Σοκάρουν πλάνα που κάνουν τον γύρο του διαδικτύου και απεικονίζουν θεατές συναυλίας να κάνουν τον ναζιστικό χαιρετισμό στη Βοσνία.
Πρόκειται για συναυλίες που έδωσε ο υπερεθνικιστής κροάτης τραγουδιστής που είναι γνωστός με το προσωνύμιο Τόμσον, όπως γνωστοποίησε χθες Πέμπτη η εισαγγελία.
Ο 59χρονος τραγουδιστής – στον οποίο έχει απαγορευτεί να εμφανίζεται σε κάποιες ευρωπαϊκές χώρες – , το πραγματικό όνομα του οποίου είναι Μάρκο Πέρκοβιτς, είναι δημοφιλής στην Κροατία, παρά το ότι είναι αμφιλεγόμενη μορφή. Στις συναυλίες του συχνά μέρος του κοινού του επιδεικνύει τη συμπάθειά του στους ναζί.
Το θέμα πυροδότησε αντιδράσεις από πολλές πλευρές δείχνοντας ότι παραμένουν ανοιχτές «πληγές που διχάζουν την Κροατία – εκ διαμέτρου αντίθετες ερμηνείες, τόσο για τον αγώνα της χώρας για ανεξαρτησία τη δεκαετία του ’90, όσο και για την ιστορία του Ανεξάρτητου Κράτους της Κροατίας (NDH).
Ο τραγουδιστής ολοκλήρωσε την περασμένη εβδομάδα τουρνέ που βάφτισε «Προσκυνητής», με δυο συναυλίες την Παρασκευή και το Σάββατο στο Σίροκι Μπρίεγκ (νότια), σε τομέα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης όπου οι κάτοικοι είναι κατά πλειονότητα Κροάτες. Η βοσνιακή δικαιοσύνη άρχισε να διενεργεί προκαταρκτική έρευνα για δυο συναυλίες.
Σύμφωνα με μέσα ενημέρωσης και βίντεο από τη συναυλία που κυκλοφόρησαν σε ιστότοπους κοινωνικής δικτύωσης μεγάλο μέρος του κοινού, αποτελούμενο από νεαρούς κυρίως, ύψωσε τα χέρια στον ναζιστικό χαιρετισμό και κραύγασε «Za dom – spremni!» («για την πατρίδα – έτοιμοι!»), καθώς ο ερμηνευτής απευθυνόταν στο κοινό, ανάμεσα σε δυο τραγούδια.
«Ανοιξε το κουτί της Πανδώρας»
«Αυτό άνοιξε το κουτί της Πανδώρας», λέει η Tena Banjeglav της οργάνωσης Documenta , η οποία εστιάζει στη συμφιλίωση μέσω μιας αντικειμενικής προσέγγισης τόσο για τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο όσο και για τον πιο πρόσφατο πόλεμο της ανεξαρτησίας.
«Πλέον βλέπεις πολιτικούς μέσα στο κοινοβούλιο να ουρλιάζουν “Za dom, spremni”. Στους δρόμους, τα παιδιά τραγουδούν όχι μόνο αυτό το κομμάτι, αλλά και άλλα τραγούδια του Τόμσον που εξυμνούν μαζικά εγκλήματα του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου», αναφέρει η ίδια.
«Η κυβέρνηση δημιουργεί ένα κλίμα όπου όλο αυτό θεωρείται κάτι θετικό. Καλλιεργεί ένα κύμα εθνικισμού που θα μπορούσε να εκτονωθεί σε σωματική βία». Στην πραγματικότητα, η κυβέρνηση το 2025 σε συναυλία του ίδιου είχε υποβαθμίσει το θέμα των συνθημάτων. Ο πρωθυπουργός Αντρέι Πλένκοβιτς τα είχε χαρακτηρίσει ως «μέρος του ρεπερτορίου του Τόμσον», ενώ μάλιστα είχε φωογραφηθεί με τον τραγουδιστή την παραμονή της εμφάνισής του στο Ζάγκρεμπ.
«Za dom – spremni!» – Η σκοτεινή προέλευσή του
Πρόκειται για σύνθημα των ουστάσι («αντάρτες» στα κροατικά), του προσκείμενου στους ναζί καθεστώτος που είχε επιβληθεί κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου. Οι ουστάσι επιδόθηκαν σε διωγμούς και σφαγές εκατοντάδων χιλιάδων Σέρβων, Εβραίων, Κροατών που τάσσονταν εναντίον των φασιστών, καθώς και Ρομά.
Ο αστέρας της φολκ-ροκ έχει επικριθεί, για τραγούδι του που ξεκινά με ακριβώς αυτό το σύνθημα. Η φράση χρησιμοποιείτο επίσης από την παραστρατιωτική ομάδα HOS – δεν υπάρχει πια – στον πόλεμο για την ανεξαρτησία της Κροατίας εναντίον των σερβικών δυνάμεων (1991-1995) και ο τραγουδιστής διαβεβαιώνει πως το τραγούδι του σε αυτό αναφερόταν.
