Ο πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών Ντόναλντ Τραμπ δήλωσε χθες, Πέμπτη, ότι εξασφάλισε για τις ΗΠΑ «πλήρη και μόνιμη πρόσβαση» στη Γροιλανδία, στο πλαίσιο συμφωνίας που, όπως ανέφερε, επιτεύχθηκε με το ΝΑΤΟ. Από την πλευρά του, ο γενικός γραμματέας της Συμμαχίας Μαρκ Ρούτε υπογράμμισε ότι οι σύμμαχοι οφείλουν να ενισχύσουν τη δέσμευσή τους στην ασφάλεια της Αρκτικής, προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι απειλές από τη Ρωσία και την Κίνα.
Μετά την ανακοίνωση περί επίτευξης ενός πλαισίου συμφωνίας για τη Γροιλανδία, ο Ντόναλντ Τραμπ απέσυρε την απειλή επιβολής νέων δασμών σε ευρωπαϊκές χώρες και απέκλεισε το ενδεχόμενο κατάληψης του νησιού με τη βία, συμβάλλοντας σε αποκλιμάκωση της έντασης στις διατλαντικές σχέσεις.
Ασαφές το πλαίσιο – Σαφείς οι «κόκκινες γραμμές»
Οι λεπτομέρειες του πλαισίου συμφωνίας παραμένουν ασαφείς, με τη Δανία να επιμένει ότι η κυριαρχία της επί της Γροιλανδίας δεν αποτελεί αντικείμενο διαπραγμάτευσης. Η επικεφαλής της ευρωπαϊκής διπλωματίας Κάγια Κάλας δήλωσε ότι οι σχέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης με τις Ηνωμένες Πολιτείες «υπέστησαν πλήγμα» την προηγούμενη εβδομάδα, όταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες συνεδρίασαν εκτάκτως για το ζήτημα.
Από την πλευρά του, ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γενς-Φρέντερικ Νίλσεν χαιρέτισε τις δηλώσεις Τραμπ, ξεκαθαρίζοντας ωστόσο ότι αγνοεί βασικές πτυχές της συμφωνίας. Όπως δήλωσε από το Νουούκ, «δεν γνωρίζω τι περιλαμβάνει η πρόταση ή η συμφωνία που αφορά τη χώρα μου», υπογραμμίζοντας ότι η κυριαρχία αποτελεί αδιαπραγμάτευτη κόκκινη γραμμή.
Ο ίδιος σημείωσε ότι η Γροιλανδία είναι έτοιμη να συζητήσει συνεργασίες και βελτιωμένες σχέσεις, αλλά όχι εις βάρος της εδαφικής ακεραιότητας και του διεθνούς δικαίου, απορρίπτοντας σενάρια αμερικανικού ελέγχου περιοχών γύρω από στρατιωτικές βάσεις.
Δηλώσεις Τραμπ και νέες διαπραγματεύσεις
Μιλώντας σε δημοσιογράφους στο προεδρικό αεροσκάφος, επιστρέφοντας από το Νταβός της Ελβετίας, ο Ντόναλντ Τραμπ ανέφερε ότι βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις για μια νέα συμφωνία που θα είναι «πολύ πιο γενναιόδωρη για τις ΗΠΑ». Απέφυγε να τοποθετηθεί ευθέως για το ζήτημα της κυριαρχίας της Γροιλανδίας, λέγοντας χαρακτηριστικά: «Θα μπορούμε να κάνουμε ακριβώς αυτό που θέλουμε».
Νωρίτερα, σε συνέντευξή του στο Fox Business Network, είχε δηλώσει ότι η συμφωνία προσφέρει «πλήρη πρόσβαση» στη Γροιλανδία «χωρίς τέλος και χωρίς χρονικό όριο».
