Κάθε χρόνο, λίγο πριν ανοίξει η αυλαία για την υποβολή των φορολογικών δηλώσεων, χιλιάδες ζευγάρια βρίσκονται αντιμέτωπα με το σύνθετο ερώτημα για κοινή ή χωριστή φορολογική δήλωση.
Αντώνης Κατωπόδης
Φοροτεχνικοί τονίζουν ότι η συγκεκριμένη περίοδος αποτελεί διαχρονικά μια από τις πιο αγχωτικές στιγμές για τα ελληνικά νοικοκυριά. Όπως επισημαίνουν, δεν είναι μόνο το ύψος του φόρου που προκαλεί έντονο προβληματισμό στους φορολογούμενους, αλλά και οι επιλογές που καλούνται να κάνουν.
Κοινό μυστικό είναι άλλωστε ότι κάποιες από τις επιλογές που θα γίνουν είναι πολύ πιθανό να επηρεάσουν καθοριστικά το τελικό αποτέλεσμα της εκκαθάρισης.
Μία από τις πιο συζητημένες –και συχνά παρεξηγημένες– επιλογές των τελευταίων ετών είναι η δυνατότητα υποβολής χωριστών φορολογικών δηλώσεων από τα έγγαμα ζευγάρια.
Η χωριστή δήλωση παρουσιάστηκε αρχικά ως μια μεγάλη τομή στο φορολογικό σύστημα, καθώς έδωσε στους συζύγους τη δυνατότητα να αποκτήσουν μεγαλύτερη φορολογική αυτονομία.
Σε θεωρητικό τουλάχιστον επίπεδο, με τον τρόπο αυτό αποκτούν τη δυνατότητα να αποδεσμευτούν από τη λογική της «οικογενειακής» φορολόγησης και ο ένας από τους δύο να κερδίσει επιστροφή φόρου.
Για αρκετούς φορολογούμενους, η επιλογή αυτή συνδέθηκε με:
- την προσδοκία μικρότερης φορολογικής επιβάρυνσης,
- τη διασφάλιση του προσωπικού φορολογικού απορρήτου και
- την αποφυγή πιθανών συμψηφισμών με χρέη του ενός από τους δύο συζύγους.
Στην πράξη, όμως, η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη νομίζει κανείς, καθώς η χωριστή δήλωση δεν αποτελεί λύση για όλους και, σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί να αποδειχθεί ακόμη και επιζήμια.
Φοροτεχνικοί κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου, τονίζοντας ότι πίσω από την «ελευθερία» της χωριστής δήλωσης κρύβονται σοβαρές παγίδες, με κυριότερη αυτή των τεκμηρίων διαβίωσης. Άλλωστε, η αδυναμία κάλυψης τεκμηρίων από το εισόδημα του άλλου συζύγου μπορεί να οδηγήσει σε πρόσθετους φόρους, ακόμη και σε περιπτώσεις όπου το συνολικό οικογενειακό εισόδημα δεν είναι υψηλό.
Οι… μύθοι
Η υπόθεση των χωριστών φορολογικών δηλώσεων από τους συζύγους, συνδέθηκε με διάφορους μύθους, οι οποίοι σε καμία περίπτωση δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα.
Οι κυριότεροι από αυτές έχουν σχέση με το ότι οι χωριστές δηλώσεις, εξασφαλίζουν περισσότερα κοινωνικά επιδόματα ή ότι αποτρέπουν τον συμψηφισμό επιστροφών φόρου με οφειλές του άλλου συζύγου.
Ωστόσο, πρόκειται για μύθους που δεν έχουν σχέση με τη φιλοσοφία του φορολογικού συστήματος, που έχει περάσει σε άλλο επίπεδο και εδώ και χρόνια δεν λειτουργεί με αυτόν τον τρόπο.
