){kind=link}
Στο σύγχρονο «Έθνος της Απάτης», η εμπιστοσύνη αποτελεί πλέον πολυτέλεια. Δεν μπορείτε να εμπιστευτείτε τον διευθυντή σας που στέλνει μήνυμα από άγνωστο νούμερο ζητώντας μια επείγουσα παραγγελία εξοπλισμού, ούτε τον αριθμό που ισχυρίζεται ότι είναι η τράπεζά σας και σας προειδοποιεί για παραβίαση λογαριασμού.
Δεν μπορείτε να εμπιστευτείτε τη φωνή στην άλλη άκρη της γραμμής που μοιάζει με της συζύγου σας και ζητά μεταφορά χρημάτων για τα ψώνια, ούτε το SMS για μια αποτυχημένη παράδοση δέματος που ποτέ δεν παραγγείλατε. Και, κυρίως, δεν μπορείτε να εμπιστευτείτε το ίδιο σας το παιδί όταν υποστηρίζει ότι αντιμετωπίζει ένα ξαφνικό οικονομικό πρόβλημα.
Πρόσφατα, μια γειτόνισσά μου έλαβε μήνυμα από τον γιο της, ο οποίος διευθύνει μια μικρή επιχείρηση. Το κείμενο έλεγε ότι αντιμετώπιζε ένα προσωρινό κόλλημα και δεν μπορούσε να καλύψει τη μισθοδοσία της εβδομάδας. Ρωτούσε αν μπορούσε να τον βοηθήσει για λίγες ημέρες. Φυσικά και το έκανε. Το αποτέλεσμα; Έχασε 6.000 λίρες, οι οποίες έκαναν φτερά.
Καθώς ξεκινούσα να γράφω αυτό το άρθρο, ένα email εμφανίστηκε στα εισερχόμενά μου. Αποστολέας ήταν ένας διακεκριμένος δημοσιογράφος, κάτοχος του τίτλου CBE, τον οποίο γνώριζα ελάχιστα και είχαμε να μιλήσουμε χρόνια.
Με ρωτούσε αν χρησιμοποιώ ακόμα το Amazon. Αμέσως μετά, ακολούθησε το εξής μήνυμα: «Χρειάζομαι βοήθεια για να αγοράσω μια e-gift card των H&M για την κόρη ενός φίλου που δίνει μάχη με τον καρκίνο. Σήμερα είναι τα γενέθλιά της και θέλω να της δώσω χαρά, αλλά έχω πρόβλημα με την online αγορά. Μπορείς να τη buyout εσύ από το Amazon; Θα σου στείλω τα χρήματα. Η βοήθειά σου θα σήμαινε πολλά για εκείνη».
Ειλικρινά, η προσπάθεια ήταν τόσο ερασιτεχνική που σχεδόν απογοητεύτηκα. Ήταν μόλις ένα σκαλί πιο πάνω από τα μηνύματα του «Νιγηριανού πρίγκιπα» που μου αφήνει κληρονομιά 20 εκατομμύρια δολάρια. Θα μπορούσαν να είχαν προσπαθήσει κάτι πιο εξεζητημένο.
Ποιοι κρύβονται πίσω από τις οθόνες;
Ποιοι είναι λοιπόν αυτοί οι απατεώνες που μας αναγκάζουν να ζούμε σε κατάσταση διαρκούς επιφυλακής; Είναι νέοι, έχουν απόλυτη εξοικείωση με την τεχνολογία και εκμεταλλεύονται την ιλιγγιώδη ταχύτητα της ψηφιακής εξέλιξης.
Το κυριότερο, όμως, είναι ότι δεν πρόκειται για σκιώδεις φιγούρες με κουκούλες, κλεισμένες σε ένα σκοτεινό υπνοδωμάτιο πάνω από ένα λάπτοπ. Η νέα γενιά απατεώνων –πολλοί εκ των οποίων είναι έφηβοι– βρίσκεται πάντα ένα βήμα μπροστά από τις αρχές, γνωρίζοντας ακριβώς πώς να εκμεταλλευτεί τις κοινωνικές και ψηφιακές μας αδυναμίες. Διατηρούν κανάλια στο YouTube και επιδεικνύουν στους δρόμους του Λονδίνου πανάκριβο εξοπλισμό, αγορασμένο με προϊόντα απάτης.
Στη νέα, επίκαιρη και ανησυχητική του έρευνα, ο Καφ Όκπατα (Kaf Okpattah), ερευνητής δημοσιογράφος του ITN, αποκαλύπτει ότι δεν γνωρίζει μόνο τα θύματα αυτών των εγκλημάτων, αλλά και τους ίδιους τους θύτες. Κάποιοι από αυτούς ήταν συμμαθητές του στο σχολείο.
