Της Τιτίνας Στάμου
Νέα κόντρα της κυβέρνησης με την τοπική αυτοδιοίκηση
Μια από τις βασικές μεταρρυθμίσεις της κυβέρνησης, η ένταξη αρμοδιοτήτων των πολεοδομιών στο Κτηματολόγιο, ανοίγει νέο κύκλο αντιπαράθεσης με την Τοπική Αυτοδιοίκηση.
Σε θέσεις μάχης βρίσκονται οι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης, ύστερα από την ανακοίνωση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στη ΔΕΘ για το σχέδιο μεταφοράς αρμοδιοτήτων των πολεοδομιών στο κτηματολόγιο. Δήμαρχοι και ΚΕΔΕ μιλούν για «ρεβάνς» απέναντι στη δικαστική τους νίκη στο ΣτΕ για τα μπόνους δόμησης του ΝΟΚ.
Στη Θεσσαλονίκη ο πρωθυπουργός παρουσίασε το πλάνο «συγκατοίκησης» των ΥΔΟΜ με τον κτηματολόγιο, ως τον τρίτο πυλώνα του εθνικού στοιχήματος έως το 2030, που στοχεύει στην καταπολέμηση της διαφθοράς και στον τερματισμό της άναρχης δόμησης. Οι άλλες τρεις μακρόπνοες μεταρρυθμίσεις – που απαιτούν εξίσου ευρύτερες συναινέσεις και υπέρβαση των κυβερνητικών κύκλων – είναι, όπως παρουσιάστηκε: η καθιέρωση Εθνικού Απολυτηρίου, η ολοκλήρωση του νέου ΕΣΥ και ο Εθνικός Ενεργειακός Χάρτης για τις επόμενες δεκαετίες.
«Τρίτη μεγάλη μεταρρύθμιση είναι εκείνη που θα επιτρέψει στον καθένα να ξέρει πού θα χτίσει, τι και με ποιους όρους, με βάση το ψηφιακό Κτηματολόγιο, που το κράτος αποκτά για πρώτη φορά» ανακοίνωσε ο Πρωθυπουργός, εξαγγέλλοντας το νέο σχήμα, και συνέχισε: «Οδηγός είναι ο χωροταξικός σχεδιασμός κάθε περιοχής, που θα αποτρέπει τις αυθαιρεσίες και την άναρχη δόμηση και μοχλός οι πολεοδομίες που θα υπηρετούν την αληθινή τους αποστολή. Γι’ αυτό η κυβέρνηση έχει λάβει την απόφαση οι πολεοδομίες, ως προς το κομμάτι έκδοσης και ελέγχου των οικοδομικών αδειών, να φύγουν από τους Δήμους και να ενταχθούν οργανικά στην “Κτηματολόγιο ΑΕ”».
Ωστόσο, ο Πρωθυπουργός, αν και πέρασε το κεντρικό μήνυμα για την εστίαση στην καταπολέμηση της διαφθοράς, έκανε κάποια λάθη: το Ελληνικό Κτηματολόγιο αποτελεί πλέον νομικό πρόσωπο δημοσίου δικαίου και οι περισσότερες άδειες εκδίδονται αυτόματα χωρίς τη διαμεσολάβηση της υπηρεσίας. Το τελευταίο τονίζουν και οι Δήμοι ως επιχείρημα και κάνουν λόγο για προσπάθεια επαναφοράς, «υπογείως», κανόνων δόμησης τους οποίους το ΣτΕ είχε κρίνει αντισυνταγματικούς ύστερα από προσφυγές ορισμένων Δήμων και της ΚΕΔΕ.
«Ρεβάνς» για τον ΝΟΚ βλέπουν οι αυτοδιοικητικοί
«Σήμερα, η πλειονότητα των συναλλαγών με τους πολίτες γίνεται ψηφιακά και με διαφάνεια. Αξίζει να σημειωθεί ότι το 90% των συναλλαγών πολίτη – πολεοδομίας γίνεται ηλεκτρονικά και απομακρυσμένα, μέσω συστημάτων όπως το “e-πολεοδομία” και το “e-άδειες”» τόνισε ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, ενώ σχετικά με τον λόγο που η κυβέρνηση προχώρησε σε αυτήν την απόφαση επισήμανε:
«Ο πραγματικός λόγος που η κυβέρνηση επιχειρεί να μεταφέρει τις αρμοδιότητες των πολεοδομιών είναι να αφαιρέσει ένα κρίσιμο εργαλείο που πέρυσι απέτρεψε την οριζόντια τσιμεντοποίηση της χώρας μέσω του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ). Τότε, οι δήμοι, μεταξύ αυτών ο δικός μας, ο Δήμος Αλίμου και άλλοι, σε συνεργασία με την ΚΕΔΕ, κατάφεραν να μπλοκάρουν μια επικίνδυνη πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος.»
