Τεχεράνη ρίχνουν ο ένας στον άλλο την ευθύνη
Ο Ντόναλντ Τραμπ υποστήριξε ότι οι διαπραγματεύσεις στην Ισλαμαμπάντ, που διήρκεσαν πάνω από 20 ώρες, ξεκίνησαν θετικά και ότι υπήρχε πεδίο συμφωνίας στα περισσότερα ζητήματα. Ωστόσο, απέδωσε το ναυάγιο στην άρνηση του Ιράν να δεσμευτεί οριστικά ότι δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό οπλοστάσιο, κάτι που η Τεχεράνη αρνείται διαχρονικά ότι επιδιώκει.
Από την ιρανική πλευρά, ο υπουργός Εξωτερικών Αμπάς Αραγτσί υποστήριξε ότι οι δύο χώρες έφτασαν “δυο δάχτυλα” πριν από συμφωνία, αποδίδοντας την αποτυχία στον “μαξιμαλισμό” της αμερικανικής πλευράς.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ Εσμαΐλ Μπαγαεΐ έκανε λόγο για κλίμα βαθιάς καχυποψίας και δυσπιστίας, σημειώνοντας ότι ήταν εξαρχής δύσκολο να υπάρξει συμφωνία μέσα σε μία μόνο συνάντηση.
Ο Τραμπ ανέφερε ακόμη ότι οι ΗΠΑ θα ξεκινήσουν διαδικασία αποκλεισμού όλων των πλοίων που επιχειρούν να εισέλθουν ή να εξέλθουν από τα στενά του Χορμούζ, χωρίς πάντως να δώσει επιχειρησιακές λεπτομέρειες. Παράλληλα, δήλωσε ότι η Βρετανία και “μερικές άλλες χώρες” θα συνδράμουν στέλνοντας ναρκαλιευτικά.
Οι απειλές του Ιράν και η αβεβαιότητα για την εκεχειρία
Η Τεχεράνη απάντησε σε ιδιαίτερα υψηλούς τόνους. Ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου Μοχαμάντ Μπαγέρ Γαλιμπάφ διεμήνυσε ότι το Ιράν “δεν θα υποχωρήσει μπροστά σε καμιά απειλή”, ενώ οι Φρουροί της Επανάστασης απείλησαν να παγιδεύσουν τους αντιπάλους τους σε “θανάσιμη δίνη”.
Παράλληλα, επανέλαβαν ότι η Ισλαμική Δημοκρατία διατηρεί “πλήρη έλεγχο” της ναυσιπλοΐας στα στενά του Χορμούζ, όπου σκοπεύει πλέον να επιβάλει διόδια. Σύμφωνα με το ιρανικό πρακτορείο FARS, δύο δεξαμενόπλοια με σημαία Πακιστάν που κατευθύνονταν στην περιοχή έκαναν αναστροφή, ενώ εκατοντάδες ακόμη παραμένουν εγκλωβισμένα.
Το Πακιστάν, που φιλοξένησε τις συνομιλίες, κάλεσε τις δύο πλευρές να τηρήσουν την ανακωχή δύο εβδομάδων που είχε συμφωνηθεί την περασμένη Τετάρτη. Ωστόσο, μέχρι στιγμής ούτε η Ουάσιγκτον ούτε η Τεχεράνη έχουν ξεκαθαρίσει αν θεωρούν ότι η κατάπαυση του πυρός θα παραμείνει σε ισχύ έως τις 22 Απριλίου, όπως προέβλεπε η συμφωνία.
Επιφυλάξεις για την αποτελεσματικότητα του αποκλεισμού
Αναλυτές εκτιμούν ότι ένας τέτοιος αποκλεισμός δύσκολα θα οδηγήσει το Ιράν σε υποχώρηση. Ο ερευνητής του INSS του Τελ Αβίβ, Ντάνι Κιτρίνοβιτς, σημείωσε ότι υπάρχουν ελάχιστοι λόγοι να πιστεύει κανείς πως ένα τέτοιο μέτρο θα ανάγκαζε την Τεχεράνη να συνθηκολογήσει.
Όπως τόνισε, η μέχρι τώρα ανθεκτικότητα του Ιράν δείχνει μάλλον το αντίθετο, ενώ η εφαρμογή ενός τόσο εκτεταμένου σχεδίου θα απαιτούσε μαζική και παρατεταμένη ανάπτυξη ναυτικών δυνάμεων.
Ο πόλεμος συνεχίζεται στον Λίβανο
Την ίδια ώρα, το δεύτερο μεγάλο μέτωπο της κρίσης, ο Λίβανος, παραμένει ενεργό. Παρότι οι αντιπροσωπείες ΗΠΑ και Ιράν αποχώρησαν από το Πακιστάν χωρίς συμφωνία, δεν απέκλεισαν νέα προσπάθεια επανέναρξης του διαλόγου.
Ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς δήλωσε πριν αναχωρήσει για τις ΗΠΑ ότι η Ουάσιγκτον υπέβαλε την τελική και καλύτερη δυνατή πρότασή της και πλέον μένει να φανεί αν η Τεχεράνη θα αποδεχθεί τους όρους.
Σε ό,τι αφορά τον Λίβανο, έχουν προγραμματιστεί για αύριο, Τρίτη, συνομιλίες ανάμεσα σε αντιπροσωπείες της Βηρυτού και της Ουάσιγκτον στο Στέιτ Ντιπάρτμεντ, εξέλιξη που φέρεται να εγκρίθηκε από το Ισραήλ υπό πίεση της κυβέρνησης Τραμπ.
Στο πεδίο, όμως, οι εχθροπραξίες δεν έχουν σταματήσει. Τουλάχιστον έξι άνθρωποι σκοτώθηκαν σε ισραηλινούς βομβαρδισμούς στον νότιο Λίβανο, σύμφωνα με το υπουργείο Υγείας στη Βηρυτό, ανάμεσά τους και μέλος διασωστικής ομάδας της λιβανικής Ερυθράς Ημισελήνου.
Το Ισραήλ υποστηρίζει ότι η κατάπαυση του πυρός ΗΠΑ-Ιράν δεν κάλυπτε τον Λίβανο, παρά τις αντίθετες αναφορές του πακιστανού πρωθυπουργού Σαμπάζ Σαρίφ. Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε μάλιστα ότι “ο πόλεμος συνεχίζεται” εντός της ζώνης ασφαλείας στον Λίβανο, κατά την πρώτη του επίσκεψη στο νότιο τμήμα της χώρας από την έναρξη των συγκρούσεων με τη Χεζμπολά.
Από την πλευρά της Βηρυτού, ο πρωθυπουργός Ναουάφ Σαλάμ ανέφερε ότι ο Λίβανος εργάζεται μέσω διαπραγματεύσεων για να διασφαλίσει την πλήρη αποχώρηση των ισραηλινών στρατευμάτων από το έδαφός του.