Τρόπους για να φύγουν νωρίτερα από τον εργασιακό τους βίο και να μη δουλεύουν ως τα βαθιά τους γεράματα αναζητούν χιλιάδες ασφαλισμένοι οι οποίοι βρίσκονται κοντά στην ηλικία των 60 ετών.
Αντώνης Κατωπόδης
Σε μια συγκυρία, όπου οι αλλαγές στο ασφαλιστικό έχουν αυξήσει τα όρια ηλικίας και έχουν περιορίσει τις δυνατότητες πρόωρης εξόδου, η ανάγκη για αξιοποίηση κάθε «παραθύρου» αποτελεί αναγκαιότητα.
Η αναγνώριση και εξαγορά πλασματικών ετών ασφάλισης αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα εργαλεία που δίνει η νομοθεσία, σε όλους όσοι θέλουν μόλις λίγα χρόνια για να βγουν στη σύνταξη.
Εργατολόγοι τονίζουν ότι τα πλασματικά έτη προσφέρουν μια σημαντική διπλή δυνατότητα, που αφορά τόσο την ταχύτερη συνταξιοδότηση όσο και τη βελτίωση του τελικού ποσού της σύνταξης.
Υπογραμμίζουν ωστόσο, ότι απαιτείται μεγάλη προσοχή, καθώς παρά τα σημαντικά οφέλη που μπορεί να προσφέρει, η συγκεκριμένη επιλογή δεν είναι κατάλληλη για όλους τους ασφαλισμένους. Κι αυτό γιατί, το κόστος εξαγοράς μπορεί να είναι υψηλό, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις το όφελος περιορίζεται μόνο σε μια μικρή προσαύξηση της σύνταξης χωρίς ουσιαστική μείωση του ορίου ηλικίας.
Για τον λόγο αυτό, απαιτείται προσεκτική αξιολόγηση των δεδομένων κάθε ασφαλισμένου, όπως τα συνολικά έτη ασφάλισης, οι αποδοχές, το έτος θεμελίωσης δικαιώματος και οι προοπτικές συνταξιοδότησης.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι νόμοι 2010–2012, καθώς επηρεάζουν χιλιάδες ασφαλισμένους που μπορούν, μέσω της αναγνώρισης πλασματικών ετών, να «κλειδώσουν» ευνοϊκότερα όρια ηλικίας.
Παράλληλα, η συμπλήρωση 40 ετών ασφάλισης και η έξοδος στη σύνταξη στα 62 αποτελεί έναν από τους βασικούς στόχους για πολλούς εργαζόμενους.
Στον αναλυτικό οδηγό που ακολουθεί, παρουσιάζονται με απλό και κατανοητό τρόπο:
- όλες οι κρίσιμες πληροφορίες μέσα από ερωτήσεις και απαντήσεις,
- πρακτικά παραδείγματα κόστους, καθώς και
- οι βασικές παγίδες που πρέπει να αποφύγουν οι ασφαλισμένοι πριν λάβουν την τελική τους απόφαση.
Τι είναι τα πλασματικά έτη και ποια είναι η σημασία τους; Τα πλασματικά έτη ασφάλισης είναι χρονικά διαστήματα τα οποία δεν αντιστοιχούν σε πραγματική εργασία, αλλά μπορούν να αναγνωριστούν ως χρόνος ασφάλισης με βάση τη νομοθεσία. Η αναγνώριση τους γίνεται είτε με εξαγορά είτε, σε ορισμένες περιπτώσεις, χωρίς καταβολή ποσού. Η σημασία τους για τους ασφαλισμένους είναι μεγάλη, καθώς μπορούν να χρησιμοποιηθούν για α)τη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών για συνταξιοδότηση, β) τη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος σε παλαιότερο χρόνο και γ) την προσαύξηση του ποσού της σύνταξης. Στο πλαίσιο αυτό, η χρησιμοποίησή τους αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα για όσους βρίσκονται κοντά σε «κομβικά» όρια, όπως είναι για παράδειγμα η 35ετία και η 40ετία.