Η μάχη των Βορείων Προαστίων στο ΣτΕ και τα «μπόνους» δόμησης
Η απόφαση για την αντισυνταγματικότητα των «μπόνους» ήρθε έπειτα από πολυετή και επίμονη μάχη Δήμων που κατέφυγαν στο ΣτΕ και με αποφάσεις δημοτικών συμβουλίων «μπλόκαραν» οικοδομικές άδειες. Ειδικότερα, Δήμοι στα Νότια και Βόρεια Προάστια, όπως ο Δήμος Κηφισιάς, ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού, ο Δήμος Παπάγου – Χολαργού, αλλά και ο Δήμος Αθηναίων, με αποφάσεις δημοτικών συμβουλίων και ενέργειες δημάρχων αντιτάχθηκαν στην υπερδόμηση και την «τσιμεντοποίηση», προτάσσοντας ότι τα «μπόνους» δόμησης εφαρμόζονταν καταχρηστικά από εργολάβους και μηχανικούς και αλλοίωναν τον χαρακτήρα των περιοχών.
Για παράδειγμα, ο Δήμος Φιλοθέης – Ψυχικού είχε ανακοινώσει πως «στο μεγαλύτερο μέρος του είναι περιοχή αποκλειστικής κατοικίας. Επιθυμία της Δημοτικής Αρχής ήταν και είναι να διαφυλάξει τον οικιστικό χαρακτήρα του προαστίου, γι’ αυτό και εγκαίρως και κατόπιν ομόφωνης απόφασης του Δημοτικού Συμβουλίου, δώσαμε εντολή στην Υπηρεσία Δόμησης να σταματήσει να εκδίδει νέες άδειες έως ότου λυθεί οριστικά το ζήτημα».
Οι κινήσεις τους μπορούν να ερμηνευτούν τόσο ως θέληση των δημοτικών αρχών να σταθούν κοντά στους πολίτες όσο και ως πρακτική ανάγκη – για την αποτροπή πολεοδομικής και κυκλοφοριακής συμφόρησης, καθώς και προβλημάτων με σχολεία και υποδομές (ύδρευσης, αποχέτευσης), αφού πολλές γειτονιές είναι σχεδιασμένες για χαμηλούς συντελεστές δόμησης.
Ξανά στο ΣτΕ με όπλο το Σύνταγμα
Μερικές μόλις εβδομάδες έχουν περάσει από το περιστατικό με την οικοδομή – μαμούθ στην Πεντέλη, που άνοιξε εκ νέου τον διάλογο για τον ΝΟΚ και τις αυθαιρεσίες στη δόμηση, και τώρα – μετά τις σχετικές εξαγγελίες του Πρωθυπουργού στη ΔΕΘ -, δήμαρχοι και ΚΕΔΕ έχουν «αρματωθεί» και πάλι και ετοιμάζονται για νέες νομικές διεκδικήσεις. Όπως τονίζει ο Γρηγόρης Κωνσταντέλλος, το νομικό επιτελείο των Δήμων και της ΚΕΔΕ αναμένει «τη σχετική απόφαση για τη μεταφορά των υπηρεσιών και θα ακολουθήσει άμεσα προσφυγή στο Συμβούλιο της Επικρατείας». Με επικεφαλής την καθηγήτρια δημοσίου δικαίου στην Νομική Σχολή Αθηνών, κυρία Γλυκερία Σιούτη, προετοιμάζονται, «ώστε η εξαγγελία του πρωθυπουργού να μείνει… κενό γράμμα».
Σύμφωνα με τον κο Κωνσταντέλλο, αυτό που δεν ειπώθηκε από τον πρωθυπουργό, αλλά αποτελεί την ουσία του ζητήματος, είναι ότι «οι πολεοδομίες δεν μπορούν να αφαιρεθούν από τους δήμους. Η συγκεκριμένη αρμοδιότητα ανήκει στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και η αφαίρεσή της συνιστά αντισυνταγματική πράξη, καθώς παραβιάζει τα άρθρα 101 και 102 του Συντάγματος». Παράλληλα, υπογραμμίζει πως: «Αυτό που χρειαζόμαστε είναι ενίσχυση με προσωπικό και πόρους – όχι αφαίρεση αρμοδιοτήτων».
