Σε μια εντυπωσιακή γιορτή για τη σύγχρονη όπερα και τη διαχρονική δύναμη της λυρικής τέχνης, η Εθνική Λυρική Σκηνή φιλοξένησε το βράδυ της Πέμπτης την τελετή απονομής των 12ων Διεθνών Βραβείων Όπερας (2025 International Opera Awards), τα σημαντικότερα βραβεία στον κόσμο του λυρικού θεάτρου. Από περισσότερες από 14.000 υποψηφιότητες από 25 χώρες αναδείχθηκαν οι νικητές, σε μια βραδιά που χάρισε συγκίνηση, διεθνές κύρος και έντονο ελληνικό χρώμα.
Κορυφαία στιγμή της βραδιάς αποτέλεσε η αποθέωση της θρυλικής Ελληνίδας μεσοφώνου Αγνής Μπάλτσα, η οποία τιμήθηκε με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς (Lifetime Achievement Award) για την ανεκτίμητη συμβολή της στη λυρική τέχνη, δεχόμενη όρθιο, παρατεταμένο χειροκρότημα από το κοινό.
Η Αθήνα παγκόσμιο κέντρο της όπερας για μια βραδιά
Η τελετή στην Εθνική Λυρική Σκηνή εξελίχθηκε σε μια γιορτή διεθνούς ακτινοβολίας, με τη συμμετοχή κορυφαίων καλλιτεχνών, οργανισμών και θεσμών από όλο τον κόσμο. Στην καλλιτεχνική ραχοκοκαλιά της βραδιάς βρέθηκαν οι σολίστες, η Χορωδία, η Ορχήστρα, το Μπαλέτο και η Παιδική Χορωδία της ΕΛΣ, υπό τη μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη.
Το πρόγραμμα απέδωσε φόρο τιμής στην ελληνική κλασική μουσική και στους σύγχρονους δημιουργούς, μέσα από έργα των Σπυρίδωνος Σαμάρα, Παύλου Καρρέρ, Θεόφραστου Σακελλαρίδη, Νίκου Σκαλκώτα, Μίκη Θεοδωράκη και Γιώργου Κουμεντάκη. Τις ερμηνείες υπέγραψαν οι Δημήτρης Πλατανιάς, Βασιλική Καραγιάννη, Γιάννης Χριστόπουλος και Μαρία Κοσοβίτσα, σε ένα πολυεπίπεδο καλλιτεχνικό σύνολο που ανέδειξε τον πλούτο της ελληνικής μουσικής δημιουργίας.
Την καλλιτεχνική επιμέλεια και τη σκηνοθεσία της τελετής υπέγραψε ο Διευθυντής Μπαλέτου της ΕΛΣ, Κωνσταντίνος Ρήγος, σε συνεργασία με τη Διευθύντρια Σκηνής της ΕΛΣ, Κατερίνα Πετσατώδη, στήνοντας ένα οπτικοακουστικό θέαμα αντάξιο του διεθνούς κύρους της διοργάνωσης.
Ο ιδρυτής των Διεθνών Βραβείων Όπερας, Χάρρυ Χάιμαν, εξήρε από σκηνής τα επιτεύγματα των καλλιτεχνών και των οργανισμών που βραβεύτηκαν, υπογραμμίζοντας ότι η δουλειά τους «διασφαλίζει τη διαρκή ζωτικότητα αυτής της μοναδικής μορφής τέχνης» και εμπνέει το παγκόσμιο κοινό.
Από την πλευρά του, ο Καλλιτεχνικός Διευθυντής της ΕΛΣ, Γιώργος Κουμεντάκης, στάθηκε στη σημασία του ότι η Εθνική Λυρική Σκηνή φιλοξενεί μία διοργάνωση τέτοιας βαρύτητας: «Τα Διεθνή Βραβεία Όπερας φωτίζουν κάθε χρόνο τα σημαντικότερα καλλιτεχνικά επιτεύγματα και μας δίνουν την ευκαιρία να σταθούμε και να εκτιμήσουμε το υψηλό καλλιτεχνικό έργο του σήμερα», σημείωσε, τονίζοντας πως η όπερα παραμένει μια ζωντανή, διαρκώς εξελισσόμενη τέχνη.
