Παναγιώτης Κόνσουλας: «Όταν η Αττική “πνίγεται” από την ίδια της την ανάπτυξη» – Άρθρο στην εφημερίδα «Χτύπος» και στο «xtypos.gr»

Όταν η Αττική «πνίγεται» από την ίδια της την ανάπτυξη

Άρθρο του Οικονομολόγου – Πολιτικού Επιστήμονα, Παναγιώτη Κόνσουλα

Η Αττική, η ατμομηχανή της ελληνικής οικονομίας και το διαχρονικό κέντρο πολιτικής, πολιτισμού και υπηρεσιών, μοιάζει σήμερα να πληρώνει βαρύ τίμημα για την ίδια της την επιτυχία. Η υπερσυγκέντρωση πληθυσμού και κεφαλαίων δημιούργησε έναν μητροπολιτικό γίγαντα με πήλινα πόδια: ένα αστικό σύστημα ευάλωτο, που λυγίζει κάθε φορά που η φύση δοκιμάζει τα όριά του. Πλημμύρες, πυρκαγιές και ακραίοι καύσωνες δεν είναι πια απλώς «ακραία φαινόμενα», αλλά επαναλαμβανόμενες κρίσεις.

Το πρόβλημα είναι βαθιά πολιτικό και χωροταξικό. Για δεκαετίες, η ανάπτυξη στηρίχθηκε στην άναρχη επέκταση και στην αντίληψη του χώρου ως εμπορεύματος. Ρέματα μπαζώθηκαν, δάση τεμαχίστηκαν, πρανή αποψιλώθηκαν και αυθαίρετες κατασκευές νομιμοποιήθηκαν. Η πόλη απλώθηκε χωρίς σεβασμό στο φυσικό ανάγλυφο, δημιουργώντας ένα περιβάλλον όπου κάθε έντονη βροχόπτωση ή πυρκαγιά μετατρέπεται σε απειλή για ζωές και περιουσίες.

Η υπερσυγκέντρωση πίεσε την Αττική στα όριά της. Τα δίκτυα αποχέτευσης και αντιπλημμυρικής προστασίας αποδείχθηκαν ανεπαρκή, ενώ οι πυρκαγιές άφησαν πίσω τους καμένες εκτάσεις που γίνονται λασποροές με την πρώτη βροχή. Η κλιματική κρίση λειτουργεί πλέον ως μεγεθυντικός φακός αυτών των αδυναμιών.

Η απάντηση δεν μπορεί να είναι αποσπασματικά έργα βιτρίνας, αλλά στρατηγική ανθεκτικότητας με σαφείς προτεραιότητες.

Πρώτον, αποκατάσταση του υδρογραφικού δικτύου: επαναφορά ρεμάτων, διαπερατές επιφάνειες, πράσινες στέγες και αστικοί πνεύμονες που μειώνουν τον κίνδυνο πλημμυρών και βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Δεύτερον, αυστηρή οριοθέτηση της ζώνης δάσους–κατοικίας, με πρόληψη, αντιπυρικές λωρίδες και ουσιαστικά σχέδια εκκένωσης. Τρίτον, πραγματική αποκέντρωση δραστηριοτήτων, ώστε η Αττική να πάψει να σηκώνει μόνη της το βάρος του κράτους και της οικονομίας. Τέταρτον, αναβάθμιση των κτιρίων με έμφαση στην ενεργειακή απόδοση και την προστασία από τα έντονα φαινόμενα.

Παράλληλα, απαιτείται αλλαγή νοοτροπίας στη δημόσια διοίκηση και εκ μέρους όλων των εμπλεκόμενων φορέων. Η ανθεκτικότητα είναι πολιτική επιλογή που αφορά την καθημερινότητα: από τον σχεδιασμό των γειτονιών μέχρι την κατανομή πόρων. Εδώ, η περιβαλλοντική δικαιοσύνη αποκτά κεντρικό ρόλο. Οι ευάλωτες ομάδες πλήττονται πρώτες χωρίς μέσα προσαρμογής. Η πολιτεία οφείλει να διασφαλίσει ότι οι πολιτικές ανθεκτικότητας θα είναι συλλογικό αγαθό και όχι προνόμιο των λίγων.

Η σύγκρουση με κατεστημένα συμφέροντα έχει πολιτικό κόστος. Όμως το κόστος της αδράνειας ήταν πολύ μεγαλύτερο. Η Αττική μπορεί σήμερα να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία για ένα νέο κοινωνικό και χωρικό-τοπικό συμβόλαιο, πιο ισορροπημένο με τη φύση και πιο δίκαιο για τους πολίτες της. Το ερώτημα δεν είναι αν μπορεί, αλλά αν υπάρχει η πολιτική βούληση πλέον να το κάνει. Προσωπικά είμαι βέβαιος ότι και με την ανάλογη υποστήριξη της κυβέρνησης, η σημερινή Διοίκηση της Περιφέρειας Αττικής και θέλει και μπορεί να «νικήσει» το παρελθόν και να ορίσει το μέλλον της Αττικής, αυτό που ως πολίτες όλοι μας επιθυμούσαμε πάντα.