Ποιους αφορά η εξαγορά πλασματικών ετών;Η δυνατότητα αφορά το σύνολο σχεδόν των ασφαλισμένων και ιδίως πρέπει να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο για συνταξιοδότηση ή για να κατοχυρώσουν δικαίωμα σύνταξης νωρίτερα. Απευθύνεται κυρίως σε μισθωτούς, ελεύθερους επαγγελματίες και δημόσιους υπαλλήλους που έχουν κενά στην ασφάλισή τους ή χρειάζονται επιπλέον έτη για να θεμελιώσουν δικαίωμα.Ωστόσο, απαιτεί προσεκτικό υπολογισμό, καθώς το κόστος μπορεί να είναι σημαντικό και δεν συμφέρει σε όλες τις περιπτώσεις. Σε γενικές γραμμές, οι πλέον ωφελημένοι είναι α) Όσοι μπορούν να θεμελιώσουν δικαίωμα αναδρομικά β) όσοι επιδιώκουν να συμπληρώσουν 40 έτη ασφάλισης έως τα 62 και γ)όσοι υπάγονται στις μεταβατικές διατάξεις των νόμων 2010–2012. Αντίθετα, για νέους ασφαλισμένους μετά το 1993, η αξιοποίηση των πλασματικών ετών αφορά κυρίως τη συμπλήρωση των 40 ετών ασφάλισης.
Ποιες κατηγορίες πλασματικών ετών μπορούν να αναγνωριστούν; Οι κατηγορίες που μπορούν να αναγνωριστούν είναι αρκετές και καλύπτουν διαφορετικές φάσεις της ζωής ενός ασφαλισμένου, δίνοντάς του τη δυνατότητα να συμπληρώσει τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης. Από τις πιο συνηθισμένες περιπτώσεις είναι η στρατιωτική θητεία, η οποία αφορά κυρίως τους άνδρες ασφαλισμένους και μπορεί να αναγνωριστεί εξαγοράζοντας τον αντίστοιχο χρόνο. Επιπλέον, σημαντική κατηγορία αποτελεί ο χρόνος σπουδών, που αφορά την περίοδο φοίτησης σε ανώτερα ή ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα. Άλλη βασική κατηγορία είναι ο χρόνος ανατροφής τέκνων, που δίνεται κυρίως σε γονείς και συμβάλλει ουσιαστικά στη θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Παράλληλα, μπορούν να αναγνωριστούν περίοδοι γονικής άδειας ή εκπαιδευτικής άδειας, κατά τις οποίες ο ασφαλισμένος απείχε νόμιμα από την εργασία του. Τέλος, υπάρχει και ο λεγόμενος «κενός χρόνος ασφάλισης», δηλαδή περίοδοι κατά τις οποίες δεν υπήρχε ασφαλιστική κάλυψη.Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως στη στρατιωτική θητεία, προβλέπονταν εκπτώσεις στο κόστος εξαγοράς που μπορούσαν να φτάσουν έως και το 30%, ιδιαίτερα όταν αυτές συνέβαλλαν στη συμπλήρωση των απαιτούμενων ετών για συνταξιοδότηση.
Πότε και πού υποβάλλεται η αίτηση; Η αίτηση αναγνώρισης, θα πρέπει να υποβληθεί στις αρμόδιες υπηρεσίες του e-ΕΦΚΑ και αποτελεί μια σημαντική διαδικασία για όσους επιθυμούν να συμπληρώσουν τον απαιτούμενο χρόνο ασφάλισης. Ο ενδιαφερόμενος έχει τη δυνατότητα να υποβάλει την αίτηση οποτεδήποτε πριν από τη συνταξιοδότησή του, γεγονός που του επιτρέπει να προγραμματίσει έγκαιρα τα επόμενα βήματά του. Επιπλέον, η αίτηση μπορεί να κατατεθεί και ταυτόχρονα με την αίτηση συνταξιοδότησης, ώστε να ληφθούν υπόψη τα πλασματικά έτη κατά την εξέταση του συνταξιοδοτικού δικαιώματος. Ωστόσο, είναι σημαντικό να τονιστεί ότι δεν υπάρχει δυνατότητα υποβολής της αίτησης μετά την έναρξη της συνταξιοδότησης. Αυτό σημαίνει ότι ο ασφαλισμένος πρέπει να ενεργήσει εγκαίρως, διαφορετικά χάνει το δικαίωμα αξιοποίησης των πλασματικών ετών. Για τον λόγο αυτό, ο σωστός χρονισμός και η έγκαιρη ενημέρωση είναι καθοριστικής σημασίας για την αποφυγή δυσάρεστων συνεπειών.