Η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, μίλησε για «μια ακόμη απόδειξη της διεθνούς ακτινοβολίας» της ΕΛΣ, η οποία πλέον «συγκαταλέγεται επάξια στα κορυφαία λυρικά θέατρα του κόσμου». Εξήρε την εξωστρέφεια, την πρωτοποριακή συμβολή της Λυρικής στον σύγχρονο ελληνικό πολιτισμό και συνεχάρη τους καλλιτέχνες και τους εργαζόμενους για την άρτια διοργάνωση.
Αποθέωση για την Αγνή Μπάλτσα – Ένα βραβείο ζωής
Η πιο συγκινητική στιγμή της βραδιάς ανήκε στην Αγνή Μπάλτσα. Η θρυλική Ελληνίδα μεσόφωνος τιμήθηκε με το Βραβείο Συνολικής Προσφοράς για τη μακρόχρονη και βαθιά επιδραστική πορεία της στη διεθνή οπερατική σκηνή.
Παραλαμβάνοντας το βραβείο από τον Γιώργο Κουμεντάκη, η Αγνή Μπάλτσα εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της που τιμάται στην Ελλάδα, κάνοντας ειδική αναφορά σε δύο ανθρώπους που σημάδεψαν την πορεία της: τον Χρήστο Λαμπράκη και τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν.
Με καριέρα που ξεπερνά τα πενήντα χρόνια, η Μπάλτσα έχει αφήσει ανεξίτηλο αποτύπωμα σε κορυφαίες λυρικές σκηνές, όπως η Κρατική Όπερα της Βιέννης, η Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, η Σκάλα του Μιλάνου, το Κόβεντ Γκάρντεν και η Όπερα του Παρισιού. Η εμβληματική της ερμηνεία ως Κάρμεν – την οποία τραγούδησε πάνω από εξήντα φορές στη Βιέννη – και το ευρύ ρεπερτόριό της, από Μότσαρτ και Ροσσίνι μέχρι Βέρντι, Μπελλίνι και Στράους, την έχουν καταστήσει μία από τις πιο σημαντικές μεσόφωνους της εποχής μας.
Η ίδια θυμήθηκε και τη συνεργασία της με την ΕΛΣ, αναφερόμενη στην εμφάνισή της ως Κλυταιμνήστρα στην «Ηλέκτρα», την πρώτη μεγάλη παραγωγή της ΕΛΣ στο ΚΠΙΣΝ το 2017, λέγοντας χαρακτηριστικά ότι ο Γιώργος Κουμεντάκης «την έπεισε να πάρει μέρος σε αυτή την τρομερή παράσταση».
Τα βραβεία που ξεχώρισαν – Η διεθνής οπερατική σκηνή στο προσκήνιο
Η 12η διοργάνωση των Διεθνών Βραβείων Όπερας ανέδειξε κορυφαία ονόματα και θεσμούς από την παγκόσμια οπερατική σκηνή, με έντονη παρουσία από Ηνωμένες Πολιτείες, Ευρώπη και ιδιαίτερα την Τσεχία.
Το «Βραβείο για το Καλύτερο Λυρικό Θέατρο 2025» (Opera Company Award) απονεμήθηκε στο αυστριακό λυρικό θέατρο MusikTheater an der Wien, το οποίο, μετά από διετή διακοπή για ανακαίνιση, επέστρεψε την περίοδο 2024/25 με ένα τολμηρό, πολυεπίπεδο πρόγραμμα που καλύπτει πάνω από τέσσερις αιώνες μουσικού θεάτρου. Το βραβείο απένειμε η Λίνα Μενδώνη.
