Σημαντικά ερωτήματα για την ποιότητα της δημοκρατίας στην Ευρώπη και ειδικά στην Ελλάδα θέτει νέα έρευνα που παρουσιάζει το Politico, με τον καθηγητή Δημήτρη Παπαδημητρίου να σχολιάζει ότι η χώρα «ισορροπεί άβολα μεταξύ μιας γενικής κρίσης εμπιστοσύνης στους θεσμούς της και μιας κάπως νεφελώδους πίστης στα ιδανικά της δημοκρατίας». Σύμφωνα με τα στοιχεία, περίπου το 76% των Ελλήνων δηλώνει δυσαρεστημένο με τον τρόπο λειτουργίας της δημοκρατίας στη χώρα, ποσοστό υψηλότερο από αυτό της Γαλλίας (68%), της Ρουμανίας (66%), της Βρετανίας (42%) και της Σουηδίας (32%).
Η αποκαλυπτική έρευνα διεξήχθη από την εταιρεία AboutPeople για λογαριασμό του think tank Progressive Lab σε Ελλάδα, Γαλλία, Σουηδία, Βρετανία και Ρουμανία, το διάστημα 25 Νοεμβρίου έως 16 Δεκεμβρίου. Τα ευρήματα δείχνουν εκτεταμένη δυσαρέσκεια όχι τόσο απέναντι στη δημοκρατία ως ιδέα, όσο απέναντι στον τρόπο που αυτή λειτουργεί στην πράξη, σε μια περίοδο που οι λαϊκιστικές και εθνικιστικές δυνάμεις ενισχύονται σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες και τα ακροδεξιά κόμματα καταγράφουν υψηλά ποσοστά στις δημοσκοπήσεις σε Γερμανία, Γαλλία και Βρετανία.
Αυξανόμενη ανοχή σε αυταρχικές λύσεις
Ιδιαίτερα ανησυχητικό στοιχείο της έρευνας είναι ότι ένας στους πέντε Ευρωπαίους, ποσοστό 22%, θεωρεί πως σε ορισμένες περιπτώσεις μια δικτατορία μπορεί να είναι προτιμότερη από τη δημοκρατία. Παράλληλα, ένας στους τέσσερις, ποσοστό 26%, συμφωνεί με τη θέση ότι αν υπήρχε ένας ικανός και αποτελεσματικός ηγέτης στη χώρα του, δεν θα τον ενοχλούσε αν περιόριζε τα δημοκρατικά δικαιώματα και δεν ήταν υπόλογος στους πολίτες. Την ίδια στιγμή, το 69% απορρίπτει ρητά αυτή την προοπτική, δείχνοντας ότι η αντίθεση στην αυταρχική διακυβέρνηση παραμένει πλειοψηφική.
Σύμφωνα με το Politico, μια ισχυρή μειονότητα σε όλη την Ευρώπη υιοθετεί αντικοινοβουλευτικές απόψεις και δεν θεωρεί την άκρα δεξιά απειλή για τη δημοκρατία. Το ένα τρίτο των ερωτηθέντων διαφώνησε με την άποψη ότι η άνοδος της ακροδεξιάς συνιστά κίνδυνο για το δημοκρατικό πολίτευμα.
Κρίση εμπιστοσύνης στους θεσμούς
Σε ό,τι αφορά την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, η Ευρωπαϊκή Ένωση συγκέντρωσε το υψηλότερο ποσοστό με 43%, ξεπερνώντας τα μέσα ενημέρωσης που βρίσκονται στο 27% και τα πολιτικά κόμματα στο 24%. Στην Ελλάδα, το αίσθημα αποξένωσης από το πολιτικό σύστημα εμφανίζεται εντονότερο, καθώς το 55% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι δεν αισθάνεται κοντά στο κόμμα που ψήφισε στις πιο πρόσφατες εκλογές, ποσοστό υψηλότερο από τη Ρουμανία (53%), τη Βρετανία (47%), τη Γαλλία (43%) και τη Σουηδία (32%).
Ο Δημήτρης Παπαδημητρίου, καθηγητής πολιτικών επιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, σημείωσε στο Politico ότι «οι παραδοσιακές διαιρέσεις μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών υποχωρούν και το τοπίο γίνεται πιο περίπλοκο», επισημαίνοντας πως χώρες με διαφορετικές οικονομικές πορείες εμφανίζουν παρόμοια σημάδια πίεσης στους δημοκρατικούς τους θεσμούς. Όπως ανέφερε, ακόμη και κράτη με ισχυρές οικονομίες, όπως η Σουηδία, βλέπουν την εμπιστοσύνη των πολιτών στους θεσμούς να μειώνεται, ενώ η Γαλλία και, σε μικρότερο βαθμό, η Βρετανία βρίσκονται σε βαθιά κρίση. Για την Ελλάδα, τόνισε ότι κινείται ανάμεσα σε μια γενικευμένη κρίση εμπιστοσύνης και σε μια ασαφή αλλά υπαρκτή προσήλωση στα δημοκρατικά ιδανικά.
Από την πλευρά του, ο Γιώργος Σιάκας, επίκουρος καθηγητής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, σημείωσε ότι η έρευνα δεν αποτυπώνει μια συνολική απόρριψη της δημοκρατίας, αλλά «τη δυσαρέσκεια των πολιτών με τον τρόπο που λειτουργεί, με σαφή χαρακτηριστικά κατά των ελίτ και αντι-καθεστωτικά». Τα ευρήματα σκιαγραφούν μια Ευρώπη όπου η πίστη στη δημοκρατία παραμένει, αλλά η εμπιστοσύνη στον τρόπο άσκησής της δοκιμάζεται έντονα.