Σε κάθε περίπτωση, το πότε συμφέρει πραγματικά η χωριστή δήλωση και πότε η κοινή αποτελεί ένα πολύ κρίσιμο ερώτημα για τη μεγάλη πλειονότητα των ζευγαριών. Πρόκειται για ερωτήματα που έχουν σχέση με το εάν οι φορολογούμενοι μπορούν να ωφεληθούν και εάν ελλοχεύει ο κίνδυνος να πληρώσουν περισσότερους φόρους. Κατά συνέπεια οι όποιες αποφάσεις απαιτούν προσεκτική ανάλυση και όχι βιαστικές κινήσεις, που μπορούν να κάνουν «βαρύ» για το ζευγάρι τον τελικό λογαριασμό της εφορίας.
Η προθεσμία
Οι φορολογούμενοι που επιθυμούν να υποβάλουν χωριστή φορολογική δήλωση για το τρέχον φορολογικό έτος έχουν προθεσμία έως τις 2 Μαρτίου για να γνωστοποιήσουν την επιλογή τους στην Ανεξάρτητη Αρχή Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Η γνωστοποίηση γίνεται αποκλειστικά μέσω της ειδικής ηλεκτρονικής εφαρμογής στο myAADE, ακολουθώντας τη διαδρομή:
Ψηφιακές Υπηρεσίες → Φορολογικές Υπηρεσίες → Εισόδημα → Γνωστοποίηση Χωριστής Δήλωσης.
Η είσοδος στην εφαρμογή πραγματοποιείται με τους προσωπικούς κωδικούς Taxisnet τουλάχιστον ενός εκ των δύο συζύγων ή μέσω εξουσιοδοτημένου λογιστή – φοροτεχνικού.
Αυτό που πρέπει να γνωρίζουν άπαντες είναι ότι ναι μεν η διαδικασία είναι απλή και ολοκληρώνεται σε λίγα λεπτά, αλλά η απόφαση που λαμβάνεται είναι δεσμευτική για ολόκληρο το φορολογικό έτος. Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η επιλογή της χωριστής δήλωσης μπορεί να γίνει μονομερώς.
Τι σημαίνει αυτό στην πράξη:
Α. Αρκεί ένας από τους δύο συζύγους να επιλέξει τη χωριστή δήλωση, χωρίς να απαιτείται η συναίνεση του άλλου.
Β. Η επιλογή ισχύει υποχρεωτικά και για τους δύο.
Για τα ζευγάρια που είχαν ήδη επιλέξει χωριστές δηλώσεις το προηγούμενο έτος, το σύστημα διατηρεί αυτόματα την επιλογή ενεργή, κάτι που σημαίνει ότι δεν απαιτείται νέα γνωστοποίηση.
Το δεδομένο αυτό αλλάζει, εάν οι δύο σύζυγοι επιθυμούν να επιστρέψουν στο καθεστώς της κοινής δήλωσης, οπότε πρέπει να προχωρήσουν σε ανάκληση εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
Η… ανεξαρτησία
Φοροτεχνικοί τονίζουν ότι ο βασικός λόγος που ωθεί αρκετά ζευγάρια να εξετάσουν τη λύση της χωριστής δήλωσης έχει σχέση με την επιθυμία τους για φορολογική ανεξαρτησία.
Με τη χωριστή δήλωση, κάθε σύζυγος αποκτά το δικό του εκκαθαριστικό σημείωμα, φορολογείται αποκλειστικά με βάση τα δικά του εισοδήματα και διατηρεί το προσωπικό του φορολογικό απόρρητο.
Η πτυχή αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική σε περιπτώσεις όπου ο ένας σύζυγος διαθέτει μεταξύ άλλων:
- καταθέσεις,
- επενδυτικά προϊόντα και
- άλλα περιουσιακά στοιχεία που δεν επιθυμεί να εμφανίζονται στη φορολογική εικόνα του άλλου.
