Του Αντώνη Κατωπόδη
Πλήθος φημών και σεναρίων βλέπουν το φως της δημοσιότητας για τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης, τα οποία θα αντιμετωπίσουν το αμέσως προσεχές διάστημα χιλιάδες ασφαλισμένοι.
Παράγοντες της κοινωνικής ασφάλισης υπογραμμίζουν την ανάγκη για ψυχραιμία και εξηγούν ότι το παραμικρό λάθος, είναι πιθανό να έχει ολέθριες επιπτώσεις στο ύψος της σύνταξης.
Σημειώνουν μάλιστα ότι υπάρχουν μεγάλες αλήθειες, αλλά και μύθοι σχετικά με το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας και τις ισορροπίες που θα διαμορφωθούν τα επόμενα χρόνια.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι πολλοί από τους κρίσιμους δείκτες βρίσκονται στο όριο και τα πάντα μπορούν να ανατραπούν από τη μια στιγμή στην άλλη.
Στην παρούσα φάση το μόνο βέβαιο είναι ότι υπάρχουν ακόμη κάποια μικρά «παράθυρα» για να φύγουν πριν από την ηλικία των 62 ετών, όσοι έχουν ασφαλιστεί έως τις 31/12/1993.
Δεν ισχύει όμως το ίδιο για τους ασφαλισμένους μετά την 1/1/1993, όπου τα όρια είναι σαφή και δεν υπάρχει η οποιαδήποτε παρερμηνεία για την εφαρμογή τους.
Για τη συγκεκριμένη κατηγορία ασφαλισμένων τα όρια αναφορικά με τη συνταξιοδότηση είναι τα εξής:
-62 έτη με 40 χρόνια με δυνατότητα εξαγοράς έως 7 ετών στρατιωτικής θητείας, σπουδών ή παιδιών.
-67 έτη χωρίς 40ετία.
– επιλογή της μειωμένης σύνταξης στα 62, αλλά χωρίς πρόβλεψη «παράθυρου» για πρόωρη έξοδο πριν από αυτή την ηλικία.
Βασικοί δείκτες
Σύμφωνα με εργατολόγους, τρεις είναι οι βασικοί δημογραφικοί δείκτες που θα κρίνουν το μέλλον του συνταξιοδοτικού, με πρώτο τον δείκτη εξάρτησης ηλικιωμένων, δηλαδή το ποσοστό του πληθυσμού άνω των 65, σε σχέση με τους οικονομικά ενεργούς.
Ο δεύτερος δείκτης είναι της γήρανσης, που αποτυπώνει τη σχέση ηλικιωμένων και νέων και ο τρίτος της γονιμότητας, που ενώ βελτιώθηκε ελαφρώς, παραμένει στο χαμηλό επίπεδο του 1,5 παιδιού ανά γυναίκα.
Η εξέλιξη του προσδόκιμου ζωής αποτελεί κομβικό παράγοντα, καθώς από το 2010 έως το 2015 αυξήθηκε κατά περίπου ένα έτος, ενώ από το 2015 έως το 2020 παρέμεινε στάσιμο – κυρίως λόγω της πανδημίας.
Δημογραφικό
Με βάση αυτά τα δεδομένα, ας δούμε τις αλήθειες και τους μύθους σχετικά με τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης καθώς οργιάζουν οι φήμες για ανατροπές από το 2027.
Η πρώτη μεγάλη αλήθεια έχει σχέση με το δημογραφικό, το οποίο έχει εξελιχθεί σε μείζον εθνικό πρόβλημα, καθώς η Ελλάδα γερνάει και θα πρέπει να γίνει κάτι άμεσα για να αλλάξουν τα δεδομένα.
Σύμφωνα με το Ινστιτούτο Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), σήμερα στην Ελλάδα σχεδόν το 23% των κατοίκων είναι άνω των 65 ετών.
Επίσης τα στοιχεία δείχνουν ότι το 2023 οι πολίτες άνω των 65 ήταν σχεδόν 1 εκατ. περισσότεροι από τα παιδιά 0–14 ετών, γεγονός που επιβεβαιώνει το μέγεθος του προβλήματος.
Από τα στοιχεία της Eurostat, προκύπτει ότι ο πληθυσμός της Ελλάδας θα μειωθεί από 10,44 εκατ. το 2022 σε 7,78 εκατ. το 2070.
Ειδικότερα:
-Ο δείκτης εξάρτησης ηλικιωμένων (λόγος πληθυσμού 65+ προς 20–64) αυξάνεται από 39 το 2022 σε 74,4 το 2050 και στη συνέχεια μειώνεται στο 66 το 2070.
-Το προσδόκιμο ζωής για τους άνδρες αυξάνεται από 78,8 έτη το 2022 στα 86,5 έτη το 2070, ενώ για τις γυναίκες από 84,2 στα 90,4 έτη.
Όπως γίνεται αντιληπτό, πρόκειται για εφιαλτικά στοιχεία, τα οποία καθιστούν σαφές ότι απαιτούνται άμεσες πρωτοβουλίες, προκειμένου το ασφαλιστικό να μην «πνίξει» τη χώρα.