Η υποστελέχωση μαστίζει τις ΥΔΟΜ – Μόνη λύση η υπαγωγή στο κράτος, λέει το ΤΕΕ
Όπως αποκάλυψε σε εισήγησή του, ο πρόεδρος της Π.Ο. ΕΜΔΥΔΑΣ, Δημήτρης Πετρόπουλος, στο συνέδριο «Υπηρεσίες Δόμησης: Πως φτάσαμε ως εδώ – Τι πρέπει να γίνει» στις 15/5/2025, η υποστελέχωση των ΥΔΟΜ χειροτερεύει χρόνο με τον χρόνο: «Μόνον 168 από τους 332 δήμους διαθέτουν δική τους Υπηρεσία Δόμησης, και από αυτές τις ΥΔΟΜ οι 16 υπολειτουργούν με υποστήριξη από άλλους δήμους, 4 δεν διαθέτουν καθόλου προσωπικό, 22 δεν έχουν καθόλου μηχανικό Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης και στις 98 το προσωπικό είναι λιγότερο από τα ελάχιστα κριτήρια του νόμου.»
Το ΤΕΕ βρίσκεται σε σύμπνοια με το κυβερνητικό σχέδιο, και τονίζει πως για να δοθεί λύση στο πρόβλημα της υποστελέχωσης, οι αρμοδιότητες των πολεοδομιών θα πρέπει να υπαχθούν στο κεντρικό κράτος, ώστε να δοθούν μόνιμες και συνολικές λύσεις στα προβλήματα που δημιουργούνται. Όπως δήλωσε ο πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός: «Οι ΥΔΟΜ ανήκουν αυτήν τη στιγμή στους Δήμους. Ο δήμαρχος μπορεί να μετακινήσει τους υπαλλήλους σε οποιαδήποτε υπηρεσία με αποτέλεσμα να υποστελεχώνονται.»
Ανησυχίες για την μετάβαση
Ερωτήματα έχουν προκληθεί σχετικά με τις λεπτομέρειες της μετάβασης των αρμοδιοτήτων. Αυτήν τη στιγμή το Κτηματολόγιο υπάγεται στο Υπουργείο Ψηφιακής Διακυβέρνησης το οποίο δεν διαθέτει τους πόρους και τα στελέχη, ούτε σχετίζεται με άμεσα με το αντικείμενο. Πληροφορίες κάνουν λόγο για προετοιμασία του εδάφους, προκειμένου να γίνει υπαγωγή στο Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αλλά ακόμα δεν υπάρχουν επίσημες αναφορές.
Η περίπτωση της οικοδομής στον Δήμο Πεντέλης
Στα Μελίσσια στο στόχαστρο βρέθηκε οικοδομή 7 ορόφων, η οποία, σύμφωνα με ανακοίνωση του Δήμου, φέρεται να παραβιάζει κατάφωρα τους ισχύοντες όρους δόμησης και να αλλοιώνει τη φυσιογνωμία της περιοχής. Ο Δήμος αναφέρει πως η υπέρβαση των κανόνων δόμησης που ισχύουν στην Πεντέλη, κατέστη δυνατή μέσω καταχρηστικής εφαρμογής των «μπόνους» του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), που έχουν κριθεί αντισυνταγματικά.
Δίχως την έκδοση Προεδρικού Διατάγματος που να αποσαφηνίζει τις λεπτομέρειες και να θωρακίζει νομικά την απόφαση του ΣτΕ, το τοπίο παραμένει θόλο, ενώ παρατυπίες συνεχίζονται. Η απουσία ελέγχων είναι ακόμα ένα ζήτημα που εγείρεται, με τον Πρωθυπουργό να τονίζει πως, με τη μετάβαση, οι πολεοδομίες «από εστίες εξυπηρετήσεων ή ακόμα και διαφθοράς – αρκετές φορές δυστυχώς – θα υπηρετούν την αληθινή τους αποστολή». Στην αντίπερα όχθη, η ΚΕΔΕ τονίζει ότι οι πολεοδομίες «είναι ουσιαστικό εργαλείο για τους δήμους, ένα εργαλείο σχεδιασμού και παρεμβάσεων μέσα στις πόλεις, ώστε να εξασφαλίζουν ανθρώπινες συνθήκες διαβίωσης, με σκοπό την αποτροπή της αυθαιρεσίας και της ραγδαίας τσιμεντοποίησης – όχι πηγή διαφθοράς, όπως επιχειρείται να παρουσιαστεί».