Το 2025 καταγράφεται ως μια χρονιά έντονης προσαρμογής για τους Έλληνες καταναλωτές, καθώς η ακρίβεια συνέχισε να ασκεί ισχυρές πιέσεις στο διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών. Η άνοδος των τιμών, κυρίως σε βασικά αγαθά και υπηρεσίες, οδήγησε σε αναδιάταξη της καταναλωτικής δαπάνης, με ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος να κατευθύνεται στη διατροφή, τη στέγαση και την ενέργεια.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, οι καταναλωτές υιοθέτησαν πιο συγκρατημένες και πειθαρχημένες αγοραστικές πρακτικές, δίνοντας πρωτεύοντα ρόλο στην τιμή, περιορίζοντας ακόμη και βασικές δαπάνες και ενισχύοντας τη σύγκριση εναλλακτικών επιλογών ως βασικό εργαλείο ελέγχου του κόστους.
Η αποτίμηση του 2025 από τον Γεώργιο Μπάλτα
Κάνοντας ανασκόπηση της χρονιάς που ολοκληρώνεται, ο καθηγητής του Τμήματος Μάρκετινγκ & Επικοινωνίας του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και διευθυντής Μεταπτυχιακών Σπουδών, Γεώργιος Μπάλτας, τονίζει μιλώντας στο Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων ότι το 2025 δεν υπήρξε έτος θεαματικών ανατροπών, αλλά περίοδος εμβάθυνσης ήδη υπαρχουσών μεταβολών στην καταναλωτική συμπεριφορά.
«Η ακρίβεια, ως δυσαναλογία τιμών και εισοδημάτων, παρέμεινε το κυρίαρχο θέμα στη δημόσια συζήτηση, όχι ως αιφνίδια εξέλιξη, αλλά ως σταθερή συνθήκη που διαμόρφωνε την καθημερινότητα των καταναλωτών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους», επισημαίνει.
Σύμφωνα με τα στοιχεία, ο Δείκτης Τιμών Καταναλωτή στο ενδεκάμηνο Ιανουαρίου–Νοεμβρίου 2025 διαμορφώθηκε στο 2,5%, έναντι 2,7% για το σύνολο του 2024. Ωστόσο, παρά τη σχετική σταθεροποίηση, το αίσθημα πίεσης παρέμεινε έντονο, καθώς οι συσσωρευμένες αυξήσεις της περιόδου 2021–2025 δεν επέτρεψαν επιστροφή στην προ κρίσης κανονικότητα.
Είναι χαρακτηριστικό ότι στο διάστημα Νοεμβρίου 2021 – Νοεμβρίου 2025 ο ΔΤΚ αυξήθηκε συνολικά κατά 17,3%, με ακόμη μεγαλύτερες αυξήσεις σε κρίσιμους κλάδους της καθημερινής κατανάλωσης.
Άρση πλαφόν και ανησυχίες για την αγορά
Το 2025 σημαδεύτηκε και από την οριστική άρση του πλαφόν στο περιθώριο κέρδους, μέτρο που ίσχυε από τον Δεκέμβριο του 2021 ως ανάχωμα στην αισχροκέρδεια. Η κατάργησή του στις 30 Ιουνίου 2025 επανέφερε την αγορά σε καθεστώς πλήρους ελευθερίας τιμολόγησης, δημιουργώντας ερωτήματα για το κατά πόσο ορισμένες αγορές μπορούν να αυτορυθμιστούν αποτελεσματικά υπό τις υπάρχουσες συνθήκες.
«Η συμπεριφορά των καταναλωτών το 2025 χαρακτηρίστηκε από αναγκαστική προσαρμογή στον μονιμότερο χαρακτήρα της ακρίβειας», σημειώνει ο κ. Μπάλτας, υπογραμμίζοντας ότι η προσαρμογή αυτή ήταν ετερογενής και εξαρτήθηκε κυρίως από το εισόδημα και τη συνολική οικονομική κατάσταση κάθε νοικοκυριού.
Στροφή σε φθηνότερες επιλογές και ιδιωτική ετικέτα
Έγκυρες ανεξάρτητες έρευνες, όπως η ετήσια έρευνα αγοραστικής συμπεριφοράς του Εργαστηρίου Μάρκετινγκ του ΟΠΑ, δείχνουν ότι οι καταναλωτές περιόρισαν την κατανάλωση, στράφηκαν σε φθηνότερα προϊόντα ή καταστήματα και ενίσχυσαν την αναζήτηση προσφορών και εκπτώσεων.
Ιδιαίτερα στα τυποποιημένα προϊόντα, η σημασία του κόστους οδήγησε σε σταθερή μετατόπιση προς τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας. Εκτιμάται ότι στο τέλος του 2025 το μερίδιο δαπάνης της ιδιωτικής ετικέτας στα σούπερ μάρκετ θα ανέλθει στο 27%–28%, ποσοστό υψηλότερο από το 2024 και ενδεικτικό μιας διαρθρωτικής πλέον αλλαγής.
«Πολλοί καταναλωτές δεν αναζητούν πια μια καλή τιμή, αλλά μια τιμή που μπορούν να αντέξουν», επισημαίνει χαρακτηριστικά ο καθηγητής.
Στέγαση και ενέργεια: οι μεγάλοι «πονοκέφαλοι»
Ιδιαίτερα αρνητικό ρόλο στο καταναλωτικό περιβάλλον έπαιξε και το κόστος στέγασης. Οι τιμές κατοικιών συνέχισαν να αυξάνονται σε επίπεδα ασύμβατα ακόμη και με τη χρηματοδοτική δυνατότητα υψηλά αμειβόμενων εργαζομένων, ενώ τα ενοίκια απορροφούν ολοένα μεγαλύτερο μέρος του εισοδήματος, ειδικά σε περιοχές υψηλής ζήτησης.
Όπως τονίζει ο κ. Μπάλτας, η ακριβή στέγη επηρεάζει άμεσα τη δημιουργία νέων οικογενειών και συνδέεται με το ευρύτερο δημογραφικό πρόβλημα της χώρας.
Παράλληλα, η ενέργεια παραμένει βασικός παράγοντας πίεσης, τόσο άμεσα μέσω των λογαριασμών και των καυσίμων, όσο και έμμεσα, μέσω της αύξησης του κόστους παραγωγής των επιχειρήσεων, που τελικά μετακυλίεται στις τιμές λιανικής.
Προσδοκίες για το 2026
Για το 2026, οι προσδοκίες συγκλίνουν σε ένα πιο σταθερό οικονομικό περιβάλλον, με ενδείξεις αποκλιμάκωσης των πληθωριστικών πιέσεων, κυρίως λόγω της υποχώρησης του ενεργειακού κόστους. Αν η τάση αυτή παγιωθεί, αναμένεται μεγαλύτερη προβλεψιμότητα και σταδιακή εξομάλυνση των τιμών.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο καθηγητής του ΟΠΑ, οι καταναλωτές δύσκολα θα επιστρέψουν στα πρότυπα κατανάλωσης του παρελθόντος. «Η σταθερότητα του 2025 επιτρέπει την προσδοκία για ένα καλύτερο 2026, αλλά αυτό δεν θα έρθει από αδράνεια. Το 2026 θα είναι καλύτερο μόνο αν αποφασίσουμε ότι πρέπει να γίνει καλύτερο και αν δράσουμε αναλόγως», καταλήγει.