Πώς υπολογίζεται το κόστος εξαγοράς; Το κόστος καθορίζεται με βάση τις αποδοχές του τελευταίου μήνα πριν από την υποβολή της αίτησης, καθώς και το ισχύον ποσοστό εισφοράς για την κύρια σύνταξη. Για τους μισθωτούς, το ποσοστό αυτό ανέρχεται στο 20% των μεικτών αποδοχών, καθώς περιλαμβάνει τόσο την εισφορά του εργαζομένου όσο και εκείνη του εργοδότη. Αυτό σημαίνει ότι όσο υψηλότερος είναι ο μισθός, τόσο αυξάνεται και το συνολικό κόστος εξαγοράς.Για παράδειγμα, ένας μισθωτός με μηνιαίο μισθό 1.100 ευρώ θα καταβάλει 220 ευρώ για κάθε μήνα αναγνώρισης. Αν επιθυμεί να εξαγοράσει δύο έτη, δηλαδή 24 μήνες, το συνολικό ποσό διαμορφώνεται στα 5.280 ευρώ. Αντίστοιχα, ένας εργαζόμενος με αποδοχές 1.500 ευρώ θα πληρώνει 300 ευρώ τον μήνα και για πέντε έτη εξαγοράς το συνολικό κόστος φτάνει τα 18.000 ευρώ. Σε περίπτωση που οι μηνιαίες αποδοχές ανέρχονται στα 2.000 ευρώ, το ποσό εξαγοράς διαμορφώνεται στα 400 ευρώ τον μήνα και για τρία έτη το συνολικό κόστος ανέρχεται σε 14.400 ευρώ.Για τους μη μισθωτούς, μετά το 2019, το ποσοστό εισφοράς μειώθηκε στο 13,33%, γεγονός που καθιστά την εξαγορά πιο προσιτή και οικονομικά συμφέρουσα σε πολλές περιπτώσεις.
Παράδειγμα 1:
Μισθωτός με μισθό 1.100 ευρώ
-20% = 220 ευρώ/μήνα
-Για 2 έτη: 5.280 ευρώ
Παράδειγμα 2:
Μισθωτός με 1.500 ευρώ
-20% = 300 ευρώ/μήνα
-Για 5 έτη: 18.000 ευρώ
Παράδειγμα 3:
Ασφαλισμένος με 2.000 ευρώ
-20% = 400 ευρώ/μήνα
-Για 3 έτη: 14.400 ευρώ
Τι ισχύει για όσους δεν έχουν εισόδημα;Ασφαλισμένοι που δεν έχουν ενεργή δραστηριότητα μπορούν να εξαγοράσουν πλασματικά έτη με βάση τον κατώτατο μισθό.
Με βάση τα 650 ευρώ:
-20% = 130 ευρώ/μήνα και για 1 έτος: 1.560 ευρώ
Αυτό αποτελεί σημαντική ευκαιρία για όσους έχουν διακόψει την εργασία τους.
Πώς επηρεάζουν τα πλασματικά έτη τη σύνταξη; Σύμφωνα με τη νομοθεσία, τα πλασματικά έτη, προσμετρώνται στο σύνολο των ετών ασφάλισης και συμμετέχουν στον υπολογισμό των συντάξιμων αποδοχών. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν να αυξήσουν τη σύνταξη, αλλά η αύξηση εξαρτάται από το ύψος των εισφορών που καταβλήθηκαν.
Ποιοι είναι οι τρόποι πληρωμής;Η εξαγορά μπορεί να γίνει με τρεις τρόπους, που είναι η εφάπαξ καταβολή (με έκπτωση 2% ανά έτος), οι μηνιαίες δόσεις και η παρακράτηση από τη σύνταξη έως 25%. Η επιλογή εξαρτάται από τις οικονομικές δυνατότητες του ασφαλισμένου.
