Με περισσότερους από 160.000 ασθενείς στην Ελλάδα, η άνοια δεν αποτελεί μόνο ιατρική πρόκληση, αλλά και μια σοβαρή απειλή για την οικονομική αυτονομία των ηλικιωμένων.
Αν κάποιος αναπτύξει άνοια, είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα επηρεαστεί και η ικανότητά του να παίρνει αποφάσεις.
Στην Ελλάδα, η άνοια επηρεάζει πάνω από 160.000 άτομα (με 280.000 ακόμη να έχουν ήπια γνωστική διαταραχή), αποτελώντας σημαντική πρόκληση. Οι επιπτώσεις είναι σοβαρές και αφορούν μνήμη, λογική, συμπεριφορά, επηρεάζοντας ασθενείς και οικογένειες, με την έγκαιρη διάγνωση και τη δημιουργία υποστηρικτικών δομών να είναι κρίσιμη
Έρευνες δείχνουν ότι οι ηλικιωμένοι που παραμένουν ενεργά εμπλεκόμενοι στη διαχείριση των οικονομικών τους τείνουν να διατηρούν αυτή την ικανότητα για περισσότερο χρόνο σε σύγκριση με όσους δεν το κάνουν.
«Η έρευνα δείχνει ότι τα άτομα με άνοια μπορεί αρχικά να μπορούν να χειριστούν βασικές εργασίες, όπως η πληρωμή λογαριασμών ρουτίνας ή η χρήση κάρτας ΑΤΜ», διευθύντρια του Τμήματος Νευροψυχολογίας και Γνωστικών Νευροεπιστημών στο Πανεπιστήμιο του Μαϊάμι.
«Με την πάροδο του χρόνου, όμως, ακόμη και καθημερινές δραστηριότητες — όπως η πληρωμή μιας αγοράς, ο υπολογισμός φιλοδωρήματος ή η παρακολούθηση επενδύσεων — γίνονται δύσκολες χωρίς βοήθεια».
Ακολουθούν ορισμένα προειδοποιητικά σημάδια που μπορεί να υποδηλώνουν άνοια, καθώς και προτάσεις για την προστασία των ηλικιωμένων από οικονομική εκμετάλλευση.
Σημάδια που πρέπει να προσέξετε σε ένα αγαπημένο πρόσωπο
-
Καθυστερημένες ή χαμένες μηνιαίες πληρωμές
-
Πολλοί λογαριασμοί που μένουν ανοιγμένοι ή απλήρωτοι
-
Περιττές ή απροσδόκητες αγορές
-
Πολλές νέες χρεώσεις σε πιστωτική κάρτα
-
Ανεξήγητες αναλήψεις μετρητών
-
Δυσκολία στη χρήση ηλεκτρονικής τραπεζικής, με επαναλαμβανόμενες προσπάθειες σύνδεσης
-
Χαμένες ή κλεμμένες κάρτες
-
Συχνές επαναφορές PIN
Η Λέβιν, η οποία είναι και αναπληρώτρια διευθύντρια του Ινστιτούτου Εγκεφάλου Evelyn F. McKnight στο Μαϊάμι, τονίζει ότι δεν αποτελεί κάθε «ολίσθημα» μνήμης ένδειξη άνοιας ή σοβαρής γνωστικής διαταραχής.
«Ο εγκέφαλος γερνά όπως και το υπόλοιπο σώμα. Το να χάνει κανείς αντικείμενα στο σπίτι ή να ξεχάσει μια πληρωμή πού και πού είναι συχνά φυσιολογικά σημάδια γήρανσης και όχι λόγος σοβαρής ανησυχίας», εξηγεί.
«Ωστόσο, η συστηματική αδυναμία πληρωμών, η σύγχυση ως προς τον χρόνο, τα πρόσωπα ή τα μέρη, ανεξήγητες αλλαγές στη διάθεση ή τη συμπεριφορά και η επανάληψη των ίδιων ερωτήσεων μπορεί να υποδηλώνουν σοβαρότερο πρόβλημα μνήμης».
