Σε πλήρη εφαρμογή τίθεται από σήμερα, 12 Ιουνίου, σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση το νέο Σύμφωνο για το Άσυλο και τη Μετανάστευση, το οποίο αναδιαμορφώνει το ευρωπαϊκό σύστημα διαχείρισης των μεταναστευτικών ροών και των αιτημάτων ασύλου. Η Ελλάδα έχει ήδη προσαρμόσει το εθνικό της πλαίσιο, καθώς η σχετική νομοθεσία εγκρίθηκε από τη Βουλή στις 9 Ιουνίου.
Το νέο πλαίσιο εισάγει κοινές διαδικασίες για όλα τα κράτη-μέλη, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των εξωτερικών συνόρων, την επιτάχυνση της εξέτασης των αιτήσεων ασύλου και τη βελτίωση των μηχανισμών επιστροφής όσων δεν δικαιούνται διεθνή προστασία.
Οι τέσσερις βασικοί άξονες
Η ελληνική νομοθεσία που ενσωματώνει το νέο Σύμφωνο στηρίζεται σε τέσσερις βασικές κατευθύνσεις. Προβλέπει υποχρεωτικούς ελέγχους και διαδικασίες ταυτοποίησης στα εξωτερικά σύνορα, αξιοποίηση της αναβαθμισμένης ευρωπαϊκής βάσης βιομετρικών δεδομένων, ταχύτερη εξέταση αιτημάτων ασύλου μέσω αυστηρότερων χρονοδιαγραμμάτων και ενίσχυση του συστήματος επιστροφών για όσους δεν δικαιούνται προστασία.
Παράλληλα, δίνεται ιδιαίτερη έμφαση στη συνεργασία με τους ευρωπαϊκούς οργανισμούς και στην προσαρμογή της χώρας στο νέο ευρωπαϊκό μοντέλο διαχείρισης της μετανάστευσης.
Στο επίκεντρο τα κέντρα επιστροφής
Ιδιαίτερη συζήτηση προκαλεί η πρόταση για τη δημιουργία κέντρων επιστροφής σε τρίτες χώρες εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης, όπου θα μεταφέρονται άτομα των οποίων οι αιτήσεις ασύλου έχουν απορριφθεί οριστικά.
Ο υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης, έχει δηλώσει ότι η Ελλάδα συμμετέχει μαζί με τη Γερμανία, τη Δανία, την Αυστρία και την Ολλανδία σε κοινή πρωτοβουλία για την προώθηση του σχεδίου, ενώ συνεχίζονται οι επαφές με τρίτες χώρες για την υπογραφή σχετικών συμφωνιών.
Πρόοδος αλλά και εκκρεμότητες
Σύμφωνα με την τελευταία έκθεση της Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα περισσότερα κράτη-μέλη βρίσκονται εντός χρονοδιαγράμματος για την προσαρμογή της νομοθεσίας τους και την εφαρμογή των νέων διαδικασιών.
Ωστόσο, παραμένουν σημαντικές εκκρεμότητες, όπως η ολοκλήρωση της νέας ευρωπαϊκής βάσης βιομετρικών δεδομένων, η ανάπτυξη των απαραίτητων υποδομών στα σύνορα, η αποτροπή δευτερογενών μετακινήσεων αιτούντων άσυλο και η πλήρης εφαρμογή των νέων κανόνων κατανομής ευθυνών μεταξύ των κρατών-μελών.
Ο μηχανισμός αλληλεγγύης
Κομβικό στοιχείο του νέου Συμφώνου αποτελεί ο μηχανισμός αλληλεγγύης, μέσω του οποίου τα κράτη-μέλη θα μοιράζονται τις ευθύνες για τη διαχείριση των μεταναστευτικών πιέσεων.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θεωρεί ιδιαίτερα σημαντική τη δημιουργία της πρώτης ετήσιας δεξαμενής αλληλεγγύης, η οποία θα αποτελέσει βασικό εργαλείο για την κατανομή υποχρεώσεων και πόρων μεταξύ των χωρών της Ένωσης.
Χρηματοδότηση 3 δισ. ευρώ
Για την υποστήριξη της μετάβασης στο νέο σύστημα, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει διαθέσει χρηματοδότηση ύψους 3 δισεκατομμυρίων ευρώ. Τα κονδύλια προορίζονται για την εφαρμογή του Συμφώνου, την ενίσχυση των κρατών-μελών και τη συνέχιση της προστασίας των εκτοπισμένων από την Ουκρανία.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου δεν θεωρείται το τέλος της διαδικασίας αλλά η αρχή μιας νέας φάσης προσαρμογής. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη προαναγγείλει ότι τον Οκτώβριο του 2026 θα δημοσιεύσει νέα έκθεση αξιολόγησης για την πορεία του ασύλου και της μετανάστευσης στην Ευρωπαϊκή Ένωση.