Πότε συμφέρει και πότε όχι η εξαγορά; Η εξαγορά είναι συμφέρουσα, όταν μειώνει το όριο ηλικίας συνταξιοδότησης, όταν συμπληρώνει κρίσιμα έτη ασφάλισης και όταν αυξάνει σημαντικά τη σύνταξη. Η εξαγορά δεν είναι συμφέρουσα όταν το κόστος είναι υψηλό και όταν το όφελος περιορίζεται σε μικρή αύξηση.
Τι ισχύει για τους δημοσίους υπαλλήλους; Σ’ αυτή την περίπτωση, το κόστος εξαγοράς υπολογίζεται στο σύνολο των εισφορών εργαζομένου και εργοδότη.Το ποσοστό έχει φτάσει στο 20%, ενώ στο παρελθόν ήταν χαμηλότερο (π.χ. 16,67). Για παράδειγμα για δημόσιο υπάλληλο, με μισθό 1300 ευρώ, το κόστος με βάση το 20%, είναι 260 ευρώ το μήνα και για τέσσερα έτη ανέρχεται σε12.480 ευρώ. Η επιβάρυνση είναι σημαντική, γι’ αυτό απαιτείται ιδιαίτερη προσοχή.
Οι παγίδες
Εργατολόγοι τονίζουν ότι τα πλασματικά έτη μπορεί να είναι ευκαιρία, αλλά κρύβουν παγίδες, όπως είναι η πληρωμή μεγάλων ποσών χωρίς ουσιαστική μείωση του ορίου ηλικίας.
Παγίδες μπορεί να προκύψουν από την καθυστέρηση στην αίτηση, που μπορεί να στερήσει ευνοϊκές προϋποθέσεις, αλλά και από το ότι η αύξηση της σύνταξης μπορεί να είναι μικρότερη από την αναμενόμενη.
Σε γενικές γραμμές αυτό που πρέπει να ξέρουν οι ασφαλισμένοι είναι ότι όσο υψηλότερος είναι ο μισθός, τόσο μεγαλύτερο είναι και το κόστος εξαγοράς.
Πρακτικά σενάρια
Σενάριο 1: Συμπλήρωση 40ετίας
Ασφαλισμένος με 38 έτη στα 61:
-Εξαγορά 2 ετών
-Συνταξιοδότηση στα 62
Σενάριο 2: Κατοχύρωση παλαιού ορίου
Ασφαλισμένος που θεμελιώνει το 2012:
-Με εξαγορά μπορεί να φύγει νωρίτερα
Σενάριο 3: Μικρό όφελος
Ασφαλισμένος με 30 έτη:
Εξαγορά 2 ετών δεν αλλάζει σημαντικά την ηλικία
Τι πρέπει να προσέξετε πριν αποφασίσετε; Το πρώτο που πρέπει να κάνει κάθε ασφαλισμένος είναι να υπολογίσει το συνολικό κόστος και να εξετάσει εάν με την αναγνώριση μειώνει το όριο ηλικίας για σύνταξη. Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να εκτιμήσει την αύξηση στη σύνταξη και κυρίως να συμβουλευτεί ειδικό της κοινωνικής ασφάλισης.
Πολύτιμο εργαλείο
Η αναγνώριση και εξαγορά πλασματικών ετών αποτελεί ένα πολύτιμο εργαλείο για όσους επιδιώκουν είτε να συνταξιοδοτηθούν νωρίτερα είτε να αυξήσουν το ποσό της σύνταξής τους.
Ωστόσο, δεν πρόκειται για μια επιλογή που ταιριάζει σε όλους, καθώς το βασικό κριτήριο δεν είναι μόνο το αν μπορεί κάποιος να εξαγοράσει πλασματικά έτη, αλλά το αν τον συμφέρει πραγματικά να το κάνει.
Σε πολλές περιπτώσεις, η εξαγορά μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα δαπανηρή χωρίς αντίστοιχο όφελος, κάτι που σημαίνει ότι η σωστή απόφαση απαιτεί προσεκτικούς υπολογισμούς.