Νόμος Κατρούγκαλου
Η δεύτερη μεγάλη αλήθεια, έχει σχέση με τη διάταξη του νόμου Κατρούγκαλου, που ορίζει ότι από την 1/1/2024 τα όρια ηλικίας θα ανακαθορίζονται ανά τριετία, με βάση πάντα το προσδόκιμο ζωής.
Με βάση τα υπάρχοντα στοιχεία από το 2010 έως το 2015 υπήρξε αύξηση του προσδόκιμου ζωής -περίπου από 7 έως 12 μήνες-, κάτι όμως που δεν επιβεβαιώθηκε και την περίοδο 2015-2020.
Οι ειδικοί μάλιστα τονίζουν ότι τα τελευταία χρόνια, το προσδόκιμο ζωής έχει υποχωρήσει, γεγονός που όπως εξηγούν έχει δώσει μεγάλες ανάσες στο ασφαλιστικό σύστημα της χώρας.
Η δέσμευση
Η τρίτη μεγάλη αλήθεια έχει σχέση με την κυβερνητική δέσμευση ότι τα όρια ηλικίας θα είναι σταθερά έως το τέλος του 2027 και ότι έως
Σύμφωνα με την υφιστάμενη νομοθεσία, από το 2027 και μετά τα όρια συνταξιοδότησης θα επαναπροσδιορίζονται κάθε τρία χρόνια, με βάση το προσδόκιμο ζωής των ασφαλισμένων.
Το θέμα της αύξησης των ορίων ηλικίας στη χώρα μας θα τεθεί στο τραπέζι με βάση τη μελέτη της Αναλογιστικής Αρχής, η οποία εκπονείται κάθε τρία χρόνια.
Σε αυτή θα αποτυπώνεται – όπως δείχνουν τα μέχρι τώρα στοιχεία-, η αύξηση του προσδόκιμου ζωής, γεγονός που αφήνει ανοιχτό «παράθυρο» για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης.
Επίσης, τα αρμόδια στελέχη του υπουργείου Εργασίας έχουν ήδη διαβεβαιώσει ότι η αύξηση των ορίων θα είναι σταδιακή (3-4 μήνες κατ’ έτος) ώστε να μην επιβαρυνθούν άμεσα οι ασφαλισμένοι.
Ενδεικτική είναι πρόσφατη μελέτη της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, η οποία περιγράφεται και στην αντίστοιχη έκθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η έκθεση αναφέρει για τη χώρα μας το ενδεχόμενο η θεσμοθετημένη ηλικία συνταξιοδότησης να αυξηθεί στα 67,5 έτη από τα 62 έτη που είναι σήμερα – με 40 έτη ασφάλισης.
Το μοντέλο που φαίνεται πιθανό για την Ελλάδα, όπως αναφέρει ο ΟΟΣΑ, είναι η αναλογία 1 προς 1, δηλαδή για κάθε 1 έτος που θα αυξάνεται το προσδόκιμο θα αυξάνονται κατά 1 έτος και τα όρια ηλικίας.
Ειδικότερα:
-με το 1 προς 2/3 τα όρια ηλικίας θα αυξηθούν κατά 8 μήνες για κάθε 12 μήνες αύξησης στο προσδόκιμο ζωής και,
-με το 1 προς 1/3 η αύξηση των ορίων θα είναι ηπιότερη με 4 μήνες για κάθε 1 έτος που θα αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής.
Η άλλη όψη
Αυτή βέβαια είναι η μια όψη του νομίσματος, καθώς η άλλη έχει σχέση με τα νέα δεδομένα που διαμορφώνονται στη χώρα μας τόσο σε πολιτικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι βρισκόμαστε σε μια εποχή, όπου τα έσοδα του ΕΦΚΑ «φουσκώνουν», λόγω της αύξησης των μισθών και της μείωσης της ανεργίας.
Με βάση τις προβολές που έχουν γίνει έως τώρα, η αναλογία ανάμεσα σε εργαζόμενους και συνταξιούχους, διατηρείται έστω και με μεγάλη δυσκολία στο 1,7 – 1,65 προς 1.
Πρακτικά μπορεί να μην επιτυγχάνεται το όριο του 2 προς 1 αλλά ακόμα και έτσι, εκτιμάται ότι μπορεί να επιτευχθεί ανάλογη ισορροπία στο ασφαλιστικό σύστημα.
Ακόμη ένα κρίσιμο στοιχείο είναι και η απασχόληση στις μεγαλύτερες ηλικίες, που αποτυπώνεται στον μεγάλο αριθμό εργαζόμενων- συνταξιούχων και αντισταθμίζει τη γήρανση του πληθυσμού.
Σύμφωνα με το προσχέδιο του προϋπολογισμού για το 2026, προβλέπεται ιδιαίτερα θετικό αποτέλεσμα για τα έσοδα του e-ΕΦΚΑ από εισφορές.
