Τέσσερα χρόνια συμπληρώνονται από την έναρξη της ρωσικής εισβολής στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, ενός πολέμου που έχει κοστίσει τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους και έχει ξεριζώσει εκατομμύρια, αποτελώντας τη φονικότερη σύγκρουση στην Ευρώπη μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η πορεία του πολέμου μπορεί να αποτυπωθεί σε πέντε κρίσιμες φάσεις που σημάδεψαν το μέτωπο, τη διεθνή πολιτική και την ασφάλεια της ηπείρου.
24 Φεβρουαρίου 2022: Η έναρξη της εισβολής
Στις 21 Φεβρουαρίου 2022 ο Βλαντίμιρ Πούτιν αναγνώρισε την «ανεξαρτησία» των περιοχών Ντονέτσκ και Λουχάνσκ στο Ντονμπάς. Τρεις ημέρες αργότερα ξεκίνησε η ευρεία ρωσική επίθεση, την οποία η Μόσχα χαρακτήρισε «ειδική στρατιωτική επιχείρηση» με στόχο την «αποναζιστικοποίηση» και «αποστρατιωτικοποίηση» της Ουκρανίας. Ο ρωσικός στρατός προέλασε γρήγορα στο νότιο και βορειοανατολικό τμήμα της χώρας, όμως απέτυχε να καταλάβει το Κίεβο. Η Μαριούπολη έπεσε έπειτα από πολύμηνη πολιορκία, ενώ οι πρώτες διαπραγματεύσεις σε Λευκορωσία και Τουρκία κατέρρευσαν.
Άνοιξη 2022: Η σφαγή στη Μπούτσα
Μετά την αποχώρηση των ρωσικών δυνάμεων από τα περίχωρα του Κιέβου, εντοπίστηκαν τα πτώματα εκατοντάδων αμάχων στη Μπούτσα και σε γειτονικές περιοχές. Η Ουκρανία κατηγόρησε τη Ρωσία για ωμότητες, με τη Μόσχα να αρνείται. Οι εικόνες προκάλεσαν διεθνή κατακραυγή και άνοιξαν τον δρόμο για έρευνες περί εγκλημάτων πολέμου. Στις 17 Μαρτίου 2023 το Διεθνές Ποινικό Δικαστήριο εξέδωσε ένταλμα σύλληψης κατά του Πούτιν για εγκλήματα πολέμου και για την παράνομη μεταφορά Ουκρανόπουλων στη Ρωσία.
Καλοκαίρι 2022 – χειμώνας 2023: Η ουκρανική αντεπίθεση
Με δυτική στρατιωτική βοήθεια, οι ουκρανικές δυνάμεις ανακατέλαβαν μεγάλες περιοχές στο Χάρκοβο και στη Χερσώνα. Η μάχη του Μπάχμουτ υπήρξε από τις πιο αιματηρές, αφήνοντας πίσω της μια πόλη-ερείπιο. Τον Ιούνιο του 2023 η Ρωσία βρέθηκε αντιμέτωπη με την εξέγερση της Βάγκνερ, η οποία σταμάτησε αιφνιδιαστικά, ενώ ο επικεφαλής της Γεβγκένι Πριγκόζιν σκοτώθηκε σε αεροπορική συντριβή τον Αύγουστο. Το καλοκαίρι του 2023 νέα ουκρανική αντεπίθεση δεν κατόρθωσε να σπάσει τις ρωσικές γραμμές.
2024: Κουρσκ και κλιμάκωση πλήγματος
Από τον Φεβρουάριο του 2024 η Ρωσία ανέκτησε την πρωτοβουλία στο μέτωπο και προέλασε αργά αλλά σταθερά στην ανατολική Ουκρανία. Τον Αύγουστο του 2024 ουκρανικές δυνάμεις πέρασαν στη ρωσική περιφέρεια Κουρσκ, όμως εκδιώχθηκαν τον Μάρτιο του 2025 σε μάχη όπου συμμετείχαν και Βορειοκορεάτες στο πλευρό της Μόσχας. Τα ρωσικά πλήγματα με drones και πυραύλους εντάθηκαν, ενώ τα Patriot και τα F-16 που παραδόθηκαν στο Κίεβο δεν επαρκούσαν για πλήρη κάλυψη. Τον Νοέμβριο η Ρωσία χρησιμοποίησε βαλλιστικό πύραυλο μέσου βεληνεκούς «Ορέσνικ» κατά ουκρανικού εργοστασίου και επανέλαβε τη χρήση του τον Ιανουάριο του 2026 κοντά στη Λβιβ.
2025: Η διπλωματία Τραμπ
Με την επιστροφή του Ντόναλντ Τραμπ στην προεδρία των ΗΠΑ και το μέτωπο σε αδιέξοδο, ανακοινώθηκαν απευθείας επαφές με τον Πούτιν. Στις 28 Φεβρουαρίου 2025 ο Τραμπ επιτέθηκε δημόσια στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι στον Λευκό Οίκο, απειλώντας με διακοπή βοήθειας. Αργότερα παρουσίασε σχέδιο διευθέτησης που ενσωμάτωνε ρωσικές απαιτήσεις, όπως παραχωρήσεις εδαφών με αντάλλαγμα εγγυήσεις ασφαλείας. Την ίδια περίοδο η Ρωσία έπληξε το ουκρανικό ενεργειακό δίκτυο, ενώ το Κίεβο απάντησε με επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια. Διαπραγματεύσεις σε Αμπού Ντάμπι και Γενεύη συνεχίστηκαν τον Ιανουάριο και Φεβρουάριο, με βασικό αγκάθι την απαίτηση της Μόσχας για πλήρη αποχώρηση των ουκρανικών δυνάμεων από το Ντονμπάς.
Τέσσερα χρόνια μετά, ο πόλεμος παραμένει ανοιχτή πληγή για την Ευρώπη, με το μέτωπο να αλλάζει αργά και τη διπλωματία να αναζητά δύσκολες ισορροπίες.