Επίσης, σε ορισμένες περιπτώσεις, η χωριστή δήλωση μπορεί να οδηγήσει σε επιστροφή φόρου για τον έναν σύζυγο, η οποία δεν επηρεάζεται από την εισοδηματική κατάσταση του άλλου.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το οικονομικό όφελος από τη χωριστή δήλωση αφορά περιορισμένο αριθμό περιπτώσεων και κυρίως ζευγάρια χωρίς σημαντικά τεκμήρια ή κοινά περιουσιακά στοιχεία.
Ο… φόβος
Ένας από τους πιο διαδεδομένους λόγους που στο παρελθόν οδηγούσαν τα ζευγάρια στη χωριστή δήλωση ήταν ο φόβος ότι μια επιστροφή φόρου του ενός συζύγου θα συμψηφιζόταν με οφειλές του άλλου.
Ωστόσο, τα δεδομένα σήμερα είναι διαφορετικά και ο φόβος αυτός δεν έχει ουσιαστική βάση, καθώς η ΑΑΔΕ εκδίδει ξεχωριστά εκκαθαριστικά σημειώματα ακόμη και στις κοινές δηλώσεις.
Με τον τρόπο αυτό, ο κάθε σύζυγος χρεώνεται ή πιστώνεται ατομικά και δεν πραγματοποιείται συμψηφισμός μεταξύ των δύο. Αυτό στην πράξη σημαίνει ότι η αποφυγή συμψηφισμών δεν αποτελεί ένα πραγματικό κίνητρο για να προχωρήσουν οι δύο σύζυγοι σε χωριστή φορολογική δήλωση.
Η… παγίδα
Φοροτεχνικοί συνιστούν ψυχραιμία και υπογραμμίζουν σε όλους τους τόνους ότι η σημαντικότερη παγίδα της χωριστής δήλωσης αφορά τα τεκμήρια διαβίωσης και απόκτησης περιουσιακών στοιχείων.
Στην κοινή δήλωση, τα εισοδήματα των συζύγων λειτουργούν ως αθροιστικά, γεγονός που επιτρέπει στον έναν να καλύπτει τα τεκμήρια που ενδεχομένως έχει o άλλος.
Στη χωριστή δήλωση, όμως, αυτή η δυνατότητα καταργείται, καθώς ο κάθε σύζυγος καλείται να καλύψει τα τεκμήριά του αποκλειστικά με τα δικά του εισοδήματα ή με ανάλωση κεφαλαίου προηγούμενων ετών.
Στην περίπτωση κατά την οποία αυτό δεν καταστεί εφικτό, τότε φορολογείται με βάση τεκμαρτό εισόδημα, ακόμη και αν στην πραγματικότητα δεν έχει αντίστοιχα έσοδα. Θα πρέπει να σημειωθεί ότι ιδιαίτερα εκτεθειμένοι είναι οι σύζυγοι με χαμηλό ή μηδενικό εισόδημα, στο όνομα των οποίων όμως υπάρχουν ακίνητα, αυτοκίνητα ή άλλα περιουσιακά στοιχεία.
Οικογενειακά επιδόματα
Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις που πολλοί φορολογούμενοι θεωρούν ότι με τη χωριστή δήλωση θα εμφανίσουν χαμηλότερο ατομικό εισόδημα και να αυξήσουν τις πιθανότητες λήψης κοινωνικών επιδομάτων.
Στην πράξη, κάτι τέτοιο δεν ισχύει, καθώς όλα τα κοινωνικά και οικογενειακά επιδόματα, όπως το επίδομα τέκνων (Α21) ή το επίδομα θέρμανσης, υπολογίζονται με βάση το συνολικό οικογενειακό εισόδημα.
Στο πλαίσιο αυτό, οι αρμόδιες υπηρεσίες αντλούν στοιχεία και από τους δύο ΑΦΜ των συζύγων και αθροίζουν τα εισοδήματα, ανεξάρτητα από το αν οι δηλώσεις τους είναι κοινές ή χωριστές.