Πηγές με γνώση των συνομιλιών ανέφεραν ότι ο Μαρκ Ρούτε και ο Ντόναλντ Τραμπ συμφώνησαν στο Νταβός να συνεχιστούν οι διαβουλεύσεις μεταξύ ΗΠΑ, Δανίας και Γροιλανδίας, με στόχο την τροποποίηση της συμφωνίας του 1951 που ρυθμίζει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στο νησί. Το υπό συζήτηση πλαίσιο προβλέπει, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, τον αποκλεισμό κινεζικών και ρωσικών επενδύσεων στη Γροιλανδία.
Άλλες διπλωματικές πηγές τόνισαν ότι πρόκειται για ένα γενικό πλαίσιο πάνω στο οποίο θα χτιστούν περαιτέρω συμφωνίες, σημειώνοντας ότι οι πληροφορίες για συγκεκριμένες λεπτομέρειες παραμένουν εικασίες.
ΝΑΤΟ, άμυνα και κρίσιμα ορυκτά
Ο Μαρκ Ρούτε δήλωσε στο Reuters ότι οι στρατιωτικοί διοικητές του ΝΑΤΟ θα εξετάσουν τις πρόσθετες απαιτήσεις ασφάλειας στην Αρκτική, εκφράζοντας την εκτίμηση ότι οι σχετικές αποφάσεις μπορούν να ληφθούν ακόμη και στις αρχές του 2026.
Ο Τραμπ ανέφερε ότι μια μελλοντική συμφωνία θα μπορούσε να καλύπτει τόσο την ανάπτυξη του αντιπυραυλικού συστήματος «Χρυσός Θόλος» όσο και την πρόσβαση σε κρίσιμα ορυκτά, αποτρέποντας παράλληλα τη ρωσική και κινεζική παρουσία στην περιοχή. Ο Ρούτε, ωστόσο, ξεκαθάρισε ότι το θέμα των ορυκτών δεν αποτέλεσε αντικείμενο συζήτησης.
Η συμφωνία του 1951 εξακολουθεί να επιτρέπει στις ΗΠΑ να διατηρούν στρατιωτικές βάσεις στη Γροιλανδία, υπό την προϋπόθεση ενημέρωσης της Δανίας και των τοπικών αρχών. Σήμερα, η Ουάσινγκτον διατηρεί στρατιωτική βάση στο Πίτουφικ, στη βόρεια Γροιλανδία.
Ευρωπαϊκή ανησυχία και γροιλανδική επιφύλαξη
Η πρωθυπουργός της Δανίας Μέτε Φρέντερικσεν δήλωσε ότι δεν έχουν γίνει διαπραγματεύσεις με το ΝΑΤΟ για την κυριαρχία της Γροιλανδίας, τονίζοντας ότι η κατάσταση παραμένει σοβαρή, αλλά έχει ανοίξει ο δρόμος για ουσιαστική συζήτηση γύρω από τη συλλογική ασφάλεια στην Αρκτική. Μετά την έκτακτη σύνοδο κορυφής της ΕΕ, ζήτησε μόνιμη παρουσία του ΝΑΤΟ στην περιοχή, συμπεριλαμβανομένης της Γροιλανδίας.
Η πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου Ρομπέρτα Μέτσολα άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο επανεκκίνησης των συνομιλιών για εμπορική συμφωνία ΕΕ–ΗΠΑ, μετά την υπαναχώρηση Τραμπ στο ζήτημα των δασμών. Παράλληλα, Ευρωπαίοι διπλωμάτες επισημαίνουν ότι το επεισόδιο της Γροιλανδίας έχει κλονίσει σοβαρά την εμπιστοσύνη στους διατλαντικούς δεσμούς, με τις ευρωπαϊκές κυβερνήσεις να παραμένουν επιφυλακτικές ως προς τη μελλοντική στάση της Ουάσινγκτον.
Την ίδια στιγμή, επιφυλακτικοί εμφανίζονται και οι κάτοικοι της Γροιλανδίας. Όπως δήλωσε ο συνταξιούχος Γέσπερ Μούλερ από το Νουούκ, «όλα είναι πολύ συγκεχυμένα» και δύσκολα μπορεί κανείς να χτίσει κάτι σταθερό πάνω σε μια τόσο ασταθή κατάσταση.