Όταν επικοινώνησε μαζί της το Γαλλικό Πρακτορείο, η βοσνιακή εισαγγελία ανέφερε ότι «δέχθηκε πολλές καταγγελίες» για τη συναυλία καθώς και καταγραφές «βίντεο» όσων συνέβησαν.
«Ο φάκελος διαβιβάστηκε σε εισαγγελέα, η απόφαση του οποίου (σ.σ. για ενδεχόμενη άσκηση ποινικών διώξεων) θα ανακοινωθεί μόλις ληφθεί», πρόσθεσε η ίδια πηγή.
Η «μάχη» των συμβόλων
Ο συντηρητικός σχολιαστής Matija Štahan πιστεύει ότι η θητεία του Τόμσον ως στρατιώτη κατά τη διάρκεια του πολέμου της ανεξαρτησίας, του δίνει το δικαίωμα να χρησιμοποιεί το «Za dom, spremni» στο έργο του.
«Πολλοί δημοσιογράφοι στη Δύση υποστηρίζουν ότι είναι η κροατική εκδοχή του “Heil Hitler” – όμως θα ήταν ακριβέστερο να το περιγράψουμε ως την κροατική εκδοχή του [ουκρανικού εθνικού χαιρετισμού] “Slava Ukraini” (Δόξα στην Ουκρανία).
Και τα δύο αναδείχθηκαν στο πλαίσιο του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου – ο οποίος ήταν ένας πόλεμος για πολλά μικρά έθνη που επιζητούσαν τα δικά τους ανεξάρτητα κράτη», αναφέρει ο κ. Štahan.
«Τα σύμβολα αλλάζουν νόημα – και όπως ακριβώς το “Slava Ukraini”, έτσι και το “Za dom, spremni” σημαίνει πλέον κάτι διαφορετικό. Σήμερα, είναι ένα αντισυστημικό εθνικιστικό σύνθημα. Στρέφεται ενάντια στην κροατική, πολιτικά ορθή, μετακομμουνιστική πολιτική ελίτ. Οι νέοι θέλουν να το φωνάζουν ως κάτι ανατρεπτικό».
Αυτή η ερμηνεία, ωστόσο, αφήνει παγερά αδιάφορη την Πρωτοβουλία Νέων για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα (YIHR), μια περιφερειακή οργάνωση που εργάζεται για τη συμφιλίωση των νέων γενεών στα Δυτικά Βαλκάνια. «Είναι ξεκάθαρα ένα φασιστικό σύνθημα», δηλώνει ο διευθυντής της YIHR στην Κροατία, Mario Mažić.
Το συμβάν πυροδότησε έντονες αντιδράσεις στη χώρα, ειδικά από σερβοβόσνιους πολιτικούς, που απαίτησαν να απαγορευτεί στον Τόμσον η είσοδος στη Βοσνία.
Η πρεσβεύτρια του Ισραήλ στη χώρα, η Γκαλίτ Πελέγκ, κατήγγειλε τις «σοκαριστικές σκηνές με νεαρούς στη Σίροκι Μπρίεγκ να κάνουν ναζιστικούς χαιρετισμούς» και τόνισε πως «τέτοιες εκδηλώσεις μίσους πρέπει να εξαλειφθούν», παροτρύνοντας τις αρχές να αντιμετωπίσουν το συμβάν με «αυστηρότητα» και να εγγυηθούν «λογοδοσία».
Η ομάδα του τραγουδιστή αντέτεινε μέσω Facebook ότι «η μόνη αλήθεια» είναι πως «γιορτάστηκαν η ζωή, η ενότητα και το συναίσθημα» στις συναυλίες στο Σίροκι Μπρίεγκ.
«Ο Τόμσον ουδέποτε εξύμνησε, και δεν θα εξυμνήσει ποτέ, τον ναζισμό ή τον φασισμό (…) Κάθε άλλη ερμηνεία είναι εσκεμμένη παραποίηση των γεγονότων», επέμεινε.
Η αντιπροσωπεία της Ευρωπαϊκής Ένωσης στη Βοσνία παρότρυνε τις δικαστικές αρχές να ενεργήσουν, υπογραμμίζοντας ότι «η εξύμνηση και η μετατροπή της φασιστικής ιδεολογίας σε κοινοτοπία δεν έχουν θέση σε μια δημοκρατική κοινωνία».
Οι αποστολές του ΟΑΣΕ (του Οργανισμού για την Ασφάλεια και τη Συνεργασία στην Ευρώπη) και του ΟΗΕ στο Σαράγεβο εξέφρασαν την «ανησυχία» τους, τονίζοντας τον «κίνδυνο μετατροπής του εξτρεμισμού σε κοινοτοπία».