Μπορεί μια επίσκεψη σε έναν τόπο να ανατρέψει ολόκληρη τη δημιουργική και πνευματική πορεία ενός ανθρώπου; Για τον Φώτη Κόντογλου, η πρώτη γνωριμία του με το Άγιον Όρος το 1922-1923 υπήρξε ο καθοριστικός σταθμός που διαμόρφωσε την ταυτότητά του ως καλλιτέχνη και ως ανθρώπου. Αυτόν τον βαθύ δεσμό φωτίζει η νέα μεγάλη έκθεση της Αγιορειτικής Εστίας, με τίτλο «Η χώρα της καρδιάς μου. Ο Φώτης Κόντογλου στο Άγιον Όρος», η οποία εγκαινιάζεται την Κυριακή στη Θεσσαλονίκη από τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας Κωνσταντίνο Αν. Τασούλα.
Βίωμα που έγινε τέχνη
Σχέδια, τέμπερες, αγιογραφίες, επιστολές, σημειώσεις, προσωπικά αντικείμενα και πολύτιμα τεκμήρια παρουσίας του στην Αθωνική Πολιτεία συνθέτουν ένα εκθεσιακό αφήγημα που αναδεικνύει πώς η επαφή του με το Άγιον Όρος διαμόρφωσε μια νέα καλλιτεχνική γλώσσα. Από την πρώτη κιόλας επίσκεψή του, ο νεαρός τότε Κόντογλου αντίκρισε — όπως ο ίδιος σημείωνε — «την ομορφιά της ζωντανής βυζαντινής τέχνης», εγκαταλείποντας σταδιακά τα δυτικά πρότυπα που είχε γνωρίσει στο Παρίσι.
Η γέννηση ενός αναγεννητή
Η επίδραση υπήρξε τόσο ισχυρή, ώστε από το 1923 κιόλας άρχισε να παρουσιάζει έργα εμπνευσμένα από τον Άθω. Σημαντικό υλικό της έκθεσης αποτελεί το λεύκωμα «Η τέχνη του Άθω» με σχέδια που δώρισε ο ίδιος στην Ιερά Κοινότητα, τα οποία σήμερα εκτίθενται δίπλα στα πρωτότυπα, επιτρέποντας στο κοινό να δει τη διαφορά ανάμεσα στην απλή αντιγραφή και στη δημιουργική «διερμηνεία» της βυζαντινής παράδοσης.
Παράλληλα παρουσιάζονται για πρώτη φορά:
-
Η εικόνα του Αγίου Νεκταρίου (1963), θεωρούμενη ως η πρώτη μετά την αγιοκατάταξη
-
Το πορτρέτο του μοναχού Ζαχαρία
-
Τοιχογραφία σε φυσικό μέγεθος από την οικία του καλλιτέχνη, με τους αγιορείτες δασκάλους του
Ένα πνευματικό ταξίδι
«Ο Κόντογλου δεν αντέγραψε την παράδοση, τη βίωσε και την ανέστησε», υπογραμμίζει ο διευθυντής της Αγιορειτικής Εστίας Αναστάσιος Ντούρος. Η έκθεση δείχνει πως η σχέση του με τον Άθω δεν ήταν απλώς αισθητική, αλλά οντολογική: καθόρισε την κοσμοθεωρία του, το ήθος του και την τέχνη που υπηρέτησε μέχρι το τέλος της ζωής του, πριν από εξήντα χρόνια.