Ιδιαίτερα έντονη ήταν και η αμερικανική παρουσία:
Η δημιουργικότητα του αμερικανικού λυρικού θεάτρου αποτυπώθηκε, μεταξύ άλλων, με τη βράβευση του Ινστιτούτου Linda and Mitch Hart for Women Conductors της Όπερας του Ντάλλας με το «Equal Opportunities and Impact Award» για την προώθηση των γυναικών αρχιμουσικών. Το «Philanthropy Award» απονεμήθηκε στον C. Graham Berwind III για τη μακρόχρονη στήριξη οργανισμών όπως η OPERA America, η Met της Νέας Υόρκης και το Carnegie Hall.
Ο Αμερικανός μπασοβαρύτονος Nicholas Brownlee, νικητής και του Βραβείου Richard Tucker 2025, έλαβε το «Male Singer Award», εντυπωσιάζοντας με ερμηνείες ρόλων όπως Μάκβεθ, Αμφόρτας και Βόταν. Στην Αθήνα κέρδισε το κοινό με το «Te Deum» του Σκάρπια από την «Τόσκα».
Το νεοσύστατο «Musical Theatre Award» απονεμήθηκε στο Glimmerglass Festival για την παραγωγή του μιούζικαλ «Sunday in the Park with George» του Στίβεν Σόντχαϊμ, επιβεβαιώνοντας την ολοένα και πιο στενή σχέση ανάμεσα στην όπερα και το σύγχρονο μουσικό θέατρο.
Στην Τσεχία κατέληξαν δύο από τα πιο σημαντικά βραβεία: το Janáček Festival Brno τιμήθηκε ως «Festival of the Year», ενώ το «New Production Award» δόθηκε στην παραγωγή «The Excursions of Mr Brouček» του Λέος Γιάνατσεκ, σε σκηνοθεσία Ρόμπερτ Κάρσεν, συμπαραγωγή του Εθνικού Θεάτρου Μπρνο, της Κρατικής Όπερας του Βερολίνου και του Teatro Real της Μαδρίτης.
Στην κατηγορία «Rediscovered Work» βραβεύτηκε η αναβίωση της όπερας «L’uomo femina» (1762) του Μπαλντασσάρε Γκαλούππι από την Όπερα της Ντιζόν, ένα έργο που ανατέμνει με σύγχρονη ματιά τους ρόλους των φύλων.
Ιδιαίτερη μνεία αξίζει και το Teatro Real της Μαδρίτης, που απέσπασε το «Sustainability Award» ως το πρώτο ιστορικό οπερατικό κτίριο με επισκέψιμη φωτοβολταϊκή στέγη, αποδεικνύοντας πως η όπερα μπορεί να συνδυάσει υψηλή τέχνη και περιβαλλοντική ευθύνη.
Προσωπικότητες που σημάδεψαν τη χρονιά – Οι μεγάλοι νικητές
Στις ατομικές διακρίσεις ξεχώρισαν ορισμένα από τα πιο ηχηρά ονόματα της παγκόσμιας σκηνής:
Ο Alain Altinoglu, μουσικός διευθυντής της Όπερας Λα Μονναί των Βρυξελλών, αναδείχθηκε «Conductor of the Year».
Η Asmik Grigorian τιμήθηκε με το «Female Singer Award» για τις σπουδαίες ερμηνείες της, μεταξύ των οποίων η τριπλή της ανάληψη των ηρωίδων του «Τρίπτυχου» του Πουτσίνι στην Όπερα του Παρισιού και η εντυπωσιακή «Σαλώμη» της με τη Συμφωνική Ορχήστρα του Λονδίνου.
Ο Claus Guth βραβεύτηκε ως «Director of the Year» για την τολμηρή σκηνοθεσία της «Salome» στη Metropolitan Opera της Νέας Υόρκης, ενώ ο Paolo Fantin τιμήθηκε ως «Designer of the Year» για τα ευφάνταστα σκηνικά του σε παραγωγές όπως «Il nome della rosa» στη Σκάλα του Μιλάνου.
