Πέντε ελληνικά επιχειρηματικά σχέδια με έντονο διασυνοριακό χαρακτήρα αλλάζουν τον ενεργειακό χάρτη της Ανατολικής Μεσογείου και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενισχύοντας κατακόρυφα τον ρόλο της Ελλάδας ως πύλης ενεργειακού εφοδιασμού της περιοχής. Τα σχέδια αυτά απέκτησαν νέα δυναμική μετά τις συμφωνίες που υπεγράφησαν στην Αθήνα, στις 6 και 7 Νοεμβρίου, στο πλαίσιο της Υπουργικής Συνάντησης της Συνεργασίας για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία (P-TEC), με τη συμμετοχή εκπροσώπων της κυβέρνησης και του αμερικανικού ενεργειακού τομέα.
Ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στο ΑΠΕ, τόνισε ότι η 6η Σύνοδος της P-TEC άφησε “ισχυρό γεωπολιτικό αποτύπωμα” για την Ελλάδα και την Ανατολική Μεσόγειο. Όπως υπογράμμισε, δεν ήταν μια συνάντηση “λόγων και διακηρύξεων”, αλλά συγκεκριμένων συμφωνιών και αποφάσεων με άμεση και μελλοντική αξία.
Ο υπουργός ανέδειξε τη στρατηγική γεωγραφική θέση της χώρας, τις υφιστάμενες ενεργειακές υποδομές, τη σαφή δέσμευση ΕΕ και ΗΠΑ για απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο, αλλά και την πολιτική και οικονομική σταθερότητα της Ελλάδας, ως βασικούς παράγοντες που επέτρεψαν να καταστεί η χώρα πύλη εισόδου αμερικανικού LNG και ασφαλής αφετηρία ενός νέου αναπτυξιακού διαδρόμου προς τη βορειοανατολική και κεντρική Ευρώπη, περιορίζοντας παράλληλα τον ρόλο της Τουρκίας στον νέο ενεργειακό χάρτη.
Ο Σταύρος Παπασταύρου υπογράμμισε επίσης ότι οι ελληνικές ενεργειακές εταιρείες στάθηκαν “ισότιμα και με απόλυτη επάρκεια” δίπλα σε διεθνείς ενεργειακούς κολοσσούς, υπογράφοντας συμβάσεις μεγάλης και πολυεπίπεδης αξίας για το παρόν και τον ενεργειακό προσανατολισμό της επόμενης δεκαετίας. Όπως σημείωσε, “από εδώ και πέρα έχουμε ακόμη περισσότερη δουλειά”, με προτεραιότητα την ταχεία και συνεπή υλοποίηση των συμφωνιών.
Ο κάθετος διάδρομος φυσικού αερίου και τα νέα routes
Το πρώτο μεγάλο project αφορά τον “κάθετο” διάδρομο εφοδιασμού των χωρών της περιοχής με φυσικό αέριο, με αφετηρία την Ελλάδα. Στο πλαίσιο της P-TEC, οι Διαχειριστές των Συστημάτων Μεταφοράς Φυσικού Αερίου Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας υπέβαλαν από κοινού αίτημα προς τις εθνικές ρυθμιστικές αρχές ενέργειας, ζητώντας έγκριση για την έναρξη δύο νέων διασυνοριακών προϊόντων, του Route 2 και του Route 3.
Το Route 2 θα έχει ως σημείο εκκίνησης τον πλωτό σταθμό Υγροποιημένου Φυσικού Αερίου (LNG) Αλεξανδρούπολης, ενώ το Route 3 θα “πατά” στον διαδριατικό αγωγό TAP. Ήδη το Route 1, που έχει λάβει την έγκριση των ρυθμιστών, ξεκινά από τον τερματικό σταθμό ΥΦΑ της Ρεβυθούσας.
Η έγκριση των νέων οδεύσεων, σε συνδυασμό με τις αποφάσεις των Διαχειριστών να μειώσουν τις ταρίφες (“διόδια”) διέλευσης και να ενισχύσουν το μεταφορικό δυναμικό του δικτύου, θα επιτρέψει τη διέλευση μεγαλύτερων ποσοτήτων φυσικού αερίου μέσω Ελλάδας, υποκαθιστώντας σταδιακά το ρωσικό αέριο που – σύμφωνα με τις αποφάσεις της ΕΕ – θα σταματήσει να ρέει προς τα κράτη-μέλη έως το τέλος του 2027. Παράλληλα, ο διάδρομος αυτός θα επιτρέψει και τον εφοδιασμό της Ουκρανίας με φυσικό αέριο.
Μακροχρόνιες συμφωνίες LNG με τις ΗΠΑ
Δεύτερο κομβικό σχέδιο αποτελεί η μακροχρόνια συμφωνία εισαγωγής LNG από τις ΗΠΑ και οι αντίστοιχες συμφωνίες επανεξαγωγής του στην περιοχή.
Η ATLANTIC – SEE LNG TRADE (κοινή εταιρεία του ομίλου AKTOR και της ΔΕΠΑ Εμπορίας) υπέγραψε συμφωνία με την αμερικανική Venture Global για την προμήθεια από 0,5 έως 1,5 εκατ. τόνων LNG ετησίως, για 20 χρόνια, αρχής γενομένης από το 2030. Πρόκειται για την πρώτη μακροχρόνια συμφωνία προμήθειας αμερικανικού LNG με έναν από τους μεγαλύτερους παραγωγούς LNG των ΗΠΑ.