Για το τρέχον έτος υπολογίζεται ότι συνολικά στους Οργανισμούς Κοινωνικής Ασφάλισης θα καταγραφεί πλεόνασμα υψηλότερο κατά 1,088 δισ. ευρώ σε σχέση με το αρχικό σενάριο.
Αυτό σημαίνει πως το τελικό πλεόνασμα θα ανέλθει στα 2,087 δισ. ευρώ, κυρίως λόγω της αύξησης των εσόδων από εισφορές.
Ορόσημο το 2030
Τα δεδομένα αυτά καθιστούν σαφές, ότι είναι μύθος η αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης έως το 2030, το οποίο εξελίσσεται σε ορόσημο για το ασφαλιστικό σύστημα.
Στο πλαίσιο αυτό, η μνημονιακή διάταξη για αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης επρόκειτο βάσει του νόμου Κατρούγκαλου να τεθεί σε εφαρμογή από την 1/1/2027 δεν πρόκειται να προχωρήσει.
Οι λόγοι
Όσον αφορά στους λόγους που υποχρεώνουν την κυβέρνηση σε μια τέτοια απόφαση – καθώς το ασφαλιστικό σύστημα κινδυνεύει- είναι κυρίως πολιτικοί.
Το γεγονός ότι τα έσοδα του ΕΦΚΑ «φουσκώνουν» αποτελεί ένα καλό αφήγημα, αλλά η αλήθεια είναι πως εάν δεν υπήρχαν εκλογές το 2027 τα δεδομένα ίσως ήταν διαφορετικά.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε, ότι η Ν.Δ. προσπαθεί να ανακάμψει και μια αύξηση των ορίων ηλικίας συνταξιοδότησης θα είχε δραματικές επιπτώσεις στη σχέση της με την κοινωνία.
Οι συνέπειες μιας τέτοιας απόφασης, θα ήταν άκρως αρνητικές, κάτι που θα οδηγούσε σε «έκρηξη» του αριθμού των αιτήσεων για σύνταξη μέσα στην επόμενη τριετία.
Κατά συνέπεια, η κυβέρνηση σταθμίζει το πολιτικό κόστος που συνεπάγεται μια απόφαση να αυξήσει τα όρια ηλικίας γνωρίζοντας εκ των προτέρων πως αυτό θα προκαλέσει δημοσκοπικές απώλειες.
Περιθώριο χρόνου
Πηγές του υπουργείου Εργασίας, διαβεβαιώνουν ότι για τα επόμενα χρόνια δεν προβλέπεται αύξηση των ορίων ηλικίας.
Εξηγούν μάλιστα ότι υπάρχει περιθώριο χρόνου σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες και τονίζουν ότι η Ελλάδα έχει πάρει κρίσιμες αποφάσεις τα προηγούμενα χρόνια.
Όπως αναφέρουν, τα ηλικιακά όρια αυξήθηκαν:
– κατά 2 έτη στα 67 και στα 62 από 1/1/2013 και,
-όλα τα ενδιάμεσα ηλικιακά όρια συνταξιοδότησης.
Αναλογιστική Αρχή
Η μεγάλη αλήθεια για το ασφαλιστικό σύστημα βρίσκεται στις μελέτες της Εθνικής Αναλογιστικής Αρχής, στις οποίες επισημαίνεται ότι δεν προκύπτει ανάγκη για άμεσες παρεμβάσεις.
Το σκεπτικό είναι ότι δεν διαπιστώνεται αύξηση του προσδόκιμου ζωής και μεταβολή του δείκτη γήρανσης, κάτι που σημαίνει ότι «παγώνουν» οι όποιες αποφάσεις για τα όρια ηλικίας.
Κατά συνέπεια, οι αλλαγές που θα έπρεπε να εφαρμοστούν εντός του 2027, θα επανεξεταστούν το 2030, χρονιά κατά την οποία θα γίνει ο επανέλεγχος για τη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
Οι χαμένοι
Με βάση αυτό το δεδομένο, γίνεται σαφές ότι δεν επηρεάζονται όσοι είναι κοντά στη σύνταξη, αλλά θα βρεθούν αντιμέτωποι με εφιάλτη όσοι θέλουν ακόμη χρόνια για να ολοκληρώσουν τον εργασιακό τους βίο.
Στην κατηγορία των χαμένων είναι οι ηλικίες 50 ως 55 ετών που απέχουν 7 έως 12 έτη έως τη συμπλήρωση της ηλικίας των 62 ετών για να αποκτήσουν δικαίωμα για μειωμένη ή για πλήρη σύνταξη, με 40 χρόνια δουλειάς.
Οι ασφαλισμένοι από 35 ως 50 ετών, οι οποίοι μέχρι να συνταξιοδοτηθούν θεωρείται βέβαιο ότι θα επωμιστούν πάνω από μία αύξηση των ορίων συνταξιοδότησης.
Οι νέοι ασφαλισμένοι που διανύουν τα πρώτα χρόνια του εργασιακού τους βίου και θα πάρουν σύνταξη με τελείως διαφορετικές προϋποθέσεις σε σχέση αυτές που ισχύουν σήμερα.