Ο αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ εξαπέλυσε νέα επίθεση κατά της διεθνούς διπλωματίας για το κλίμα, υπογράφοντας διάταγμα με το οποίο οι Ηνωμένες Πολιτείες αποσύρονται από 66 οργανισμούς και φορείς που – σύμφωνα με τον Λευκό Οίκο – δεν εξυπηρετούν «τα αμερικανικά συμφέροντα». Σχεδόν οι μισοί από αυτούς εντάσσονται στο σύστημα του ΟΗΕ.
Κεντρική θέση στη λίστα κατέχει η Σύμβαση-πλαίσιο των Ηνωμένων Εθνών για την Κλιματική Αλλαγή (UNFCCC), το θεμέλιο όλων των διεθνών συμφωνιών για το κλίμα από το 1992, που συμφωνήθηκε στη Σύνοδο της Γης στο Ρίο. Στην ίδια βάση οικοδομήθηκε και η Συμφωνία του Παρισιού, από την οποία ο Τραμπ απέσυρε για δεύτερη φορά τις ΗΠΑ μετά την επιστροφή του στον Λευκό Οίκο.
Σε αντίθεση με την πρώτη του θητεία, όταν η Ουάσιγκτον είχε αποχωρήσει από τη Συμφωνία του Παρισιού αλλά παρέμενε στην UNFCCC, το νέο βήμα διακόπτει πλήρως τη συμμετοχή των ΗΠΑ στις ετήσιες συνόδους για το κλίμα. Αναλυτές εκτιμούν ότι πρόκειται για καίριο πλήγμα στη διεθνή προσπάθεια αντιμετώπισης της υπερθέρμανσης του πλανήτη.
Αντιδράσεις και νομικά ερωτήματα
Ο αναλυτής Λι Σούο από το Asia Society Policy Institute χαρακτήρισε την απόφαση «μείζον πλήγμα για την παγκόσμια δράση για το κλίμα», προειδοποιώντας ότι απειλεί τη συναίνεση που οικοδομήθηκε μετά τη Συμφωνία του Παρισιού. Η Union of Concerned Scientists έκανε λόγο για «αντιεπιστημονική» και «αυταρχική» στάση που υπονομεύει τη διεθνή συνεργασία.
Παράλληλα, εγείρονται σοβαρά νομικά ζητήματα. Το αμερικανικό Σύνταγμα προβλέπει ότι η ένταξη σε διεθνείς συνθήκες απαιτεί έγκριση των δύο τρίτων της Γερουσίας, χωρίς να ορίζει ρητά τη διαδικασία αποχώρησης. Η δικηγόρος Τζιν Σου από το Κέντρο για τη Βιοποικιλότητα υποστηρίζει ότι η μονομερής αποχώρηση από την UNFCCC ενδέχεται να είναι παράνομη και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο νομικών προσφυγών.
Αποχώρηση και από την επιστήμη για το κλίμα
Το διάταγμα προβλέπει επίσης την αποχώρηση των ΗΠΑ από τη Διακυβερνητική Επιτροπή για την Κλιματική Αλλαγή (IPCC), τον κορυφαίο διεθνή επιστημονικό φορέα για το κλίμα, καθώς και από οργανισμούς όπως ο Διεθνής Οργανισμός Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, η Διεθνής Ένωση για τη Διατήρηση της Φύσης και η Διάσκεψη του ΟΗΕ για το Νερό.
Στο στόχαστρο μπαίνουν επίσης οργανισμοί που σχετίζονται με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης, όπως το UNFPA και το ΟΗΕ Γυναίκες, καθώς και η UNCTAD.
«Πρώτα η Αμερική»
Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο κατηγόρησε τους οργανισμούς ότι προωθούν «προοδευτική ιδεολογία», επιτιθέμενος ειδικά στις πολιτικές για την ισότητα των φύλων και στην «κλιματική ορθοδοξία». Η κίνηση εντάσσεται στο δόγμα «πρώτα η Αμερική», το οποίο ο Τραμπ εφαρμόζει συστηματικά από την επιστροφή του στην εξουσία.
Όπως και στην πρώτη του θητεία, οι ΗΠΑ αποχωρούν εκ νέου από την UNESCO και τον Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας, ενώ η δραστική περικοπή της αμερικανικής βοήθειας στο εξωτερικό έχει ήδη πλήξει υπηρεσίες όπως η Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες και το Παγκόσμιο Επισιτιστικό Πρόγραμμα.
Στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ, ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει την κλιματική αλλαγή «τη μεγαλύτερη απάτη της ιστορίας» και τον ίδιο τον Οργανισμό «εν πολλοίς αποτυχημένο», σηματοδοτώντας μια βαθιά ρήξη των ΗΠΑ με το πολυμερές σύστημα.