Παράλληλα, η ATLANTIC – SEE LNG TRADE υπέγραψε Μνημόνια Κατανόησης, επίσης για περίοδο 20 ετών από το 2030, με την ουκρανική Naftogaz για πώληση έως 0,7 εκατ. τόνων LNG ετησίως, καθώς και με τις ρουμανικές εταιρείες NOVA POWER & GAS και Transgaz για ποσότητες έως 1,4 εκατ. τόνων ετησίως. Οι συμφωνίες αυτές ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας ως κόμβου εισόδου και αναδιανομής αμερικανικού LNG προς την Ανατολική και Κεντρική Ευρώπη.
Ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου
Τρίτο κρίσιμο project είναι η ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Αιγύπτου, ισχύος 3.000 MW. Το έργο, που αναπτύσσεται από την Elica Interconnector του ομίλου Κοπελούζου, περιλαμβάνει και μονάδες ΑΠΕ στην Αίγυπτο (αιολικά και φωτοβολταϊκά) συνολικής ισχύος 9,5 GW, δημιουργώντας ένα ισχυρό “πακέτο” πράσινης ενέργειας με εξαγωγικό προσανατολισμό.
Η διασύνδεση βρίσκεται στο στάδιο των μελετών για την ακριβή χαρτογράφηση του βυθού, ενώ πηγές του ομίλου αναφέρουν ότι ήδη 60 ελληνικές βιομηχανίες έχουν υπογράψει συμφωνίες αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας από το έργο. Ένα τρίτο της παραγόμενης ενέργειας θα προορίζεται για επανεξαγωγή, ενισχύοντας τον ρόλο της Ελλάδας ως γέφυρας πράσινης ηλεκτρικής ενέργειας από τη Βόρεια Αφρική προς την Ευρώπη.
Αέριο από το Ισραήλ για την Κύπρο
Τέταρτο επιχειρηματικό σχέδιο, εκτός μεν της ελληνικής επικράτειας αλλά με έντονο ελληνικό ενδιαφέρον, είναι η πρόταση της Energean – εταιρείας ελληνικών συμφερόντων – για εφοδιασμό της Κύπρου με φυσικό αέριο από τα κοιτάσματα του Ισραήλ που διαχειρίζεται η ίδια.
Η πρόταση, η οποία απευθύνεται στις κυβερνήσεις Κύπρου και Ισραήλ, προβλέπει την κατασκευή νέου υποθαλάσσιου αγωγού που θα συνδέει την πλωτή μονάδα παραγωγής και αποθήκευσης (FPSO) “Energean Power”, η οποία δραστηριοποιείται στην ισραηλινή θαλάσσια περιοχή, απευθείας με την Κύπρο.
Υπέρ του σχεδίου έχει ταχθεί ο υπουργός Ενέργειας και Υποδομών του Ισραήλ, Eli Cohen, ο οποίος σημείωσε ότι η πώληση φυσικού αερίου στην Κύπρο θα ενισχύσει τη διεθνή θέση του Ισραήλ στην περιοχή και στην Ευρώπη, θα συμβάλει στη σταθερότητα και την ευημερία και θα αποφέρει σημαντικά έσοδα για το κράτος. Το φυσικό αέριο θα προέρχεται από το ισραηλινό κοίτασμα Katlan.
Γεώτρηση στο Ιόνιο και πιθανή “ανατροπή” για την ΕΕ
Πέμπτο κεντρικό project είναι η πρώτη μεγάλη γεώτρηση στο Ιόνιο, στο “μπλοκ 2” δυτικά της Κέρκυρας. Η υλοποίηση της ερευνητικής γεώτρησης, προϋπολογισμού περίπου 100 εκατ. δολαρίων, καθίσταται πλέον ρεαλιστική προοπτική μετά τη συμφωνία για είσοδο της ExxonMobil στην κοινοπραξία που διαθέτει τα δικαιώματα έρευνας στην περιοχή, μέσω εξαγοράς μεριδίων από την Energean και την Helleniq.
Η τελική απόφαση θα εξαρτηθεί από τα αποτελέσματα επανεκτίμησης των σεισμικών δεδομένων. Εφόσον αυτά είναι θετικά, θα ακολουθήσει φάση παραγωγικών γεωτρήσεων και εγκατάστασης υποδομών άντλησης, επεξεργασίας και μεταφοράς φυσικού αερίου, με επενδυτικό κόστος που εκτιμάται κοντά στα 5 δισ. δολάρια.
Η ανακάλυψη υδρογονανθράκων σε εμπορικά εκμεταλλεύσιμες ποσότητες θα αποτελέσει σημείο καμπής όχι μόνο για την Ελλάδα, αλλά και για την Ευρωπαϊκή Ένωση συνολικά, καθώς τα αποθέματα στο “μπλοκ 2” και σε άλλες παραχωρήσεις θα μπορούσαν να καλύψουν σημαντικό τμήμα των ενεργειακών αναγκών.
Στο προσκήνιο ξανά η διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ
Παράλληλα, στο τραπέζι παραμένει η μεγάλη ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ (Great Sea Interconnector). Για το έργο αυτό συμφωνήθηκε η επικαιροποίηση των μελετών και η αναζήτηση νέων μετόχων που θα συμπράξουν στην επένδυση, με στόχο να προχωρήσει ένα από τα πιο φιλόδοξα projects ενεργειακής διασύνδεσης στην Ανατολική Μεσόγειο.
Συνολικά, τα πέντε επιχειρηματικά σχέδια, σε συνδυασμό με τις παράλληλες διασυνδετικές πρωτοβουλίες, ενισχύουν τη θέση της Ελλάδας ως Κεντρικής Αρτηρίας Ανάπτυξης και Σταθερότητας για την ευρύτερη περιοχή, τόσο σε επίπεδο ενεργειακής ασφάλειας όσο και σε επίπεδο γεωπολιτικής επιρροής.