Τέτοιες ανησυχίες θα πρέπει να οδηγούν σε επίσκεψη σε επαγγελματία υγείας, ώστε να εντοπιστεί η αιτία και να χαραχθεί η κατάλληλη πορεία αντιμετώπισης.
Πώς να δημιουργήσετε οικονομικές δικλίδες ασφαλείας
Η έγκαιρη παρέμβαση είναι καθοριστική για την αποφυγή αρνητικών συνεπειών για τους ηλικιωμένους και τις οικογένειές τους.
Μπορείτε να βοηθήσετε ένα άτομο με άνοια να καταρτίσει μηνιαίο προϋπολογισμό, να ρυθμίσει αυτόματες πληρωμές λογαριασμών και να χρησιμοποιήσει εργαλεία ελέγχου των εξόδων.
«Η τεχνολογία μπορεί να λειτουργήσει ως σημαντικό δίχτυ ασφαλείας για ηλικιωμένους με άνοια, προσφέροντας υπενθυμίσεις προθεσμιών, ειδοποιήσεις απάτης και παρακολούθηση πληρωμών», αναφέρει η Λέβιν.
«Οι εφαρμογές καταγραφής εξόδων και τα συστήματα ειδοποίησης μπορούν να εντοπίσουν ασυνήθιστες αγορές ή επαναλαμβανόμενες συναλλαγές που ίσως υποδηλώνουν σύγχυση ή οικονομική εκμετάλλευση».
Αν υποψιάζεστε ότι κάτι δεν πάει καλά, μπορείτε να ελέγξετε το ιστορικό περιήγησης στο διαδίκτυο για προηγούμενες αγορές και να επαληθεύσετε αν πρόκειται για επίσημες ιστοσελίδες.
Οι ηλικιωμένοι μπορεί επίσης να εξετάσουν το ενδεχόμενο πληρεξουσίου, ώστε ένα έμπιστο πρόσωπο να μπορεί να λαμβάνει κρίσιμες αποφάσεις αν εκείνοι καταστούν ανίκανοι.
«Το να ανατεθεί η διαχείριση των οικονομικών, ιατρικών και νομικών υποθέσεων ενός ηλικιωμένου σε ένα αγαπημένο και νοητικά ακέραιο πρόσωπο μπορεί να αποτρέψει την οικονομική εκμετάλλευση», σημειώνει η Λέβιν.
Προσοχή στις οικονομικές απάτες
Η απώλεια οικονομικής ικανότητας δεν αυξάνει μόνο τον κίνδυνο χρεών και αθετήσεων υποχρεώσεων, αλλά καθιστά τα άτομα πιο ευάλωτα σε απάτες και εκμετάλλευση.
Η γνώση των πιο συνηθισμένων απατών που στοχεύουν ηλικιωμένους μπορεί να βοηθήσει στην πρόληψή τους. Αν και οι απάτες δεν είναι κάτι νέο, η τεχνολογία τις έχει καταστήσει πιο εξελιγμένες.
«Συχνές είναι οι απάτες με προσποίηση κρατικών φορέων, όπως άτομα που παριστάνουν εκπροσώπους του Medicare», εξηγεί η Λέβιν.
«Επίσης, ψεύτικες κληρώσεις ή λαχεία που ζητούν προκαταβολικά στοιχεία πληρωμής, καθώς και απάτες τεχνικής υποστήριξης υπολογιστών, όπου κάποιος προσφέρεται να “διορθώσει” ανύπαρκτα προβλήματα με αμοιβή, στοχεύουν συχνά ηλικιωμένους και άτομα με άνοια».
Η ύπαρξη οικονομικών δικλίδων ασφαλείας μπορεί να μειώσει σημαντικά την ευαλωτότητα στις απάτες, περιορίζοντας τη μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση, μειώνοντας την έκθεση σε κινδύνους και επιτρέποντας την έγκαιρη ανίχνευση ύποπτων ενεργειών.