Για έναν έφηβο απατεώνα που θέλει απλώς να αποκτήσει ένα καινούργιο ζευγάρι αθλητικά παπούτσια Nike, υπάρχει συχνά μια συνειδητή αποσύνδεση από τις παραδοσιακές αξίες της κοινωνίας. Κυριαρχεί η νοοτροπία ότι η ζωή τούς αδίκησε: θέλουν ωραία πράγματα και θα τα αποκτήσουν με τον έναν ή τον άλλον τρόπο.
Όπως εξηγεί ο Όκπατα, οι νέοι αυτοί μεγάλωσαν ακούγοντας για όλα τα σπουδαία πράγματα που μπορούν να καταφέρουν αν δουλέψουν σκληρά. Όταν όμως αυτά αποδεικνύονται απρόσιτα –επειδή, για παράδειγμα, γεννήθηκαν σε φτωχότερες οικογένειες– αποφασίζουν να χρησιμοποιήσουν την εξυπνάδα τους για να «ισοφαρίσουν» το παιχνίδι. Σε αυτό βοήθησε και το γεγονός ότι για μεγάλο διάστημα η αστυνομία αδυνατούσε να παρέμβει, μεταθέτοντας την ευθύνη στις τράπεζες.
Πριν από μερικές δεκαετίες, το μέγιστο επίπεδο παραβατικότητας για έναν μαθητή ήταν η κατανάλωση αλκοόλ ή κάποια μικροκλοπή από ένα κατάστημα. Σήμερα, το ηλεκτρονικό εμπόριο και η καθολική πρόσβαση στο διαδίκτυο έχουν μετατρέψει τους εφήβους σε ικανούς εγκληματίες του «λευκού κολλάρου».
Η ορολογία της ψηφιακής απάτης
Οι απατεώνες δεν δοκιμάζουν τυχαίους συνδυασμούς αριθμών στην τύχη. Στοχεύουν πραγματικά τηλέφωνα και ενεργά email. Στο διαδίκτυο κυκλοφορούν πλέον έτοιμοι οδηγοί που τους καθοδηγούν για το πού μπορούν να αγοράσουν λίστες τηλεφώνων και πώς να υποκλέψουν κωδικούς μιας χρήσης (OTP).
Αν ακούσετε τα παιδιά σας να χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη ορολογία, οφείλετε να είστε προσεκτικοί:
-
«Fullz»: Τα πλήρη προσωπικά και οικονομικά στοιχεία ενός θύματος, τα οποία αποκτώνται συνήθως μέσω hacking ή «phishing» (ηλεκτρονικού ψαρέματος).
-
«Clicking»: Η online αγορά προϊόντων από έναν έμπορο λιανικής με τη χρήση κλεμμένων στοιχείων.
-
«Addy»: Η διεύθυνση παράδοσης των κλεμμένων αγαθών, η οποία δεν συνδέεται με την πραγματική κατοικία του απατεώνα.
-
«Squares»: Οι τραπεζικές κάρτες.
-
«Mule herder»: Ο εγκέφαλος που στρατολογεί και διαχειρίζεται άτομα («μουλάρια»), προκειμένου να ξεπλένουν τα κλεμμένα χρήματα μέσω των προσωπικών τους τραπεζικών λογαριασμών.
Από το διαδίκτυο στα mainstream brands
Ένα μεγάλο μέρος του βιβλίου καταγράφει την προσπάθεια του συγγραφέα να εντοπίσει σε ταχυφαγεία και σούπερ μάρκετ τους απατεώνες που παρακολουθούσε στο διαδίκτυο.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του «Tankz», ο οποίος συγκεντρώνει εκατομμύρια streams στο Spotify και προβολές στο YouTube με το κομμάτι London Scammer, όπου ραπάρει για το πώς χρησιμοποιεί τα «fullz» των θυμάτων του για να χρηματοδοτεί μια πολυτελή ζωή. Αντίστοιχα, η «Mayaz» επιδεικνύει στους εκατομμύρια ακολούθους της τα επώνυμα προϊόντα που αποκτά με αυτόν τον τρόπο.
Το πιο ανησυχητικό είναι ότι και οι δύο αρχίζουν πλέον να κλείνουν εμπορικές συνεργασίες με γνωστά brands, γεγονός που προκαλεί εύλογα ερωτήματα για τα κριτήρια της αγοράς.
Αν επισκεφθεί κανείς το Instagram, το X (Twitter), το Snapchat ή ακόμη και το Amazon, και γνωρίζει πού να ψάξει, θα βρει αμέτρητους λογαριασμούς και διαφημίσεις που πουλούν βήμα-βήμα οδηγούς για τη διάπραξη ηλεκτρονικών απατών.
Το βιβλίο του Όκπατα αποτελεί έναν οδηγό πλοήγησης στους κινδύνους της σύγχρονης εποχής. Το μόνο που απομένει στους πολίτες είναι η διαρκής επαγρύπνηση και η προσεκτική χρήση των έξυπνων συσκευών τους.