Τα στατιστικά
Παρά τη συζήτηση που αναπτύσσεται κάθε χρόνο για το ενδεχόμενο χωριστών δηλώσεων, τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι η πλειονότητα των φορολογουμένων παραμένει στην κοινή δήλωση.
Είναι χαρακτηριστικό ότι μόλις 40.000 έως 60.000 ζευγάρια επιλέγουν κάθε χρόνο να κάνουν χωριστές δηλώσεις, σε σύνολο περίπου 6,7 εκατομμυρίων δηλώσεων.
Το στοιχείο αυτό επιβεβαιώνει ότι για τη μεγάλη πλειονότητα των φορολογούμενων, η κοινή δήλωση εξακολουθεί να προσφέρει μεγαλύτερη ασφάλεια, κυρίως λόγω της κάλυψης των τεκμηρίων.
Κρίσιμες απαντήσεις
Ας δούμε τώρα κάποιες κρίσιμες ερωτήσεις και απαντήσεις ώστε να ξέρουν τι τους περιμένει, τα ζευγάρια που σκέφτονται το ενδεχόμενο ενός φορολογικού «διαζυγίου»
-Πώς γνωστοποιώ ότι θέλω να κάνω χωριστή δήλωση; Αυτό γίνεται ηλεκτρονικά μέσω της εφαρμογής myAADE, με τους προσωπικούς κωδικούς Taxisnet ή μέσω εξουσιοδοτημένου λογιστή.
–Τι ισχύει αν δεν κάνω καμία ενέργεια μέχρι την προθεσμία;
Αν δεν υπάρξει γνωστοποίηση, οι σύζυγοι μπορούν να υποβάλλουν κοινή δήλωση.
–Υπάρχει συμψηφισμός φόρων στην κοινή δήλωση; Όχι γιατί ο κάθε σύζυγος εκκαθαρίζεται ξεχωριστά.
–Επηρεάζονται τα επιδόματα από τη χωριστή δήλωση; Όχι, γιατί λαμβάνεται υπόψη το συνολικό οικογενειακό εισόδημα.
-Απαιτείται χωριστή δήλωση αν οι σύζυγοι έχουν διαφορετική φορολογική κατοικία; Όχι, γιατί η νομοθεσία προβλέπει ήδη διακριτή φορολόγηση.
-Πώς δηλώνεται η κύρια κατοικία; Ο κάθε σύζυγος δηλώνει το ποσοστό ιδιοκτησίας ή χρήσης που του αναλογεί.
–Τι δηλώνει ο σύζυγος χωρίς ποσοστό στην κατοικία; Σε αυτή την περίπτωση η δήλωση αφορά στην ένδειξη «συνοίκηση με σύζυγο».
-Πώς δηλώνονται τα τέκνα; Ως εξαρτώμενα μέλη και από τους δύο συζύγους.
–Ποιος δηλώνει το εισόδημα ανήλικου τέκνου; Ο γονέας με το υψηλότερο εισόδημα.
-Ποιος επιβαρύνεται με τα τεκμήρια; Σε αυτή την περίπτωση τα τεκμήρια βαραίνουν κάθε σύζυγο χωριστά.
-Μεταφέρονται αποδείξεις μεταξύ συζύγων; Όχι.
-Μπορεί να ανακληθεί η επιλογή του φορολογικού «διαζυγίου»; Μόνο εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.
-Ποιος μπορεί να κάνει τη γνωστοποίηση; Οποιοσδήποτε από τους δύο συζύγους.
-Τι ισχύει για γάμο εντός του έτους; Η κοινή δήλωση υποβάλλεται για το έτος του γάμου.
–Τι ισχύει για το σύμφωνο συμβίωσης; Υπάρχει ελεύθερη επιλογή κοινής ή χωριστής δήλωσης.
-Χρειάζονται και οι δύο σύζυγοι κωδικούς Taxisnet; Ναι, κάθε σύζυγος πρέπει να διαθέτει δικούς του κωδικούς.