Όταν η τοπική φωνή γίνεται ευρωπαϊκή πολιτική: Αξίζει τελικά να ασχοληθεί κανείς με την Τοπική Αυτοδιοίκηση;
Άρθρο του τ. Αντιδημάρχου Δήμου Γαλατσίου, Δικηγόρου & Μέλους του Δικτύου RegHub της Επιτροπής των Περιφερειών, Ανδρέα Ανδρέου
Τα τελευταία χρόνια παρατηρείται μια ολοένα αυξανόμενη απαξίωση της συμμετοχής, ιδιαίτερα των νέων ανθρώπων, στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οι περισσότερες νέες και νέοι θεωρούν ότι ο ρόλος ενός δημοτικού ή περιφερειακού συμβούλου περιορίζεται στη λήψη αποφάσεων -ή για όσους βρίσκονται στη διοίκηση, στη διαχείριση- της καθημερινότητας: στη διεκπεραίωση αιτημάτων των πολιτών, στους κάδους απορριμμάτων, στα πεζοδρόμια και στα έργα υποδομής.
«Οι τοπικές κοινωνίες αποκτούν έναν θεσμικό δίαυλο, ώστε η εμπειρία της καθημερινότητας να λαμβάνεται υπόψη πριν ληφθούν αποφάσεις που θα επηρεάσουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση»
Η αλήθεια είναι ότι η τοπική αυτοδιοίκηση παραμένει το επίπεδο διακυβέρνησης που βρίσκεται πιο κοντά στον πολίτη. Είναι ο χώρος όπου καταγράφονται πρώτα τα προβλήματα, αλλά και εκείνος που μπορεί να προτείνει τις πιο ρεαλιστικές λύσεις και πολλές φορές να τις υλοποιήσει. Αυτό που ίσως δεν γνωρίζουν πολλοί είναι ότι η εμπειρία αυτή δεν μένει αποκλειστικά μέσα στα όρια ενός δήμου ή μιας περιφέρειας. Μπορεί να φτάσει μέχρι το κέντρο λήψης αποφάσεων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και να συμβάλλει στη διαμόρφωση των πολιτικών που θα επηρεάσουν την καθημερινότητα εκατομμυρίων Ευρωπαίων πολιτών.
«Συζητήσαμε ζητήματα που βρίσκονται ήδη στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας»
Καθοριστικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία διαδραματίζει η Επιτροπή των Περιφερειών, το συμβουλευτικό όργανο της Ευρωπαϊκής Ένωσης που εκπροσωπεί τις τοπικές και περιφερειακές αρχές. Μέσω δικτύων όπως το RegHub (Regional Hubs Network), εκλεγμένοι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης και δημόσιοι λειτουργοί με εξειδικευμένη γνώση συμμετέχουν ενεργά στη διαδικασία της καλύτερης νομοθέτησης (Better Regulation). Καταθέτουν παρατηρήσεις για την εφαρμογή της ευρωπαϊκής νομοθεσίας, αναδεικνύουν προβλήματα που εμφανίζονται στην πράξη και διατυπώνουν προτάσεις για τη βελτίωση τόσο νέων, όσο και υφιστάμενων ευρωπαϊκών πολιτικών.
Η συμβολή αυτή δεν περιορίζεται σε μία συνάντηση ή σε ένα συνέδριο. Οι προτάσεις αυτές αξιοποιούνται στις δημόσιες διαβουλεύσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, στις αξιολογήσεις υφιστάμενων νομοθετημάτων και στη διαμόρφωση νέων νομοθετικών πρωτοβουλιών. Με άλλα λόγια, οι τοπικές κοινωνίες αποκτούν έναν θεσμικό δίαυλο, ώστε η εμπειρία της καθημερινότητας να λαμβάνεται υπόψη πριν ληφθούν αποφάσεις που θα επηρεάσουν ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Πρόσφατα είχα την ευκαιρία να συμμετάσχω στο RegHub Workshop της Επιτροπής των Περιφερειών στις Βρυξέλλες. Κατά τη διάρκεια των εργασιών συζητήσαμε ζητήματα που βρίσκονται ήδη στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας: την εφαρμογή του AI Act, δηλαδή τους κανόνες για τη χρήση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης στους δήμους, χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα των πολιτών, την αναθεώρηση των κανόνων για τις δημόσιες συμβάσεις, την Οδηγία-Πλαίσιο για τα Ύδατα, την Ευρωπαϊκή Στρατηγική κατά του Ρατσισμού, καθώς και τη συνολική προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για καλύτερη και αποτελεσματικότερη νομοθέτηση.
Εκείνο που μου έκανε ιδιαίτερη εντύπωση ήταν ότι η συζήτηση δεν περιοριζόταν σε θεωρητικές προσεγγίσεις, αλλά οι συμμετέχοντες μεταφέρουν πραγματικές εμπειρίες από την εφαρμογή των ευρωπαϊκών πολιτικών στις τοπικές κοινωνίες. Πού δημιουργούνται εμπόδια; Ποιες διατάξεις αποδεικνύονται δυσλειτουργικές; Πώς μπορεί μια ευρωπαϊκή πολιτική να γίνει πιο αποτελεσματική όταν φτάσει στον πολίτη;
Αυτή είναι ίσως η μεγαλύτερη αξία της τοπικής αυτοδιοίκησης. Δεν γνωρίζει τα προβλήματα επειδή τα μελετά. Τα γνωρίζει επειδή τα ζει καθημερινά, μαζί με τους πολίτες.
Στο περιθώριο των εργασιών είχα την ευκαιρία να θέσω ένα απλό ερώτημα στην Πρόεδρο της Επιτροπής των Περιφερειών, κα Katia Tüttő: «Αξίζει τελικά να ασχολείται κανείς με την τοπική αυτοδιοίκηση;»
Μου είπε χαρακτηριστικά ότι η τοπική πολιτική μοιάζει με τη μητρότητα. Απαιτεί πολλές θυσίες, γιατί βασίζεται στην αγάπη για την κοινότητα και τους ανθρώπους της.
Συμφωνώ. Θα πρόσθετα, όμως, και κάτι ακόμη.
Αξίζει γιατί, μέσα από θεσμούς όπως η Επιτροπή των Περιφερειών, η φωνή μιας γειτονιάς, ενός δήμου ή μιας περιφέρειας μπορεί να φτάσει στις Βρυξέλλες και να συμβάλλει στη διαμόρφωση της νομοθεσίας των επόμενων δεκαετιών.