Το «Rising Star Award» μοιράστηκαν ο κόντρα-τενόρος Hugh Cutting – πρώτο countertenor που κερδίζει το Kathleen Ferrier Award – και η Γαλλίδα μεσόφωνος Adèle Charvet, για μια εντυπωσιακή σεζόν με ντεμπούτα σε ρόλους όπως ο Αριοδάντης, η Κάρμεν και η Σαρλότ στον «Βέρθερο».
Το «Good Governance Award for Leadership in Opera» δόθηκε στον Anthony Freud, με τη διοργάνωση να αναγνωρίζει τη μακρά, καθοριστική του πορεία στην ηγεσία κορυφαίων οργανισμών όπως η Welsh National Opera, η Houston Grand Opera και η Lyric Opera of Chicago, αλλά και τον ρόλο του σε Opera Europa και Opera America.
Στον τομέα των ηχογραφήσεων, το Château de Versailles Spectacles απέσπασε το «Complete Opera Recording Award» για την ηχογράφηση της τραγωδίας «Atys» του Lully υπό τη διεύθυνση του Leonardo García Alarcón, ενώ η μεσόφωνος Ann Hallenberg και το σύνολο The Mozartists βραβεύτηκαν για το σόλο ρεσιτάλ «Gluck Arias» (Signum).
Το βραβείο «World Premiere» πήγε στο έργο «Festen» της Βασιλικής Όπερας του Λονδίνου, σε μουσική Mark-Anthony Turnage και λιμπρέτο Lee Hall, βασισμένο στην ομώνυμη δανέζικη ταινία του «Δόγματος 95». Το βραβείο απένειμε ο Βρετανός πρέσβης στην Ελλάδα, Μάθιου Λοτζ, στον διοικητικό διευθυντή της Royal Opera, Cormac Simms.
Το Readers’ Award του Opera Magazine με Opera News κατέκτησε η υψίφωνος Marina Rebeka, η οποία μάγεψε το κοινό με την άρια «Un bel dì» ως Μαντάμα Μπατερφλάι και απέσπασε το θερμότερο χειροκρότημα της βραδιάς.
Βραβεία με ελληνική υπογραφή και κυκλαδική έμπνευση
Ιδιαίτερο συμβολισμό είχαν και τα ίδια τα βραβεία, τα οποία σχεδιάστηκαν με πρωτοβουλία της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, αντλώντας έμπνευση από την ελληνική πολιτιστική κληρονομιά. Το σχέδιο βασίζεται σε ένα μοναδικό κυκλαδικό ειδώλιο της Πρώιμης Εποχής του Χαλκού, με μορφή σε σχήμα βιολιού, και δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης. Κάθε βραβείο είναι μαρμάρινο με ειδική πλακέτα των International Opera Awards.
Ο πρόεδρος της κριτικής επιτροπής, John Allison, υπενθύμισε ότι η ελληνική μυθολογία υπήρξε μία από τις θεμελιακές πηγές έμπνευσης της όπερας και χαρακτήρισε απολύτως ταιριαστό το γεγονός ότι η τελετή στην Αθήνα πλαισιώθηκε και από σύγχρονα ελληνικά έργα.
Η 12η τελετή των Διεθνών Βραβείων Όπερας πραγματοποιήθηκε με δωρεά του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, στο πλαίσιο της ενίσχυσης της καλλιτεχνικής εξωστρέφειας της ΕΛΣ, και μεταδόθηκε ζωντανά διεθνώς μέσω της πλατφόρμας OperaVision. Την παρουσίαση της βραδιάς ανέλαβε ο γνωστός παρουσιαστής του BBC, Petroc Trelawny.
Σε μία εποχή όπου η όπερα καλείται να ξανασυστήσει τον εαυτό της στο παγκόσμιο κοινό, η Αθήνα και η Εθνική Λυρική Σκηνή έδειξαν ότι μπορούν να αποτελέσουν πρωταγωνιστές σε μια διεθνή συζήτηση για την τέχνη, την πρωτοπορία, τη βιωσιμότητα και την πολιτιστική κληρονομιά.