Η κλιμάκωση της κρίσης στη Μέση Ανατολή και η αυξανόμενη γεωπολιτική αστάθεια επαναφέρουν στο προσκήνιο τη σημασία των μετρητών ως μέσο οικονομικής ασφάλειας σε περιόδους κρίσης. Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ) και άλλες ευρωπαϊκές αρχές επισημαίνουν ότι τα νοικοκυριά καλό είναι να διατηρούν ένα μικρό απόθεμα μετρητών στο σπίτι, ώστε να μπορούν να καλύψουν βασικές ανάγκες σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Σύμφωνα με ανάλυση της ΕΚΤ, σε περιόδους μεγάλων κρίσεων – όπως πολεμικές συγκρούσεις, οικονομικές αναταράξεις ή διακοπές σε κρίσιμες υποδομές – οι πολίτες στρέφονται συχνά στη χρήση μετρητών, τα οποία θεωρούνται αξιόπιστο και άμεσα διαθέσιμο μέσο πληρωμής.
Αυξημένη ζήτηση μετρητών σε περιόδους αβεβαιότητας
Η μελέτη της ΕΚΤ δείχνει ότι η ζήτηση για τραπεζογραμμάτια αυξάνεται σημαντικά όταν επικρατεί αβεβαιότητα, καθώς οι πολίτες επιδιώκουν να έχουν άμεση πρόσβαση στα χρήματά τους.
Η τάση αυτή έχει καταγραφεί αρκετές φορές τα τελευταία χρόνια. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, για παράδειγμα, η κυκλοφορία τραπεζογραμματίων στην ευρωζώνη αυξήθηκε αισθητά, παρότι η χρήση τους στις καθημερινές συναλλαγές μειώθηκε λόγω της εξάπλωσης των ψηφιακών πληρωμών.
Πολλοί πολίτες επέλεξαν τότε να κρατούν χρήματα στο σπίτι ως προληπτικό μέτρο απέναντι στην αβεβαιότητα της περιόδου.
Παρόμοια φαινόμενα παρατηρήθηκαν και μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022. Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, ιδιαίτερα σε όσες βρίσκονται πιο κοντά στη ζώνη της σύγκρουσης, σημειώθηκε απότομη αύξηση στις αναλήψεις μετρητών, καθώς οι πολίτες ανησυχούσαν για πιθανές επιπτώσεις στις οικονομικές και ψηφιακές υποδομές.
Γιατί τα μετρητά παραμένουν σημαντικά
Η ΕΚΤ υπογραμμίζει ότι τα μετρητά έχουν ένα σημαντικό πλεονέκτημα: μπορούν να χρησιμοποιηθούν ακόμη και όταν τα ψηφιακά συστήματα πληρωμών δεν λειτουργούν.
Σε περιπτώσεις διακοπών ρεύματος, κυβερνοεπιθέσεων ή προβλημάτων στις τηλεπικοινωνίες, οι ηλεκτρονικές συναλλαγές ενδέχεται να καταστούν προσωρινά αδύνατες. Αντίθετα, τα μετρητά παραμένουν ένα άμεσο και «offline» μέσο πληρωμής.
Πόσα μετρητά προτείνεται να υπάρχουν στο σπίτι
Για τον λόγο αυτό, αρκετές ευρωπαϊκές αρχές συστήνουν στους πολίτες να διατηρούν ένα μικρό χρηματικό απόθεμα στο σπίτι, αρκετό για να καλύψει βασικές ανάγκες για περίπου τρεις ημέρες.
Σε ορισμένες χώρες η σύσταση αυτή αντιστοιχεί περίπου σε 70 έως 100 ευρώ ανά άτομο, ποσό που μπορεί να χρησιμοποιηθεί για βασικές αγορές, όπως τρόφιμα, καύσιμα ή άλλα απαραίτητα αγαθά σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα διευκρινίζει πάντως ότι η σύσταση αυτή δεν σημαίνει εγκατάλειψη των ψηφιακών πληρωμών. Στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι το ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών παραμένει ανθεκτικό ακόμη και σε ακραία σενάρια κρίσης.