Μια νέα σειρά τριών άρθρων που δημοσιεύθηκε στο κορυφαίο ιατρικό περιοδικό The Lancet κρούει τον κώδωνα του κινδύνου για τη ραγδαία αύξηση της κατανάλωσης υπερεπεξεργασμένων τροφίμων (UPF) παγκοσμίως. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα UPF εκτοπίζουν παραδοσιακές διατροφικές επιλογές, υποβαθμίζουν την ποιότητα της διατροφής και συνδέονται με αυξανόμενο κίνδυνο εμφάνισης σοβαρών χρόνιων ασθενειών.
Τι είναι τα UPF
Ως υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα ορίζονται τα βιομηχανικά παραγόμενα προϊόντα με ελάχιστη ή καθόλου φυσική πρώτη ύλη. Περιλαμβάνουν συστατικά όπως:
-
υδρογονωμένα έλαια,
-
τεχνητά γλυκαντικά,
-
χρωστικές,
-
γαλακτωματοποιητές και άλλα πρόσθετα τροφίμων.
Πρόκειται για τρόφιμα σχεδιασμένα να έχουν χαμηλό κόστος, μεγάλη διάρκεια ζωής και έντονη γευστική ελκυστικότητα.
Ραγδαία αύξηση κατανάλωσης σε παγκόσμια κλίμακα
Τα στοιχεία του The Lancet δείχνουν σημαντική αύξηση των UPF τα τελευταία 30–40 χρόνια:
-
Ισπανία: από 11% σε 32%
-
Κίνα: από 4% σε 10%
-
Μεξικό & Βραζιλία: από 10% σε 23%
-
ΗΠΑ & Ηνωμένο Βασίλειο: πλέον πάνω από 50%
Η άνοδος θεωρείται πλέον παγκόσμιο φαινόμενο, με τάση περαιτέρω αύξησης.
Σύνδεση με χρόνιες νόσους και πρόωρη θνησιμότητα
Το πρώτο άρθρο της σειράς παρουσιάζει δεδομένα από 104 μακροχρόνιες μελέτες, εκ των οποίων οι 92 αναδεικνύουν αυξημένο κίνδυνο νόσων που σχετίζονται με αυξημένη κατανάλωση UPF.
Μετα-αναλύσεις δείχνουν ισχυρές συσχετίσεις με:
-
παχυσαρκία
-
διαβήτη τύπου 2
-
καρδιαγγειακά νοσήματα
-
κατάθλιψη
-
πρόωρη θνησιμότητα
Παράλληλα, σημειώνεται ότι τα UPF οδηγούν σε υπερκατανάλωση τροφής, υψηλή πρόσληψη ζάχαρης και ανθυγιεινών λιπαρών, χαμηλή πρόσληψη φυτικών ινών και αυξημένη έκθεση σε βιομηχανικά πρόσθετα.
Προτάσεις πολιτικής και υγειονομικών ρυθμίσεων
Το δεύτερο άρθρο ζητά στοχευμένες πολιτικές παρεμβάσεις με στόχο τη μείωση παραγωγής, προώθησης και κατανάλωσης UPF. Μεταξύ των προτάσεων:
-
περιορισμός μάρκετινγκ προς παιδιά,
-
απαγόρευση UPF σε σχολεία και νοσοκομεία,
-
ρυθμίσεις στη διάθεση των προϊόντων στα σούπερ μάρκετ.
Ως καλό παράδειγμα αναφέρεται η Βραζιλία, όπου το εθνικό σχολικό πρόγραμμα σίτισης έχει ήδη εξαλείψει την πλειονότητα των UPF και στοχεύει σε 90% φρέσκο ή ελάχιστα επεξεργασμένο τρόφιμο έως το 2026.
«Δεν φταίει ο καταναλωτής — αλλά το σύστημα»
Το τρίτο άρθρο υπογραμμίζει ότι η αύξηση των UPF δεν οφείλεται αποκλειστικά σε ατομικές επιλογές, αλλά κυρίως:
-
στις στρατηγικές των πολυεθνικών εταιρειών,
-
στα χαμηλού κόστους συστατικά και μαζική παραγωγή,
-
στο επιθετικό μάρκετινγκ,
-
και στις πολιτικές πιέσεις που περιορίζουν ρυθμιστικές παρεμβάσεις.
Με ετήσιες πωλήσεις 1,9 τρισ. δολαρίων, ο τομέας των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων θεωρείται πλέον ένας από τους πιο ισχυρούς και κερδοφόρους της βιομηχανίας τροφίμων.